▶ Περιοχές Άνευ Δρόμων της Ελλάδας · Πίνδος Περιβαλλοντική & BCL · 3:20

Part 1 · The brief Full record in Part 2 →

Πώς η ελληνική κοινωνία αγκάλιασε την τελευταία άγρια φύση της και ζητά περισσότερα

Μια μικρή ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, το Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας (BCL), προσέφερε την ανοιχτή επιστήμη που οδήγησε το Υπουργείο να νομοθετήσει και την ελληνική κοινωνία να δράσει. Το αποτέλεσμα; Η πρώτη νομοθεσία για τις Περιοχές Άνευ Δρόμων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, που προστατεύει την άγρια καρδιά του Natura 2000.

Μοιραστείτε την ιστορία: Facebook · LinkedIn · Email · Αντιγραφή συνδέσμου

Δρακολίμνη στην ΠΑΔ της Τύμφης· περιλαμβάνει τον Εθνικό Δρυμό Βίκου-Αώου (GR2130001) · © Αντώνης Βροΐκος

Ο εθνικός χάρτης των Περιοχών Άνευ Δρόμων

451

Περιοχές Άνευ Δρόμων, κυρίως σε βουνά και νησιά

6.1%

της Ελλάδας παραμένει ακόμη χωρίς δρόμους

Προσωρινή νομική προστασία

13 βουνά, κλειστά σε νέους δρόμους

From Samothraki to Crete, every protected roadless area bans new roads and any land take. What does it mean? No wind turbines, no solar panels, no data centers, no quarries, no five-star hotels, no artificial land of any kind. Only mild human activities are welcome, such as ecotourism and free-range livestock grazing. 

Σχεδόν όλη βρίσκεται εντός Natura 2000.

Δύο περιοχές, το Χιονοβούνι και ο Μούσκος στα Άγραφα, βρίσκονται εκτός δικτύου και έγιναν προστατευόμενα τοπία.

Μια καλή αρχή, αλλά όχι αρκετή. Η τελευταία άγρια φύση της Ελλάδας κινδυνεύει ακόμη σοβαρά!

Πώς ξεκίνησε

Όλα ξεκίνησαν από το αγριόγιδο

Το 2001, ως βιολόγοι πεδίου στην οροσειρά της Πίνδου, η Κική και ο Χαριτάκης* είδαν το βαλκανικό αγριόγιδο να εξαφανίζεται λίγο μετά το άνοιγμα νέων ορεινών δρόμων, που άνοιξαν τον δρόμο στους λαθροκυνηγούς. Τότε, οι δρόμοι σήμαιναν πρόοδο.

Η έρευνά μας έδειξε αργότερα ότι το αγριόγιδο αποφεύγει τους δρόμους στην Τύμφη. Το ζώο έγινε το σύμβολο μιας απλής ιδέας:

τα πιο άγρια μέρη είναι αυτά όπου δεν έχουν φτάσει δρόμοι, και αξίζει να μείνουν έτσι.

* Κική είναι η Καθ. Βασιλική Κατή, επικεφαλής της υποψηφιότητας. Χαριτάκης είναι ο Δρ Χαριτάκης Παπαϊωάννου, πρόεδρος της Balkan Chamois Society. Συνεργάτες στο πεδίο και στη ζωή…

Βαλκανικό αγριόγιδο στην Τύμφη · © Χ. Παπαϊωάννου
Πυρήνας ΠΑΔ > 1 km², ≥ 1 km από κάθε δρόμο 1 km ΠΕΡΙΟΧΗ ΑΝΕΥ ΔΡΟΜΩΝ πυρήνας + ζώνη ασφαλείας 1 km
Η ιδέα

Τι είναι μια Περιοχή Άνευ Δρόμων;

Ο πυρήνας Περιοχής Άνευ Δρόμων είναι κάθε έκταση γης μεγαλύτερη του 1 km² που απέχει τουλάχιστον 1 km από τον πλησιέστερο δρόμο. Μαζί με τη ζώνη ασφαλείας του, πλάτους 1 km, σχηματίζει την Περιοχή Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ): ολόκληρο το πολύγωνο χωρίς δρόμους. Εύκολη στη μέτρηση, εύκολη στην κατανόηση και αξιόπιστη ένδειξη άγριας φύσης: όσο μεγαλύτερη η ΠΑΔ, τόσο ισχυρότερος ο χαρακτήρας της ως άγριας περιοχής.

6,735κομμάτια: οι δρόμοι τεμαχίζουν την Ελλάδα σε τουλάχιστον 6.735 τμήματα
2.1%η πιθανότητα να βρίσκεστε σε απόσταση μεγαλύτερη του 1 χιλιομέτρου από τον πλησιέστερο δρόμο, οπουδήποτε στην Ελλάδα
Το πρόβλημα

Όταν ένας δρόμος μπαίνει στην άγρια φύση…

μεταφέρει το ανθρώπινο αποτύπωμα βαθιά μέσα της. Συνδέεται και με τις πέντε μεγαλύτερες απειλές για τη βιοποικιλότητα, ξεκινώντας από τη μεγαλύτερη: την αλλαγή χρήσης γης.

Τι φέρνει ένας δρόμος
1

Αλλαγή χρήσεων γης

Απώλεια οικοτόπων, αποψίλωση, κατάληψη γης, κατακερματισμός, αρπαγή γης: «μεταδοτική ανάπτυξη».

2

Εξόρυξη πόρων

Υπερεκμετάλλευση, εξορύξεις, υλοτομία, λαθροθηρία και παράνομο εμπόριο.

3

Ρύπανση

Του αέρα και του εδάφους, και θόρυβος που απλώνεται πολύ πέρα από την άσφαλτο.

4

Κλιματική αλλαγή

Παραγωγή ασφάλτου, αέρια του θερμοκηπίου και αλλοιωμένα μικροκλίματα.

5

Χωροκατακτητικά ξενικά είδη

Οι δρόμοι είναι διάδρομοι εξάπλωσης των χωροκατακτητικών ειδών.

…και τι κοστίζει

Άγρια πανίδα

Συγκρούσεις με οχήματα, απώλεια οικοτόπων, γενετική απομόνωση, φραγμοί στη διασπορά, αλλαγές συμπεριφοράς.

Λιγότερα ζώα, είδη και γονίδια· περισσότερα χωροκατακτητικά είδη.

Οικοσυστημικές υπηρεσίες

Υποβαθμισμένες λειτουργίες οικοσυστημάτων, διάβρωση εδάφους, διαταραγμένη ροή του νερού.

Λιγότερος μετριασμός της κλιματικής αλλαγής.

Ανθρώπινη υγεία

Εξάπλωση ασθενειών και ρύπανσης.

Το κόστος επιστρέφει σε εμάς.

Οι δρόμοι βλάπτουν την άγρια πανίδα, τις οικοσυστημικές υπηρεσίες και την ανθρώπινη υγεία. Η διατήρηση των τελευταίων εκτάσεων χωρίς δρόμους ανέπαφων είναι η φθηνότερη μορφή προστασίας.

Γιατί έχει σημασία

Η άγρια καρδιά του Natura 2000

68%

Εντός Natura 2000

Τα δύο τρίτα των εκτάσεων χωρίς δρόμους βρίσκονται στο δίκτυο Natura 2000: είναι ο λιγότερο διαταραγμένος πυρήνας του.

3×

Λιγότερες καμένες εκτάσεις

Κάηκε το 1,6% των δασικών εκτάσεων χωρίς δρόμους το 2008–2022, έναντι 5,1% των δασικών εκτάσεων με δρόμους.

98%

σε βουνά και νησιά

Κέντρα ενδημικών ειδών που δεν απαντούν πουθενά αλλού στη Γη και καταφύγια για μεγάλα θηλαστικά και αρπακτικά πτηνά.

?

Γηραιά δάση

Χωρίς δασικούς δρόμους, είναι τα πιθανότερα καταφύγια των τελευταίων παρθένων δασών και των αποθεμάτων άνθρακα της Ελλάδας.

Από την επιστήμη στη ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ

Είκοσι πέντε χρόνια με μια ματιά

2001
  • Η έρευνα πεδίου αναδεικνύει το πρόβλημα: το βαλκανικό αγριόγιδο αποφεύγει τους δασικούς δρόμους, που χρησιμοποιούν οι λαθροθήρες.
2007
  • Η Society for Conservation Biology (SCB) ξεκινά την Πρωτοβουλία για τις Περιοχές Άνευ Δρόμων στην Ευρώπη (Roadless Initiative).
2016
  • Ο παγκόσμιος χάρτης των περιοχών χωρίς δρόμους δημοσιεύεται στο Science.
2019
  • Ξεκινά το ROADLESS: η Πίνδος Περιβαλλοντική και το BCL χαρτογραφούν τις μεγαλύτερες ΠΑΔ της Ελλάδας.
2021
  • ROADLESS project continues (NATLAND project, 1/7/2021).
  • Στη COP26 ο Πρωθυπουργός ανακοινώνει τα «Απάτητα Βουνά» (1/11/2021).
  • Έξι Υπουργικές Αποφάσεις προστατεύουν τα πρώτα μεγάλα βουνά χωρίς δρόμους (31/12/2021).
2022
  • «Ένα πρότυπο για την Ευρώπη»: η επιστολή μας στο Science (4/3/2022).
  • Τα Άγραφα προστίθενται μετά από αίτημα του δημάρχου τους (23/8/2022).
  • We release the full national map. End of project (30/9/2022).
  • Greece pledges to protect 55 large roadless areas under SDG target 15.4, via its report to the United Nations.
2023
  • Η Δίκτη και το Μαίναλο προστατεύονται ως Περιοχές Άνευ Δρόμων.
2025
  • Ο Πάρνωνας και τα Αθαμανικά όρη προστατεύονται ως Περιοχές Άνευ Δρόμων.
  • Τρεις δήμαρχοι ζητούν από κοινού να προστατευτεί το Χιονοβούνι ως ΠΑΔ.
2026
  • Οι Πρέσπες και το Χιονοβούνι προστατεύονται ως Περιοχές Άνευ Δρόμων.
  • Approved Special Environmental Studies make Tymfi and Smolikas road-free Nature Protection Zones of Natura 2000 (presidential decrees pending).
  • Το εθνικό χωροταξικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ εξαιρεί όλες τις ΠΑΔ που προστατεύει το Υπουργείο, σημερινές και μελλοντικές, καθώς και τα υψόμετρα πάνω από 1.200 m και τα μικρά νησιά. Δείτε όμως τα ανοιχτά ερωτήματα →
  • ★ Το BCL και πέντε εταίροι υποβάλλουν υποψηφιότητα για το Ευρωπαϊκό Βραβείο Natura 2000.
Η κοινωνία το έκανε δικό της

Οι δήμαρχοι ζητούν πλέον να μείνουν τα βουνά τους χωρίς δρόμους

From Macedonia to the Peloponnese and Crete, many municipalities have welcomed, requested or defended roadless protection.

Όρος Μενοίκιο: οι τοπικές κοινωνίες αγωνίζονται να σώσουν το βουνό τους από φωτοβολταϊκές και αιολικές εγκαταστάσεις · © Χ. Πέννος

«Χαιρετίζω την πρωτοβουλία»

«Χαιρετίζω την πρωτοβουλία»

Πέτρος Δούκας, Δήμαρχος Σπάρτης
Ταΰγετος · Ιανουάριος 2022

«Απόλυτα ικανοποιημένοι»

«Απόλυτα ικανοποιημένοι»

Αναστασία Τερζή, Αντιδήμαρχος Σαμοθράκης
Σάος · Ιανουάριος 2022

«Σπουδαία εξέλιξη»

«Μια σπουδαία εξέλιξη»

Γιάννης Στεφανάκης, Δήμαρχος Οροπεδίου Λασιθίου
Δίκτη · Μάιος 2023

«Να κηρυχθεί το Μενοίκιο Απάτητο βουνό»

«Να ανακηρυχθεί το Μενοίκιο απάτητο βουνό»

Δήμος Σερρών
Μενοίκιο · Φεβρουάριος 2025
Πέρα από την Ελλάδα

«Πρότυπο για την Ευρώπη»

Η Ελλάδα έγινε η πρώτη χώρα της ΕΕ με πολιτική για τις Περιοχές Άνευ Δρόμων. Χάρτες ΠΑΔ εμφανίζονται πλέον σε όλη την Ευρώπη.

Ο ανοιχτός χάρτης μας και η μέθοδος των 8 βημάτων προσφέρουν στα κράτη-μέλη πρακτικό οδηγό για να χρησιμοποιήσουν τις ΠΑΔ ώστε να χτίσουν ένα ανθεκτικό, καλά συνδεδεμένο δίκτυο προστατευόμενης φύσης, σύμφωνα με τον στόχο της ΕΕ για αυστηρή προστασία του 10% της γης της.

Τα policy briefs μας καθοδηγούν τους φορείς χάραξης πολιτικής και την τοπική αυτοδιοίκηση στο πώς να αξιοποιήσουν τις ΠΑΔ για να ενισχύσουν το Natura 2000 και να μεγιστοποιήσουν, με αειφορικό τρόπο, τα οφέλη της φύσης.

Με την υποστήριξη
SCB Europe · NEMOR · Wild Europe · Ελληνική Οικολογική Εταιρεία · Ελληνική Ζωολογική Εταιρεία · 12 ελληνικές ΜΚΟ

Στα ΜΜΕ
Euronews · ΜΜΕ σε Γερμανία, Πολωνία και Ισπανία · 845 άρθρα σε ελληνικά ΜΜΕ (2022–2026)

Science (2022) letter: Greek roadless policy: A model for Europe
Science (2022) · doi:10.1126/science.abo2014

Μεγάλες εκτάσεις αδιατάρακτης γης χωρίς δρόμους υπάρχουν ακόμη στα μεσογειακά βουνά, στα Βαλκάνια, στην Ανατολική Ευρώπη και στις σκανδιναβικές χώρες. Αλλού τα τοπία είναι τόσο κατακερματισμένα που δεν έχουν απομείνει ΠΑΔ. Η ιδέα όμως μπορεί να ταξιδέψει: προστατεύστε τα λιγότερο κατακερματισμένα τοπία και τις περιοχές χαμηλής κυκλοφορίας, απαγορεύοντας νέους δρόμους και υποδομές.
Δείτε το μέλλον που έρχεται →

Ευρωπαϊκό Βραβείο Natura 2000 2027

Γιατί επιλέξαμε την κατηγορία «Συμμετοχή του κοινού»

Η προστασία των ΠΑΔ στις περιοχές Natura 2000 είναι κάτι περισσότερο από μια σειρά υπουργικών αποφάσεων. Έγινε υπόθεση που η ελληνική κοινωνία έκανε δική της: δήμαρχοι που ζητούν τα βουνά τους να μείνουν άγρια και ο πυρήνας του Natura 2000 να προστατευτεί αυστηρά, βουλευτές που θέτουν το ζήτημα με κοινοβουλευτικές ερωτήσεις, μεγάλα κινήματα κατά της αιολικής ανάπτυξης που επικρίνουν την πρωτοβουλία ως περιορισμένη, πολίτες που ελέγχουν τον ανοιχτό χάρτη και ΜΜΕ που κρατούν ζωντανό τον δημόσιο διάλογο.

Γι' αυτό υποβάλαμε υποψηφιότητα στην κατηγορία Δημόσια συμμετοχή: για να δείξουμε πώς μια απλή επιστημονική ιδέα έδωσε στο Natura 2000 ένα θετικό δημόσιο πρόσωπο.

We want to inspire other Member States to follow.

Protecting roadless areas is a practical tool for the effective implementation of Natura 2000: it guides strict protection, safeguards connectivity, and offers a passive restoration measure under the EU Nature Restoration Regulation.

Αιτών φορέας

Biodiversity Conservation Lab, University of IoanninaDepartment of Biological Applications and TechnologyUniversity of Ioannina

Εταίροι

Pindos PerivallontikiSCB Europe RegionRoadFree / reLife EarthBalkan Chamois Society

Κατηγορία
Natura 2000 – Δημόσια συμμετοχή

Κύρια περιοχή Natura 2000
ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΒΙΚΟΥ – ΑΩΟΥ (GR2130001) 

ΤΚΣ · 129,65 km².

Βρίσκεται στην ΠΑΔ της Τύμφης. 

Ιδρύθηκε το 1987

Χρηματοδότηση
Πράσινο Ταμείο: NATLAND, 85.000 €
Προηγούμενο έργο: ROADLESS, 39.831 €
Η δουλειά για την πολιτική, την υπεράσπιση και την ενημέρωση έγινε εθελοντικά: από αγάπη.

Green Fund

Η μισή άγρια φύση της Ελλάδας αντιμετωπίζει νέα ενεργειακά έργα.

48% of roadless areas have planned renewable investments; one-third with wind turbines. Only 1% of Greece protected as roadless land. We need more, before it is too late… 

Η πρότασή μας: το 20% της Ελλάδας προστατευμένο ως φυσικά τοπία έως το 2032. Δείτε το μέλλον που έρχεται →

Μέρος 2

Επιστήμη-πολιτική-κοινωνία: όλη η διαδρομή

Οι νομικές πράξεις, τα επιστημονικά δεδομένα και οι πηγές πίσω από την ιστορία, για ερευνητές, φορείς λήψης αποφάσεων και δημοσιογράφους.

Ο εθνικός χάρτης των Περιοχών Άνευ Δρόμων

Οι αριθμοί πίσω από τον εθνικό χάρτη των ΠΑΔ και τη νομική τους προστασία.

451

ΠΑΔ άνω του 1 km²: 256 στην ηπειρωτική χώρα· 133 στα νησιά· 62 νησιά εξ ολοκλήρου χωρίς δρόμους

8,047 km²

εκτάσεων χωρίς δρόμους: το 6,1% της Ελλάδας

68%

εκτάσεων χωρίς δρόμους εντός Natura 2000

+3,456

εντελώς απάτητες νησίδες κάτω του 1 km² (102 km² – +0,08% της Ελλάδας)

Προσωρινή νομική προστασία

13

mountains with protected roadless areas (18 polygons)

1,356 km²

άγριας γης κλειστής για νέους δρόμους, το 1% της Ελλάδας

93%

εκτάσεων χωρίς δρόμους εντός 24 περιοχών Natura 2000

55

μεγάλες Περιοχές Άνευ Δρόμων δεσμευμένες για προστασία (ΣΒΑ 15.4)

Πηγές: εθνικός χάρτης ΠΑΔ του NATLAND (2022)· νομικές πράξεις 2021–2026. Δείτε όλες τις νομικές πράξεις →

Διαδραστικός χάρτης

Οι Περιοχές Άνευ Δρόμων της Ελλάδας: προστατευμένες και σε κίνδυνο

Εξερευνήστε και τις 451 Περιοχές Άνευ Δρόμων της Ελλάδας. Κάντε κλικ σε όποια περιοχή θέλετε για να δείτε τη σειρά της κατά μέγεθος, το καθεστώς προστασίας της και τις απειλές που δέχεται από σχεδιαζόμενα έργα ΑΠΕ. Από το κουμπί των επιπέδων αλλάζετε το υπόβαθρο ή εμφανίζετε τις περιοχές Natura 2000.

ΒουνόΈτοςΈκταση (km²)Εντός Natura 2000Νομική πράξη (ΦΕΚ)
Άγραφα202294.42↓ KMZ88%ΦΕΚ Δ΄ 524/23.08.2022 PDF ↓
Άγραφα (Μούσκος)202610.37
τμήμα των Αγράφων 2022↓ KMZ
0% (τοπίο)ΦΕΚ Δ΄ 565/13.07.2026 PDF ↓
ΦΕΚ Δ΄ 649/06.08.2026 PDF ↓
Αθαμανικά202520.38↓ KMZ100%ΦΕΚ Δ΄ 1112/31.12.2025 PDF ↓
Χατζή202145.61↓ KMZ98%ΦΕΚ Δ΄ 1005/31.12.2021 PDF ↓
Χιονοβούνι202657.96↓ KMZ0% (τοπίο)ΦΕΚ Δ΄ 314/28.04.2026 PDF ↓
ΦΕΚ Δ΄ 451/04.06.2026 PDF ↓
Δίκτη (Κρήτη)202366.29↓ KMZ100%ΦΕΚ Δ΄ 303/25.04.2023 PDF ↓
Λευκά Όρη (Κρήτη)2021382.06↓ KMZ97%ΦΕΚ Δ΄ 1007/31.12.2021 PDF ↓
Μαίναλο202344.98↓ KMZ100%ΦΕΚ Δ΄ 44/27.01.2023 PDF ↓
Πάρνωνας202543.81↓ KMZ100%ΦΕΚ Δ΄ 1051/22.12.2025 PDF ↓
Πρέσπες202654.00↓ KMZ100%ΦΕΚ Δ΄ 156/06.03.2026 PDF ↓
Σάος (Σαμοθράκη)202197.30↓ KMZ100%ΦΕΚ Δ΄ 1008/31.12.2021 PDF ↓
Σμόλικας2021102.89↓ KMZ99%ΦΕΚ Δ΄ 1009/31.12.2021 PDF ↓
Ταΰγετος2021143.23↓ KMZ100%ΦΕΚ Β΄ 6576/31.12.2021 PDF ↓
Τύμφη2021202.75↓ KMZ97%ΦΕΚ Δ΄ 1006/31.12.2021 PDF ↓
Σύνολο
13 βουνά
2021–20261,355.793%

Όλες οι νομικές πράξεις, επεκτάσεις και χάρτες σε έναν φάκελο

Νέα νομοθεσία για τις ΠΑΔ

Γιατί εκδόθηκαν οι Υπουργικές Αποφάσεις και τι απαγορεύουν

To παρόν ενημερωτικό σημείωμα δημοσιεύτηκε από το Γραφείο Τύπου του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας

Τρίτη, 18 Ιανουαρίου 2022

Ενημερωτικό Σημείωμα

Πώς ορίζονται τα Απάτητα Βουνά;

Ως «Απάτητα Βουνά» ορίζονται οι Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ) με την περιμετρική ζώνη ενός χιλιομέτρου αυτών (ΠΑΔ + ακτίνα 1 χλμ). Σε αυτές τις περιοχές απαγορεύεται η διάνοιξη νέων δρόμων και η δημιουργία άλλων τεχνητών επεμβάσεων, που μεταβάλλουν ή αλλοιώνουν το φυσικό περιβάλλον. Επιπλέον, υπάγονται σε καθεστώς υψηλής προστασίας.

Ποιες περιοχές θα ενταχθούν στα Απάτητα Βουνά;
  • Λευκά Όρη - Έκταση: 382,06 τ.χλμ. | Υψόμετρο: 0-2.453 μ.
  • Σάος - Έκταση: 97,30 τ.χλμ. | Υψόμετρο: 0-1.611 μ.
  • Σμόλικας - Έκταση: 102,89 τ.χλμ. | Υψόμετρο: 782-2.637 μ.
  • Τύμφη - Έκταση: 202,75 τ.χλμ. | Υψόμετρο: 460-2.497 μ.
  • Ταΰγετος - Έκταση: 143,23 τ.χλμ. | Υψόμετρο: 432-2.407 μ.
  • Χατζή - Έκταση: 45,61 τ.χλμ. | Υψόμετρο: 598-2.038 μ.
Πώς θεσμοθετήσαμε τις Περιοχές Άνευ Δρόμων;

Με Υπουργική Απόφαση, εξουσιοδοτική άρθρου 47 ν.4685/2020, ανά περιοχή:

  • Απαγορεύεται η διάνοιξη δρόμων κίνησης μηχανοκίνητων οχημάτων, η επέκταση των υφιστάμενων ανεξαρτήτως κατηγορίας, καθώς και κάθε είδους τεχνική επέμβαση, μεταβολή ή αλλοίωση του φυσικού περιβάλλοντος.
  • Δεν θίγονται νομίμως υφιστάμενα έργα και η συντήρηση τους.
  • Επιτρέπεται η σήμανση, επισκευή, συντήρηση και βελτίωση υφιστάμενων ορειβατικών και πεζοπορικών μονοπατιών, χωρίς τη χρήση μηχανοκίνητων μέσων πρόσβασης και με την προϋπόθεση ότι οι επεμβάσεις θα υλοποιούνται με φυσικά υλικά.
  • Εξαιρούνται από τους όρους και τους περιορισμούς έργα για σκοπούς Εθνικής Άμυνας, όπως καθορίζονται σύμφωνα με τις διατάξεις της κείμενης νομοθεσίας.
  • Εξαιρούνται των ανωτέρω απαγορεύσεων έργα και επεμβάσεις που υλοποιούνται λόγω εκτάκτου ανάγκης (σεισμών, πλημμυρών, θεομηνιών, πυρκαγιάς κ.λπ.) εφόσον μετά λαμβάνεται μέριμνα για την αποκατάσταση του περιβάλλοντος και έργα και επεμβάσεις που κρίνονται απαραίτητες για λόγους προστασίας ή/και αποκατάστασης του φυσικού και δασικού περιβάλλοντος.
Τα Απάτητα Βουνά μπλοκάρουν τις επενδύσεις;

Τα «Απάτητα Βουνά» αποτελούν φρένο στην υπερεκμετάλλευση του περιβάλλοντος από τις ανθρώπινες δραστηριότητες, χωρίς όμως να θέτουν εμπόδια στις επενδύσεις, καθώς αφορούν περιοχές ανέγγιχτες στον χρόνο.

Ο οικοτουρισμός μπορεί να αναπτυχθεί σε κάθε περιοχή που παρουσιάζει ενδιαφέρον από άποψη βιοποικιλότητας και αισθητικής τοπίου, συμβάλλοντας στη διατήρηση ή στη δημιουργία κινήτρων για μετάβαση σε πράσινη οικονομική δραστηριότητα όπως βιολογικές καλλιέργειες, προώθηση παραδοσιακών προϊόντων κ.ά.

Ποια είναι τα οφέλη από τα Απάτητα Βουνά;
  • Συνεισφέρουν στη διατήρηση της βιοποικιλότητας.
  • Εμποδίζουν την είσοδο ξενικών ειδών.
  • Παρέχουν διαδρομές μετανάστευσης και ενδιάμεσων στάσεων σε είδη πανίδας.
  • Δεσμεύουν άνθρακα και μειώνουν τις επιπτώσεις των αερίων του θερμοκηπίου.
  • Διατηρούν τη συνδεσιμότητα και την ακεραιότητα του οικοσυστήματος.
  • Προσφέρουν αναψυχή, εκπαίδευση και επιστημονική γνώση στους πολίτες.
  • Ρυθμίζουν και προστατεύουν τις υπηρεσίες του οικοσυστήματος: παροχή καθαρού νερού, έλεγχος διάβρωσης, υγιές έδαφος, ποιότητα αέρα, κλιματική ρύθμιση, επικονίαση καλλιεργειών, υψηλή ανθεκτικότητα στην επιδημία παρασίτων.
Τι είναι ο κατακερματισμός της γης και ποιες οι συνέπειες;

Κατακερματισμός γης, είναι η κατάτμηση των φυσικών οικοσυστημάτων σε κομμάτια από την αύξηση των δρόμων και των τεχνητών επιφανειών.

Ο κατακερματισμός έχει άμεσες συνέπειες στην:

  • Απώλεια, συρροή και απομόνωση των ενδιαιτημάτων των ειδών
  • Μείωση πληθυσμών και στις τοπικές εξαφανίσεις ειδών
  • Υποβάθμιση οικολογικών διεργασιών

Ο δείκτης κατακερματισμού της Ελλάδας είναι ο μισός από αυτόν της Ευρώπης, αλλά αυξάνεται ταχύτερα. Συγκεκριμένα:

  • Η Ελλάδα ήταν στην πρώτη θέση αύξησης τεχνητών επιφανειών στην Ευρώπη (2015)
  • Τα εργοτάξια και οι δρόμοι καταναλώνουν περισσότερη γη στην Ελλάδα από ό,τι στην Ευρώπη.
  • Το οδικό δίκτυο Ελλάδας έχει μήκος μεγαλύτερο από 367.000 χλμ., ενώ η πιθανότητα να βρισκόμαστε σε απόσταση μεγαλύτερη του ενός χιλιομέτρου από δρόμο είναι μόλις 5,43%.
Ποια η σχέση των δρόμων με την απώλεια της βιοποικιλότητας;

Οι δρόμοι διευκολύνουν τη διακίνηση ανθρώπων και αγαθών και είναι άμεσα συνυφασμένοι με την ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης σε τοπικό και εθνικό επίπεδο.

Παρά τα σημαντικά οφέλη της ύπαρξης χρηστικού οδικού δικτύου, οι δρόμοι σχετίζονται με τις πέντε κυριότερες αιτίες της απώλειας της βιοποικιλότητας παγκοσμίως, οι οποίες είναι κατά φθίνουσα σειρά σοβαρότητας:

  • Η αλλαγή χρήσης γης.
  • Η άμεση εκμετάλλευση των πόρων.
  • Κλιματική αλλαγή
  • Ρύπανση
  • Τα ξενικά είδη πανίδας.

Οι δρόμοι θεωρούνται επομένως μία από τις βασικότερες αιτίες της απώλειας της βιοποικιλότητας και της υποβάθμισης της λειτουργίας των οικοσυστημάτων παγκοσμίως, ιδίως όταν εισέρχονται σε φυσικά οικοσυστήματα και πρώην αδιατάρακτες περιοχές.

Τα ενδιαιτήματα των ειδών συρρικνώνονται, οι πληθυσμοί απομονώνονται, η θνησιμότητα της άγριας πανίδας από προσκρούσεις σε οχήματα στο οδικό δίκτυο αυξάνεται.

Παράλληλα, όλες οι οικοσυστημικές υπηρεσίες που συνδέονται με το έδαφος, όπως η αποικοδόμηση ή ο κύκλος του αζώτου χάνονται, αφού το έδαφος σφραγίζεται και μετατρέπεται σε τεχνητή γη.

Έμμεσες είναι οι επιπτώσεις και στην ανθρώπινη υγεία με την αύξηση της ρύπανσης και τη διευκόλυνση της εξάπλωσης ασθενειών.

Γιατί οι ΠΑΔ αποτελούν θέμα παγκοσμίου ενδιαφέροντος ;

Ζούμε σε μια εποχή κρίσης της βιοποικιλότητας. Έχει ξεκινήσει η έκτη μαζική εξαφάνιση των ειδών στην ιστορία της Γης, αποδιδόμενη σε ανθρωπογενείς αιτίες, και τουλάχιστον το 70% της γης έχει υποβαθμιστεί, ενέχοντας σοβαρό κίνδυνο για την ευμάρεια της ανθρωπότητας.

Ταυτόχρονα, ζούμε και σε μια εποχή κορύφωσης της επέκτασης των τεχνητών επιφανειών και ειδικότερα των δρόμων.

Το μήκος των νέων ασφαλτοστρωμένων δρόμων αναμένεται να αυξηθεί κατά 59% έως το 2050.

Κορυφαίοι επιστήμονες θεωρούν τους δρόμους ως τη χειρότερη απειλή στον Πλανήτη για την απώλεια της βιοποικιλότητας, και άρα τη διαφύλαξη των ΠΑΔ ως την καίρια πολιτική για την ανάσχεση της απώλειας της βιοποικιλότητας.

Τη νέα αυτή τάση της διαφύλαξης των ΠΑΔ έχουν σήμερα ενστερνιστεί παγκόσμιοι φορείς (SCB, IUCN, UNEP, Conservation International, Tebtebba) και το θέμα πήρε παγκόσμιες διαστάσεις στις συνδιασκέψεις κορυφής των Ηνωμένων Εθνών για τη Σύμβαση για τη Βιολογική Ποικιλότητα (COP 11, Ινδία και στο Rio+20, Βραζιλία, 2012).

Υπάρχει ο θεσμός «Απάτητα Βουνά» στην Ε.Ε.;

Η Ελλάδα γίνεται η πρώτη χώρα στην Ευρώπη που θεσμοθετεί τα Απάτητα Βουνά.

 Ο κατακερματισμός της φυσικής γης θεωρήθηκε μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις στην ΕΕ κατά την ψηφοφορία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στις 08/06/2021 για τη νέα Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα 2030, με τίτλο «Επαναφέροντας τη φύση στη ζωή μας», που πραγματοποιήθηκε στις αρχές Ιουνίου. Επιπλέον, ψηφίστηκε η υποχρέωση να τεθεί σε καθεστώς αυστηρής προστασίας τουλάχιστον το 10% της επικράτειας κάθε χώρας.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει υποβάλει πρόταση για νομικά δεσμευτικούς στόχους για την αποκατάσταση της φύσης της Ε.Ε. το 2021. Η αποκατάσταση των οικοσυστημάτων της Ε.Ε. θα συμβάλει στην ενίσχυση της βιοποικιλότητας, τον μετριασμό και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και στην πρόληψη και μείωση των επιπτώσεων των φυσικών καταστροφών.

Ο κύριος στόχος της πρωτοβουλίας της ΕΕ είναι η αποκατάσταση υποβαθμισμένων οικοσυστημάτων, ιδίως εκείνων με τις περισσότερες δυνατότητες για:

  • Δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα.
  • Πρόληψη και μείωση των επιπτώσεων των φυσικών καταστροφών.
  • Υγεία του εδάφους και επικονίαση.
  • Βελτίωση της γνώσης και παρακολούθησης των οικοσυστημάτων και των υπηρεσιών τους.

Με τη θεσμοθέτηση των Απάτητων Βουνών ακολουθούμε προληπτικά αυτή την πολιτική αποκατάστασης.

Η προστασία των «Περιοχών Άνευ Δρόμων» ξεκίνησε το 2001 στις Ηνωμένες Πολιτείες με τον τίτλο «The Roadless Rule» και εξετάζεται σήμερα από την Ευρωπαϊκή Ένωση για ενσωμάτωση στους στόχους της Πράσινης Συμφωνίας.

Με ποιους στόχους εναρμονίζονται οι ΠΑΔ;

Οι ΠΑΔ συνεισφέρουν στην επίτευξη 12 στόχων της Εθνικής Στρατηγικής για τη Βιοποικιλότητα όπως στη:

  • Διατήρηση του εθνικού φυσικού κεφαλαίου (στόχος 2.1).
  • Οριοθέτηση οικολογικών διαδρόμων (στόχος 3.3).
  • Ενίσχυση της συνέργειας των κύριων τομεακών πολιτικών με τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και τη θέσπιση κινήτρων (στόχοι 5.1-5.8).
  • Διατήρηση της ποικιλότητας του τοπίου (στόχος 6.2).
  • Αντιμετώπιση των εισβλητικών χωροκατακτητικών ειδών (στόχος 8.2).

Ακόμα, με βάση την πρόσφατη Εθνική Έκθεση Αξιολόγησης για τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών, καθορίστηκαν οι 8 εθνικές προτεραιότητες από τη Γενική Γραμματεία της Κυβέρνησης για την Ατζέντα 2030.

Η οριοθέτηση των εκτεταμένων ΠΑΔ και η εισαγωγή τους στο χωροταξικό σχεδιασμό της χώρας, τεκμηριωμένα συνεισφέρει θετικά στην επίτευξη τριών Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης:

  • Υπεύθυνη κατανάλωση και παραγωγή (στόχος 12).
  • Δράση για το κλίμα (στόχος 13).
  • Η ζωή στη στεριά (στόχος 15)

Στο πλαίσιο της 6ης εθνικής προτεραιότητας με τίτλο: «Ενίσχυση της προστασίας και της βιώσιμης διαχείρισης του φυσικού κεφαλαίου ως βάση για την κοινωνική ευημερία και τη μετάβαση σε οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα»

Τέλος, οι Περιοχές Άνευ Δρόμων συνάδουν με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο, όπως κυρώθηκε από την Ελλάδα, σύμφωνα με την οποία το τοπίο αποτελεί «βασική συνιστώσα της ευρωπαϊκής φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς».

ΑΠΟ ΤΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ

Το παρόν ενημερωτικό σημείωμα δημοσιεύτηκε από το Γραφείο Τύπου του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας

Τρίτη, 18 Ιανουαρίου 2022

Ενημερωτικό Σημείωμα

Πώς ορίζονται τα Απάτητα Βουνά;

Ως «Απάτητα Βουνά» ορίζονται οι Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ) με την περιμετρική ζώνη ενός χιλιομέτρου αυτών (ΠΑΔ + ακτίνα 1 χλμ). Σε αυτές τις περιοχές απαγορεύεται η διάνοιξη νέων δρόμων και η δημιουργία άλλων τεχνητών επεμβάσεων, που μεταβάλλουν ή αλλοιώνουν το φυσικό περιβάλλον. Επιπλέον, υπάγονται σε καθεστώς υψηλής προστασίας.

Ποιες περιοχές θα ενταχθούν στα Απάτητα Βουνά;
  • Λευκά Όρη – Έκταση: 382,06 τ.χλμ. | Υψόμετρο: 0-2.453 μ.
  • Σάος – Έκταση: 97,30 τ.χλμ. | Υψόμετρο: 0-1.611 μ.
  • Σμόλικας – Έκταση: 102,89 τ.χλμ. | Υψόμετρο: 782-2.637 μ.
  • Τύμφη – Έκταση: 202,75 τ.χλμ. | Υψόμετρο: 460-2.497 μ.
  • Ταΰγετος – Έκταση: 143,23 τ.χλμ. | Υψόμετρο: 432-2.407 μ.
  • Χατζή – Έκταση: 45,61 τ.χλμ. | Υψόμετρο: 598-2.038 μ.
Πώς θεσμοθετήσαμε τις Περιοχές Άνευ Δρόμων;

Με Υπουργική Απόφαση, εξουσιοδοτική άρθρου 47 ν.4685/2020, ανά περιοχή:

  • Απαγορεύεται η διάνοιξη δρόμων κίνησης μηχανοκίνητων οχημάτων, η επέκταση των υφιστάμενων ανεξαρτήτως κατηγορίας, καθώς και κάθε είδους τεχνική επέμβαση, μεταβολή ή αλλοίωση του φυσικού περιβάλλοντος.
  • Δεν θίγονται νομίμως υφιστάμενα έργα και η συντήρηση τους.
  • Επιτρέπεται η σήμανση, επισκευή, συντήρηση και βελτίωση υφιστάμενων ορειβατικών και πεζοπορικών μονοπατιών, χωρίς τη χρήση μηχανοκίνητων μέσων πρόσβασης και με την προϋπόθεση ότι οι επεμβάσεις θα υλοποιούνται με φυσικά υλικά.
  • Εξαιρούνται από τους όρους και τους περιορισμούς έργα για σκοπούς Εθνικής Άμυνας, όπως καθορίζονται σύμφωνα με τις διατάξεις της κείμενης νομοθεσίας.
  • Εξαιρούνται των ανωτέρω απαγορεύσεων έργα και επεμβάσεις που υλοποιούνται λόγω εκτάκτου ανάγκης (σεισμών, πλημμυρών, θεομηνιών, πυρκαγιάς κ.λπ.) εφόσον μετά λαμβάνεται μέριμνα για την αποκατάσταση του περιβάλλοντος και έργα και επεμβάσεις που κρίνονται απαραίτητες για λόγους προστασίας ή/και αποκατάστασης του φυσικού και δασικού περιβάλλοντος.
Τα Απάτητα Βουνά μπλοκάρουν τις επενδύσεις;

Τα «Απάτητα Βουνά» αποτελούν ένα φρένο στην υπερεκμετάλλευση του περιβάλλοντος από τις ανθρώπινες δραστηριότητες, χωρίς όμως να βάζουν εμπόδια σε επενδύσεις, καθώς αφορούν σε περιοχές ανέγγιχτες στο πέρασμα του χρόνου.

Ο οικοτουρισμός μπορεί να αναπτυχθεί σε κάθε περιοχή που παρουσιάζει ενδιαφέρον από άποψη βιοποικιλότητας και αισθητικής τοπίου, συμβάλλοντας στη διατήρηση ή στη δημιουργία κινήτρων για μετάβαση σε πράσινη οικονομική δραστηριότητα όπως βιολογικές καλλιέργειες, προώθηση παραδοσιακών προϊόντων κ.ά.

Ποια είναι τα οφέλη από τα Απάτητα Βουνά;
  • Συνεισφέρουν στη διατήρηση της βιοποικιλότητας.
  • Εμποδίζουν την είσοδο ξενικών ειδών.
  • Παρέχουν διαδρομές μετανάστευσης και ενδιάμεσων στάσεων σε είδη πανίδας.
  • Δεσμεύουν άνθρακα και μειώνουν τις επιπτώσεις των αερίων του θερμοκηπίου.
  • Διατηρούν τη συνδεσιμότητα και την ακεραιότητα του οικοσυστήματος.
  • Προσφέρουν αναψυχή, εκπαίδευση και επιστημονική γνώση στους πολίτες.
  • Ρυθμίζουν και προστατεύουν τις υπηρεσίες του οικοσυστήματος: παροχή καθαρού νερού, έλεγχος διάβρωσης, υγιές έδαφος, ποιότητα αέρα, κλιματική ρύθμιση, επικονίαση καλλιεργειών, υψηλή ανθεκτικότητα στην επιδημία παρασίτων.
Τι είναι ο κατακερματισμός της γης και ποιες οι συνέπειες;

Κατακερματισμός γης, είναι η κατάτμηση των φυσικών οικοσυστημάτων σε κομμάτια από την αύξηση των δρόμων και των τεχνητών επιφανειών.

Ο κατακερματισμός έχει άμεσες συνέπειες στην:

  • Απώλεια, συρροή και απομόνωση των ενδιαιτημάτων των ειδών
  • Μείωση πληθυσμών και στις τοπικές εξαφανίσεις ειδών
  • Υποβάθμιση οικολογικών διεργασιών

Ο δείκτης κατάτμησης της Ελλάδας είναι μισός από ότι της Ευρώπης, αλλά αυξάνεται ταχύτερα. Συγκεκριμένα:

  • Η Ελλάδα ήταν στην πρώτη θέση αύξησης τεχνητών επιφανειών στην Ευρώπη (2015)
  • Τα εργοτάξια και οι δρόμοι καταναλώνουν περισσότερη γη στην Ελλάδα από ό,τι στην Ευρώπη.
  • Το οδικό δίκτυο Ελλάδας έχει μήκος μεγαλύτερο από 367.000 χλμ., ενώ η πιθανότητα να βρισκόμαστε σε απόσταση μεγαλύτερη του ενός χιλιομέτρου από δρόμο είναι μόλις 5,43%.
Ποια η σχέση των δρόμων με την απώλεια της βιοποικιλότητας;

Οι δρόμοι διευκολύνουν τη διακίνηση ανθρώπων και αγαθών και είναι άμεσα συνυφασμένοι με την ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης σε τοπικό και εθνικό επίπεδο.

Παρά τα σημαντικά οφέλη της ύπαρξης χρηστικού οδικού δικτύου, οι δρόμοι σχετίζονται με τις πέντε κυριότερες αιτίες της απώλειας της βιοποικιλότητας παγκοσμίως, οι οποίες είναι κατά φθίνουσα σειρά σοβαρότητας:

  • Η αλλαγή χρήσης γης.
  • Η άμεση εκμετάλλευση των πόρων.
  • Κλιματική αλλαγή
  • Ρύπανση
  • Τα ξενικά είδη πανίδας.

Οι δρόμοι θεωρούνται επομένως μία από τις βασικότερες αιτίες της απώλειας της βιοποικιλότητας και της υποβάθμισης της λειτουργίας των οικοσυστημάτων παγκοσμίως, ιδίως όταν εισέρχονται σε φυσικά οικοσυστήματα και πρώην αδιατάρακτες περιοχές.

Τα ενδιαιτήματα των ειδών συρρικνώνονται, οι πληθυσμοί απομονώνονται, η θνησιμότητα της άγριας πανίδας από προσκρούσεις σε οχήματα στο οδικό δίκτυο αυξάνεται.

Παράλληλα, όλες οι οικοσυστημικές υπηρεσίες που συνδέονται με το έδαφος, όπως η αποικοδόμηση ή ο κύκλος του αζώτου χάνονται, αφού το έδαφος σφραγίζεται και μετατρέπεται σε τεχνητή γη.

Έμμεσες είναι οι επιπτώσεις και στην ανθρώπινη υγεία με την αύξηση της ρύπανσης και τη διευκόλυνση της εξάπλωσης ασθενειών.

Γιατί οι ΠΑΔ αποτελούν θέμα παγκοσμίου ενδιαφέροντος ;

Ζούμε σε μια εποχή κρίσης της βιοποικιλότητας. Έχει ξεκινήσει η έκτη μαζική εξαφάνιση των ειδών στην ιστορία της Γης, αποδιδόμενη σε ανθρωπογενείς αιτίες, και τουλάχιστον το 70% της γης έχει υποβαθμιστεί, ενέχοντας σοβαρό κίνδυνο για την ευμάρεια της ανθρωπότητας.

Ταυτόχρονα, ζούμε και σε μια εποχή κορύφωσης της επέκτασης των τεχνητών επιφανειών και ειδικότερα των δρόμων.

Το μήκος των νέων ασφαλτοστρωμένων δρόμων αναμένεται να αυξηθεί κατά 59% έως το 2050.

Κορυφαίοι επιστήμονες θεωρούν τους δρόμους ως τη χειρότερη απειλή στον Πλανήτη για την απώλεια της βιοποικιλότητας, και άρα τη διαφύλαξη των ΠΑΔ ως την καίρια πολιτική για την ανάσχεση της απώλειας της βιοποικιλότητας.

Τη νέα αυτή τάση της διαφύλαξης των ΠΑΔ έχουν σήμερα ενστερνιστεί παγκόσμιοι φορείς (SCB, IUCN, UNEP, Conservation International, Tebtebba) και το θέμα πήρε παγκόσμιες διαστάσεις στις συνδιασκέψεις κορυφής των Ηνωμένων Εθνών για τη Σύμβαση για τη Βιολογική Ποικιλότητα (COP 11, Ινδία και στο Rio+20, Βραζιλία, 2012).

Υπάρχει ο θεσμός «Απάτητα Βουνά» στην Ε.Ε.;

Η Ελλάδα γίνεται η πρώτη χώρα στην Ευρώπη που θεσμοθετεί τα Απάτητα Βουνά.

Το θέμα του κατακερματισμού της φυσικής γης, κρίθηκε ως μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις στην Ε.Ε. στην ψηφοφορία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στις 08/06/2021, για τη νέα Στρατηγική Βιοποικιλότητας 2030 με τίτλο «Επιστροφή της Φύσης στη ζωή μας». Επίσης, ψηφίστηκε η υποχρέωση για ένταξη σε καθεστώς αυστηρής προστασίας τουλάχιστον το 10% της επικράτειας κάθε χώρας.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει υποβάλει πρόταση για νομικά δεσμευτικούς στόχους για την αποκατάσταση της φύσης της Ε.Ε. το 2021. Η αποκατάσταση των οικοσυστημάτων της Ε.Ε. θα συμβάλει στην ενίσχυση της βιοποικιλότητας, τον μετριασμό και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και στην πρόληψη και μείωση των επιπτώσεων των φυσικών καταστροφών.

Ο κύριος στόχος της πρωτοβουλίας της ΕΕ είναι η αποκατάσταση υποβαθμισμένων οικοσυστημάτων, ιδίως εκείνων με τις περισσότερες δυνατότητες για:

  • Δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα.
  • Πρόληψη και μείωση των επιπτώσεων των φυσικών καταστροφών.
  • Υγεία του εδάφους και επικονίαση.
  • Βελτίωση της γνώσης και παρακολούθησης των οικοσυστημάτων και των υπηρεσιών τους.

Με τη θεσμοθέτηση των Απάτητων Βουνών ακολουθούμε προληπτικά αυτή την πολιτική αποκατάστασης.

Οι «Περιοχές Άνευ Δρόμων», αποτελούν μια δράση που ξεκίνησε να υλοποιείται για πρώτη φορά το 2001 στις ΗΠΑ υπό τον τίτλο «The Roadless Rule» και αυτή τη στιγμή μελετώνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, ώστε να ενσωματωθούν στους στόχους της Πράσινης Συμφωνίας.

Με ποιους στόχους εναρμονίζονται οι ΠΑΔ;

Οι ΠΑΔ συνεισφέρουν στην επίτευξη 12 στόχων της Εθνικής Στρατηγικής για τη Βιοποικιλότητα όπως στη:

  • Διατήρηση του εθνικού φυσικού κεφαλαίου (στόχος 2.1).
  • Οριοθέτηση οικολογικών διαδρόμων (στόχος 3.3).
  • Ενίσχυση της συνέργειας των κύριων τομεακών πολιτικών με τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και τη θέσπιση κινήτρων (στόχοι 5.1-5.8).
  • Διατήρηση της ποικιλότητας του τοπίου (στόχος 6.2).
  • Αντιμετώπιση των εισβλητικών χωροκατακτητικών ειδών (στόχος 8.2).

Ακόμα, με βάση την πρόσφατη Εθνική Έκθεση Αξιολόγησης για τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών, καθορίστηκαν οι 8 εθνικές προτεραιότητες από τη Γενική Γραμματεία της Κυβέρνησης για την Ατζέντα 2030.

Η οριοθέτηση των εκτεταμένων ΠΑΔ και η εισαγωγή τους στο χωροταξικό σχεδιασμό της χώρας, τεκμηριωμένα συνεισφέρει θετικά στην επίτευξη τριών Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης:

  • Υπεύθυνη κατανάλωση και παραγωγή (στόχος 12).
  • Δράση για το κλίμα (στόχος 13).
  • Η ζωή στη στεριά (στόχος 15)

Στο πλαίσιο της 6ης εθνικής προτεραιότητας υπό τον τίτλο: «Ενίσχυση της προστασίας και ορθολογικής διαχείρισης του φυσικού κεφαλαίου ως βάση για κοινωνική ευημερία και μετάβαση σε μία οικονομία χαμηλού άνθρακα»

Τέλος, οι ΠΑΔ, συνάδουν με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο, όπως αυτή κυρώθηκε από την Ελλάδα, με βάση την οποία το τοπίο αποτελεί «βασικό συστατικό της Ευρωπαϊκής φυσικής και πολιτισμικής κληρονομιάς».

ΑΠΟ ΤΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ

Κάθε Υπουργική Απόφαση δομείται ως εξής:

Τίτλος

Όροι και περιορισμοί για την προστασία της περιοχής άνευ δρόμων του όρους [...δίνεται το όνομα της περιοχής

Ο ΥΦΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ έχοντας υπόψη… ακολουθεί μια λίστα νομικών και άλλων εγγράφων, με αναφορά τόσο στο πρόγραμμά μας “ROADLESS” όσο και τη συναφή εισήγηση της Γενικής Διεύθυνσης Περιβαλλοντικής Πολιτικής (επισυνάπτεται σε κάθε ΦΕΚ)

Άρθρο 1: Σκοπός

Το πρώτο άρθρο όλων των Υπουργικών Αποφάσεων παρουσιάζει τον σκοπό της νομοθεσίας ως εξής:

Σκοπός της παρούσας είναι η αποτελεσματική προστασία των τύπων οικοτόπων και ειδών χλωρίδας, άγριας πανίδας και ορνιθοπανίδας και των ενδιαιτημάτων τους της περιοχής άνευ δρόμων του όρους [δίνεται το όνομα της περιοχήςμέσω της θεσμοθέτησης ειδικών όρων και περιορισμών.

Ειδικότερα, με την παρούσα επιδιώκεται:

(α) η ανάσχεση της αλλαγής χρήσης γης, η οποία αποτελεί την κυριότερη αιτία απώλεια της βιοποικιλότητας σε παγκόσμιο και Ευρωπαϊκό επίπεδο,

(β) η αναχαίτιση της αύξησης των τεχνητών επιφανειών και του κατακερματισμού των φυσικών οικοσυστημάτων από τους δρόμους και τις τεχνητές επιφάνειες, και των συναφών αρνητικών επιπτώσεων αυτών στη βιοποικιλότητα,

(γ) η διατήρηση των τύπων οικοτόπων και των ειδών χλωρίδας, άγριας πανίδας και ορνιθοπανίδας που απαντώνται στη συγκεκριμένη περιοχή,

(δ) η διαφύλαξη των φυσικών, πολιτιστικών, ιστορικών, αισθητικών και λοιπών αξιών του τοπίου, όπως ορίζονται στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το τοπίο,

(ε) η διατήρηση των ήπιων παραδοσιακών ανθρωπογενών δραστηριοτήτων που δεν διαταράσσουν τα φυσικά οικοσυστήματα και τη φυσική εξέλιξή τους,

(στ) η ανάπτυξη του φυσιολατρικού, περιπατητικού, ορειβατικού και οικολογικού τουρισμού σε περιοχές υψηλής φυσικής και αισθητικής αξίας συμβατού με τους ως άνω επί μέρους στόχους και

ζ) τη θέσπιση όρων και περιορισμών για τη διασφάλιση της αρμονικής συνύπαρξης ανθρώπου και φύσης στο πλαίσιο μιας ήπιας και βιώσιμης ανάπτυξης.»

Άρθρο 2: Οριοθέτηση της περιοχής εφαρμογής

Το δεύτερο άρθρο οριοθετεί την ΠΑΔ, με αναφορά στο χάρτη της ΠΑΔ στο Παράρτημα 1 και στον πίνακα με τις ακριβείς συντεταγμένες της (ΕΓΣΑ87) στο Παράρτημα 2, στην έκτασή της σε τετραγωνικά χιλιόμετρα και το υψομετρικό της εύρος. Παρουσιάζονται επίσης οι περιοχές του δικτύου Natura 2000 με τους κωδικούς τους που αλληλεπικαλύπτονται με την ΠΑΔ. Στην τελευταία παράγραφο αναφέρεται: «Βασικό χαρακτηριστικό της περιοχής της παρ. 1 του παρόντος είναι το αδιατάρακτο φυσικό περιβάλλον, στο οποίο δεν υφίστανται δρόμοι για την κίνηση μηχανοκίνητων οχημάτων και δεν έχουν κατασκευαστεί άλλου είδους τεχνητές επιφάνειες».

Άρθρο 3: Όροι και περιορισμοί

Το τρίτο άρθρο παρουσιάζει τους περιορισμούς και τους όρους στην ΠΑΔ που ορίζεται στο άρθρο 2, ως εξής:

Στο σύνολο της περιοχής του άρθρου 2:

(1) Απαγορεύεται η διάνοιξη δρόμων κίνησης μηχανοκίνητων οχημάτων, ανεξαρτήτως κατηγορίας και κάθε είδους τεχνική επέμβαση, μεταβολή ή αλλοίωση του φυσικού περιβάλλοντος.

(2) Από την παρούσα δεν θίγονται νομίμως υφιστάμενα έργα και η συντήρησή τους.

(3). Ειδικότερα επιτρέπεται η σήμανση, επισκευή, συντήρηση και βελτίωση υφιστάμενων ορειβατικών και πεζοπορικών μονοπατιών, χωρίς τη χρήση μηχανοκίνητων μέσων πρόσβασης και με την προϋπόθεση ότι οι επεμβάσεις θα υλοποιούνται με φυσικά υλικά.

(4). Εξαιρούνται από τους όρους και τους περιορισμούς της παρούσας έργα για σκοπούς Εθνικής Άμυνας, όπως καθορίζονται σύμφωνα με τις διατάξεις της κείμενης νομοθεσίας.

(5). Εξαιρούνται των ανωτέρω απαγορεύσεων:

(α) έργα και επεμβάσεις που υλοποιούνται λόγω εκτάκτου ανάγκης (σεισμών, πλημμυρών, θεομηνιών, πυρκαγιάς κ.λπ.), εφόσον μετά λαμβάνεται μέριμνα για την αποκατάσταση του περιβάλλοντος.

(β) έργα και επεμβάσεις που κρίνονται απαραίτητες για λόγους προστασίας ή/και αποκατάστασης του φυσικού και δασικού περιβάλλοντος.

Άρθρο 4: Έλεγχος – Κυρώσεις

Το άρθρο παρουσιάζει συνοπτικά την εφαρμογή της Υπουργικής Απόφασης ως εξής:

(1) Ο έλεγχος τήρησης των διατάξεων της παρούσης και η βεβαίωση τυχόν παραβάσεων για την επιβολή κυρώσεων, γίνονται από τις αρμόδιες αρχές βάσει της εκάστοτε κείμενης νομοθεσίας.

(2). Η φύλαξη και επόπτευση της περιοχής γίνεται από τα αρμόδια όργανα.

Άρθρο 5

Το άρθρο αναφέρει: «Η ισχύς της παρούσας απόφασης αρχίζει από τη δημοσίευσή της και διαρκεί δύο (2) έτη.»

Παραρτήματα

Η νομοθεσία περιλαμβάνει το Παράρτημα 1 (χάρτης της ΠΑΔ) και το Παράρτημα 2 (συντεταγμένες της ΠΑΔ)

Το χρονικό των "Απάτητων Βουνών"

Τα βήματα και ορόσημα έως σήμερα.

15/9/2019
Έναρξη προγράμματος Roadless

Κατατίθεται την 11/12/2018 από την Πίνδο Περιβαλλοντική και το BCL ερευνητική πρόταση στο Πράσινο Ταμείο με τίτλο «Περιοχές Άνευ Δρόμων και βιώσιμη ανάπτυξη στην Ελλάδα». Το έργο επιλέγεται για χρηματοδότηση (απόφαση υπ’ αριθμ. 148.3.2018). Ξεκινά η χαρτογράφηση για τον εντοπισμό των εκτεταμένων ΠΑΔ της χώρας. 

11/12/2019
Διάθεση δεδομένων ΠΑΔ στο ΥΠΕΝ

Αποστέλλονται προκαταρκτικά αδημοσίευτα χαρτογραφικά δεδομένα για τις ΠΑΔ άνω των 50 τ.χλμ. και συναφείς προτάσεις χρήσης αυτών στο Τμήμα Προστατευόμενων Περιοχών (Διεύθυνση Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος του ΥΠΕΝ). Θέμα επιστολής: «Παραχώρηση δεδομένων για τις Περιοχές Άνευ Δρόμων στο ΥΠΕΝ προς χρήση τους στο σχεδιασμό ζωνών χρήσεων γης εντός των προστατευόμενων περιοχών της Ελλάδας».

24/3/2020
Πρώτη διεθνής δημοσίευση: αγριόγιδο & ΠΑΔ

Δημοσιεύεται paper επί της αρνητικής επίπτωσης των δρόμων στο Βαλκανικό αγριόγιδο. Kati et al. 2020. Balkan Chamois (Rupicapra rupicapra balcanica) Avoids Roads, Settlements, and Hunting Grounds: An Ecological Overview from Timfi Mountain, Greece. Diversity 12:124. https://doi.org/10.3390/d12040124

17/4/2020
Διάθεση δεδομένων ΠΑΔ στους Αναδόχους ΕΠΜ

Διατίθενται τα αποτελέσματα του ROADLESS στους Αναδόχους των Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών προς χρήση της πληροφορίας στις μελέτες που εκπονούν (πρώτη γεωχωρική βάση δεδομένων ΠΑΔ, σύνοψη πολιτικής, δημοσίευση αγριόγιδου).

22/6/2020
Πρώτη γεωχωρική βάση δεδομένων ΠΑΔ

Δημοσιεύεται η πρώτη βάση των ΠΑΔ άνω των 50 τ.χλμ. Kati V et al. 2020. The roadless map of Greece. Mendeley Data, v1. http://dx.doi.org/10.17632/s6zh89fb5c.1. Θα χρησιμοποιηθεί αργότερα στη σχετική νομοθεσία των «Απάτητων Βουνών» (5 ΠΑΔ > 50 τ.χλμ). Τα πολύγωνα "μέτριας αξιοπιστίας" θα ενταχθούν στο πρόγραμμα NATLAND αργότερα για επικαιροποίηση μέσω χαρτογράφησης δρόμων εντός αυτών.  

15/7/2020
Πολιτική σύνοψη

Ολοκληρώνεται η πολιτική σύνοψη Κατή, Β., κ.α. 2020. Οι Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ) ως εργαλείο περιβαλλοντικού σχεδιασμού στην Ελλάδα. Πίνδος Περιβαλλοντική & Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Ιωάννινα, Ελλάδα: 10 σελ. https://doi.org/10.13140/RG.2.2.33332.27526. Η σύνοψη καταλήγει σε 12 προτάσεις χρήσης των ΠΑΔ στην εθνική πολιτική μείωσης του κατακερματισμού του τοπίου και της απώλειας της βιοποικιλότητας.

17/11/2020
Δεύτερη διεθνής δημοσίευση επί των ΠΑΔ

Δημοσιεύεται η διεθνής επιστημονική δημοσίευση Kati V et al. 2020. Conservation policy under a roadless perspective: Minimizing fragmentation in Greece. Biological Conservation 252:108828. https://doi.org/10.1016/j.biocon.2020.108828.   

22/11/2020
Πρόταση για νομοθεσία ΠΑΔ στο ΥΠΕΝ

Αποστέλλεται επιστολή με τίτλο «Θεσμοθέτησης περιοχών άνευ δρόμων στην Ελλάδα» στην πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ όπου ενθαρρύνεται η ανάληψη πολιτικής πρωτοβουλίας για τη μείωση του κατακερματισμού και τη θεσμική προστασία των ΠΑΔ της Ελλάδας, με παράλληλη διάθεση όλων των αποτελεσμάτων της έρευνας και των συναφών προτάσεων περιβαλλοντικής πολιτικής.

23/11/2020
Πρόταση χρήσης ΠΑΔ στο δίκτυο Natura & τη χωροταξία

Αποστέλλεται επιστολή με θέμα «Ενσωμάτωση των Περιοχών Άνευ Δρόμων ΠΑΔ στη διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών και στον περιβαλλοντικό σχεδιασμό στην Ελλάδα» στους Γενικούς Γραμματείς του ΥΠΕΝ, στην Επιτροπή Φύση 2000 και στον ΟΦΥΠΕΚΑ. Η επιστολή γνωστοποιεί τα αποτελέσματα της έρευνας και υπογραμμίζει τη σημασία ενσωμάτωσης των ΠΑΔ στον περιβαλλοντικό σχεδιασμό/χωροταξία στις διάφορες τομεακές πολιτικές, όσο και στη θεσμοθέτηση χρήσεων γης και εντός των προστατευόμενων περιοχών.

14/1/2021
Γνωστοποίηση έρευνας ΠΑΔ στη νέα πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ

Αποστέλλεται επιστολή με θέμα: «Βιώσιμο σενάριο χωροθέτησης των Αιολικών Σταθμών Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ) για την επίτευξη των εθνικών κλιματικών στόχων μέσω της προστασίας της βιοποικιλότητας και της χρήσης καθαρής ενέργειας» στον Πρωθυπουργό και στη νέα πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ. Διατίθενται όλα τα ερευνητικά αποτελέσματα του έργου WIND με προτροπή της θεώρησης ζώνης αποκλεισμού των ΑΠΕ στις περιοχές του δικτύου Natura 2000 και στα τοπία μεγάλης φυσικότητας μικρού έως μεσαίου βαθμού κατακερματισμού. Διατίθενται εκ νέου τα ερευνητικά αποτελέσματα του έργου ROADLESS προς γνώση των νέων Υπουργών του ΥΠΕΝ.

17/2/2021
Έναρξη νομοθετικού έργου επί των ΠΑΔ από τον Υφυπουργό κ. Γ. Αμυρά

Πρόσκληση από τον Υφυπουργό Περιβάλλοντος & Ενέργειας κ. Γ. Αμυρά σε συνάντηση εργασίας. Εκφράζεται η πολιτική βούληση για θεσμοθέτηση των ΠΑΔ που κατέδειξε η δημοσίευση και γίνεται έναρξη της συνεργασίας. Το Εργαστήριο BCL παρέχει τεχνική υποστήριξη ως προς το χαρτογραφικό κομμάτι της νομοθεσίας στο Γραφείο του Υφυπουργού και στη Διεύθυνση Βιοποικιλότητας του ΥΠΕΝ. Το νομοθετικό έργο πραγματοποιείται από το ΥΠΕΝ χωρίς περαιτέρω εμπλοκή του BCL. Εκφράζεται επιπλέον η πολιτική βούληση για επέκταση της χαρτογράφησης και πιθανής θεσμοθέτησης νέων ΠΑΔ σε όλη την Ελλάδα με επίκεντρο τις ΠΑΔ άνω των 10 τ.χλμ. εντός και εκτός δικτύου Natura, όπως προτείνει και η σχετική δημοσίευση επί των ΠΑΔ.

1/7/2021
Έναρξη προγράμματος NATLAND

Έναρξη του έργου «NATLAND- Αδιατάρακτες Φυσικές Περιοχές στην Ελλάδα (SEBI 13)» με ανάδοχο το BCL και χρηματοδότηση από το Πράσινο Ταμείο. Το έργο θα ολοκληρώσει τη χαρτογράφηση για όλες τις ΠΑΔ της Ελλάδας άνω του 1 τ.χλμ. παράγοντας τον Ευρωπαϊκό Δείκτη SEBI 13 και θα χαρτογραφήσει τα νησιά άνευ δρόμων. Ημερομηνία λήξης του έργου: 30/9/2022.

19/10/2021
Δεύτερη χωρική βάση δεδομένων ΠΑΔ

Ολοκληρώνεται η δεύτερη βάση δεδομένων των ΠΑΔ άνω των 10 τ.χλμ που εμπίπτουν πλήρως ή μερικώς εντός του δικτύου Natura 2000. Έγκριση από το Πράσινο Ταμείο.

1/11/2021
Ανακοίνωση των «Απάτητων Βουνών» στην COP26

Ανακοινώνεται το πρόγραμμα «Απάτητα Βουνά» από τον Πρωθυπουργό Κ. Μητσοτάκη στη διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή COP26 ως εξής: «Και εισάγουμε ένα εμβληματικό πρόγραμμα με την ονομασία «Untrodden Mountains» (Απάτητα Βουνά) με στόχο να προστατεύσουμε το φυσικό περιβάλλον των βουνών μας».

16/11/2021
Συγχαρητήρια επιστολή στον Πρωθυπουργό για τα “Απάτητα Βουνά”

Αποστέλλεται συγχαρητήρια επιστολή από το BCL προς τον Πρωθυπουργό της χώρας κ. Κ. Μητσοτάκη για την πολιτική πρωτοβουλία «Απάτητα Βουνά». Προτείνεται να θεωρηθούν οι ΠΑΔ άνω των 10 τ.χλμ στο πρόγραμμα, με παράλληλη γνωστοποίηση των ερευνητικών αποτελεσμάτων και δέσμευση για τεχνική και επιστημονική βοήθεια σε αυτήν την κατεύθυνση.

23/12/2021
Διάθεση δεύτερης βάσης δεδομένων ΠΑΔ στους Αναδόχους ΕΠΜ

Διάθεση της δεύτερης βάσης δεδομένων [39 ΠΑΔ 10-50 τ.χλμ. εντός δικτύου Natura 2000] στο συντονιστή των ΕΠΜ (ENVECO) κατόπιν αιτήματός του και προώθησή της στους μελετητές των ΕΠΜ με τη σύμφωνη γνώμη της Διευθύνουσας Υπηρεσίας στο ΥΠΕΝ,  για ελεύθερη χρήση των δεδομένων ως προς τους όρους και περιορισμούς για τις χρήσεις γης εντός του δικτύου Natura 2000 και των όμορων περιοχών.

31/12/2021
Υπογραφή των 6 Υ.Α. των Περιοχών Άνευ Δρόμων

Υπογράφονται οι Υπουργικές Αποφάσεις απαγόρευσης δρόμων και τεχνητών επιφανειών σε 6 ορεινά οικοσυστήματα της Ελλάδας

7/1/2022
Τρίτη γεωχωρική βάση δεδομένων ΠΑΔ

Ολοκληρώνεται η τρίτη γεωχωρική βάση δεδομένων όλων των 55 ΠΑΔ της Ελλάδας άνω των 10 τ.χλμ. εντός και εκτός του δικτύου Natura 2000. Κατή Β. κ.α.  2022. Χωρική βάση δεδομένων των Περιοχών Άνευ Δρόμων της Ελλάδας άνω των 10 τ.χλμ. Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Έργο NATLAND χρηματοδοτούμενο από το Πράσινο Ταμείο. Διαθέσιμο στο https://bc.lab.uoi.gr/el/research/projects/roadless/. Δείτε εδώ. 

17/1/2022
Διάθεση τρίτης βάσης δεδομένων ΠΑΔ στο ΥΠΕΝ

Αποστέλλεται επιστολή στο ΥΠΕΝ (Υπουργός κ. Σκρέκας & Υφυπουργός κ. Γ. Αμυράς) γνωστοποιώντας τη νέα βάση δεδομένων. Η βάση αναρτάται με τη σύμφωνη γνώμη του Πράσινου Ταμείου στην ιστοσελίδα του Εργαστηρίου.

18/1/2022
Συνέντευξη τύπου του ΥΠΕΝ για τα Απάτητα Βουνά

Το έργο «Απάτητα Βουνά» ανακοινώνεται επίσημα σε συνέντευξη τύπου από τον Υπουργό κ. Κ. Σκρέκα και τον Υφυπουργό κ. Γ. Αμυρά. Η ανακοίνωση αφορά σε 6 Υπουργικές Αποφάσεις που υπογράφτηκαν 31/12/2021 για 6 ΠΑΔ: Λευκά όρη, Τύμφη, Σμόλικας, Σάος, Ταΰγετος και Χατζή. Εκδίδεται σχετικό ενημερωτικό σημείωμα περί της νομοθεσίας των ΠΑΔ. Το θέμα λαμβάνει μεγάλη δημοσιότητα στα ΜΜΕ.

21/1/2022
Ο πρωθυπουργός για τα «Απάτητα Βουνά»

Πραγματοποιείται συνάντηση στο Μέγαρο Μαξίμου, όπου ο Πρωθυπουργός Κ. Μητσοτάκης παρουσιάζει τη λογική των «Απάτητων Βουνών» και ο Υφυπουργός Περιβάλλοντος κ. Γ. Αμυράς παρουσιάζει τις έξι σχετικές Υπουργικές Αποφάσεις, προτείνοντας την ένταξη άλλων 50 περιοχών στον Πρωθυπουργό. Εκφέρουν θετική άποψη και ζητούν επέκταση του προγράμματος επίσης οι: Γ. Ροκάς (οδηγός βουνού), Μ. Γανωτή (ΑΝΙΜΑ), Β. Κατή (BCL).  

04/03/2022
Τρίτη διεθνής δημοσίευση επί των ΠΑΔ - Science (Letter)

Δημοσιεύεται στο περιοδικό Science σχετική επιστολή με τίτλο "Greek roadless policy:
A model for Europe" από Kati V., Selva, N., and Sjögren-Gulve P.

31/05/2022
Ολοκλήρωση του εθνικού χάρτη των περιοχών χωρίς δρόμους της Ελλάδας

Ολοκληρώθηκε ο εθνικός χάρτης των περιοχών χωρίς δρόμους της Ελλάδας, υποβλήθηκε στο Πράσινο Ταμείο και στο ΥΠΕΝ. Ο χάρτης περιλαμβάνει 451 περιοχές χωρίς δρόμους άνω του 1 τ.χλμ. (389 Περιοχές Άνευ Δρόμων και 62 νησιά χωρίς καθόλου δρόμους), που καλύπτουν το 6,1% της έκτασης της Ελλάδας, καθώς και 3.456 νησίδες χωρίς δρόμους, μικρότερες του 1 τ.χλμ. Ο χάρτης συνοδεύεται με μια πολιτική σύνοψη 40 σελίδων επί της χρήσης των αποτελεσμάτων της έρευνας για την προστασία της φύσης και του τοπίου της Ελλάδας με όρους βιώσιμης ανάπτυξης.

23/8/2022
Θεσμοθέτηση ΠΑΔ Δήμου Αγράφων

Θεσμοθετείται ΠΑΔ στο Δήμο Αγράφων συνολικής έκτασης 94,42 τετραγωνικών χιλιομέτρων στο ΦΕΚ Δ 524/23-8-2022.

25/08/2022
Παρουσίαση του έργου σε διεθνές συνέδριο

Παρουσιάζονται τα αποτελέσματα του έργου σε διεθνές συνέδριο - 6th European Congress of Conservation Biology (ECCB) “Biodiversity crisis in a changing world”, στην Πράγα της Τσεχίας. Χώρες όπως το Ισραήλ, η Ιταλία, η Γαλλία και η Νορβηγία εκφράζουν το ενδιαφέρον τους για υιοθέτηση παρόμοιας εθνικής νομοθεσίας. Η πρωτοβουλία ROADLESS παρουσιάζεται στο περίπτερο της οργάνωσης SCB και η επιτυχία της Ελλάδας αναφέρεται σε σχετικό ενημερωτικό φυλλάδιο της Επιτροπής Πολιτικής (SCB-Europe/PC). 

2022
Πρόθεση για αυστηρή προστασία 55 βουνών στο πλαίσιο των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης

Στην εθνική αναφορά προς τα Ηνωμένα Έθνη για την επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης, και ιδιαίτερα του στόχου 15.4 για την προστασία των βουνών, η Ελλάδα ανακοινώνει την πρόθεσή της για την προστασία 55 ΠΑΔ. 

Greece: Voluntary National Review 2022 on the implementation of the 2030 Agenda for sustainable development. https://hlpf.un.org/countries/greece/voluntary-national-review-2022

Through the “Untrodden Mountains” initiative, a special protection status for mountain areas of particular natural and cultural importance for the country is created, by their designation as strictly protected areas, where man-made interventions such as road construction and any type of building activity are prohibited, so as to prevent an important threat to biodiversity, which is the ecosystems’ fragmentation. The first six areas to be included in the
initiative are: White Mountains (Lefka Ori) in the island of Crete, Saos mountain in the island of Samothrace, Smolikas and Tymfi mountains in Epirus, Taygetos mountain in the Peloponnese and Hatzi mountain in Thessaly. A legislative adoption of the initiative is under way. At the same time, data for another 55 pristine mountain areas are collected for the initiative’s expansion. Regarding mount Olympus, the highest mountain in Greece, which is of particular natural, cultural and historic value for the country and globally, a legal framework for its designation as a National Park and the definition of protection zones, land-uses, conditions and permitted activities has already been adopted. 

30/09/2022
Ολοκλήρωση του έργου NATLAND

 Ολοκληρώνεται το έργο NATLAND υπό τη χρηματοδότηση του Πράσινου Ταμείου.

27/1/2023
Θεσμοθέτηση ΠΑΔ στο όρος Μαίναλο

Θεσμοθετείται ΠΑΔ στο όρος Μαίναλο έκτασης 44,98 τετρ. χιλόμετρα με το ΦΕΚ Δ 44/ 27.1.2023

8/3/2023
Τέταρτη διεθνής δημοσίευση επί των ΠΑΔ (wilderness) της Ελλάδας

Δημοσιεύεται στο περιοδικό Biological Conservation διεθνής δημοσίευση με τίτλο: Kati et al. 2023. How much wilderness is left? A roadless approach under the Global and the European Biodiversity Strategy focusing on Greece. Biological Conservation 281: 110015. https://doi.org/10.1016/j.biocon.2023.110015

25/4/2023
Θεσμοθέτηση ΠΑΔ στο όρος Δίκτη

Θεσμοθετείται ΠΑΔ στο όρος Δίκτη έκτασης 66,29 τετρ. χιλόμετρα με το ΦΕΚ Δ 303/ 25.4.2023

22/12/2025
Θεσμοθέτηση ΠΑΔ στο όρος Πάρνωνας

Θεσμοθετείται ΠΑΔ στο όρος Πάρνωνας έκτασης 43,81 τετρ. χιλιόμετρα με το ΦΕΚ Δ 1051/22.12.2025

31/12/2025
Θεσμοθέτηση ΠΑΔ στα Αθαμανικά όρη

Θεσμοθετείται ΠΑΔ στα Αθαμανικά όρη έκτασης 20,38 τετρ. χιλιόμετρα με το ΦΕΚ Δ 1112/31.12.2025

6/3/2026
Θεσμοθέτηση ΠΑΔ στις Πρέσπες

Θεσμοθετείται ΠΑΔ στις Πρέσπες έκτασης 54,00 τετρ. χιλιόμετρα με το ΦΕΚ Δ 156/06.03.2026

28/4/2026
Θεσμοθέτηση ΠΑΔ στο Χιονοβούνι

Θεσμοθετείται ΠΑΔ στο Χιονοβούνι έκτασης 57,96 τετρ. χιλιόμετρα, εκτός δικτύου Natura 2000, ως προστατευόμενο τοπίο, με τα ΦΕΚ Δ 314/28.04.2026 και ΦΕΚ Δ 451/04.06.2026

Society & Impact

Πώς ανταποκρίθηκαν επιστημονικές εταιρείες, ΜΚΟ, διεθνή δίκτυα και η τοπική αυτοδιοίκηση.

26/3/2021
Επιστολή της Society for Conservation Biology – Europe Section προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την πολιτική των ΠΑΔ και την ταχεία ανάπτυξη υποδομών ΑΠΕ
27/1/2022
Δελτίο τύπου: Η Ελλάδα δίνει νομική προστασία στις Περιοχές Άνευ Δρόμων
12/7/2022
Επιστολή του Network for European Mountain Research προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή: «Ανάγκη διατήρησης των ευρωπαϊκών ορεινών τοπίων μέσω μιας πολιτικής για τις ΠΑΔ»
Η Ελλάδα δείχνει τον δρόμο για την προστασία των ΠΑΔ
9/2/2022
11 ελληνικές ΜΚΟ
ΑΝΙΜΑ, Αρκτούρος, Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, Ελληνική Εταιρεία Προστασίας της Φύσης, Εταιρεία Προστασίας Πρεσπών, Καλλιστώ, Οικολογική Εταιρεία Ανακύκλωσης, Greenpeace, MEDASSET, MOm, WWF

12 δήμοι χαιρέτισαν, ζήτησαν ή υπερασπίστηκαν Περιοχές Άνευ Δρόμων.

ΔήμοςΒουνόΤι έκανανΗμερομηνίαΑποτέλεσμα
ΣπάρτηΤαΰγετοςΧαιρέτισε την πρωτοβουλίαΙαν 2022Προστασία 2021
ΣαμοθράκηΣάοςΤη χαιρέτισε: ακυρώθηκαν άδειες αιολικώνΙαν 2022Προστασία 2021
ΆγραφαΆγραφαΖήτησε την ένταξη (επιστολή, Ιαν 2022)Αύγ 2022Εγκρίθηκε 2022
Οροπέδιο ΛασιθίουΔίκτηΤη χαιρέτισε: «σπουδαία εξέλιξη»Μάι 2023Προστασία 2023
ΑμύνταιοΒίτσιΖήτησε προστασία ως ΠΑΔΜάρ 2024Προστασία τοπίου 2026
ΣέρρεςΜενοίκιοΖήτησε προστασία ως ΠΑΔΦεβ 2025Εκκρεμεί
Μονεμβασιά, Ευρώτας, Νότια ΚυνουρίαΧιονοβούνι (Πάρνωνας)Κοινό αίτημα, με αναφορά στα ROADLESS/NATLANDΟκτ 2025Εγκρίθηκε 2026
Κίσσαμος, Καντάνου-ΣελίνουΛευκά ΌρηΥπερασπίστηκαν την υφιστάμενη προστασία· ζήτησαν ζώνωση Natura 2000Ιούλ. 2026Υπεράσπιση
ΑποκόρωναςΛευκά ΌρηΑίτημα για αυστηρότερη προστασία της φύσης και επέκταση της νομοθεσίας ΠΑΔ στα Λευκά Όρη (Το Υπουργείο απάντησε ότι εντάσσεται στη ζώνωση του Natura 2000)Οκτ 2026Υπεράσπιση

Βουλευτές, κυρίως της αντιπολίτευσης, πιέζουν για ευρύτερη προστασία των ΠΑΔ, κυρίως με κοινοβουλευτικές ερωτήσεις.

Ενδεικτικά παραδείγματα:

  • 31/10/2022 · SYRIZA (Αριστερά) · Πιέζει για ευρύτερη εφαρμογή του μέτρου · Απάντηση Υπουργείου →
  • 16/1/2023 · PASOK (Σοσιαλιστικό κόμμα) · Μαίναλο: κριτική για την πολύ μικρή προστατευόμενη έκταση · Άρθρο →
  • 2024 · PASOK (Σοσιαλιστικό κόμμα) · Πιέζει για ευρύτερη εφαρμογή του μέτρου · Απάντηση Υπουργείου →
  • 13/12/2024 · PASOK (Σοσιαλιστικό κόμμα) · Ζητά να γίνουν Απάτητα Βουνά τα Βαρδούσια, η Οίτη και ο Παρνασσός · Ερώτηση →
  • 29/10/2025 · SYRIZA (Αριστερά) · Ζητά την προστασία του Μενοικίου · Δήλωση →
  • 6/2/2026 · Νέα Δημοκρατία (Δεξιά) · Ζητά να γίνει το Χιονοβούνι Απάτητο Βουνό · Ερώτηση →

Ο δημόσιος διάλογος είναι ζωντανός. Πολλοί πολίτες και ορειβατικοί, φυσιολατρικοί και πολιτιστικοί σύλλογοι στηρίζουν τις ΠΑΔ, ενώ οι επικριτές θεωρούν το μέτρο πολύ περιορισμένο, ιδίως μπροστά στην ταχεία εξάπλωση των αιολικών. Οι πιο επικριτικές φωνές βλέπουν τα «Απάτητα Βουνά» ως εμπαιγμό.

Ενδεικτικά παραδείγματα:

Ζητούν περισσότερα
Κριτικές φωνές – ζητούν περισσότερα

ΜΜΕ

Από το 2022 έως το 2026, οι Περιοχές Άνευ Δρόμων / τα Απάτητα Βουνά εμφανίστηκαν σε περίπου 845 άρθρα στα ελληνικά ΜΜΕ και σε περίπου 9.000 αναρτήσεις στο Facebook (αναζήτηση Google). Από την ερευνητική δημοσιογραφία ως τα τηλεοπτικά ντοκιμαντέρ, ακολουθεί μια ενδεικτική επιλογή αυτής της κάλυψης, μαζί με τη δική μας φωνή στον διάλογο.

Οι απόψεις που εκφράζονται δεν είναι απαραίτητα και του BCL.

Η επιστήμη πίσω από την ιστορία

Όλη η επιστημονική μας διαδρομή για τις Περιοχές Άνευ Δρόμων. Από επιστημονικές δημοσιεύσεις με κριτές, κεφάλαια βιβλίων και ανακοινώσεις σε συνέδρια, ως ανοιχτές βάσεις δεδομένων που μπορεί να χρησιμοποιήσει ο καθένας και εκλαΐκευση της επιστήμης που μετέφερε τα ευρήματα σε δημάρχους, φορείς χάραξης πολιτικής, εκπαιδευτικούς και το ευρύ κοινό, μέσα από policy briefs και ανοιχτές διαλέξεις.

Βάσεις δεδομένων

Ο χάρτης των Περιοχών Άνευ Δρόμων της Ελλάδας: ανοιχτά χωρικά δεδομένα στο Mendeley Data. Κατεβάστε τη νεότερη έκδοση, 2022

Περιγραφή: Η βάση δεδομένων παρουσιάζει τις περιοχές χωρίς δρόμους της Ελλάδας (5/2022) σε μορφή kmz (Google Earth). Ως Περιοχή Άνευ Δρόμων ορίζεται κάθε χερσαία τμήμα με μέγεθος μεγαλύτερο από 1 τ.χλμ. που απέχει τουλάχιστον 1 χλμ. από τον πλησιέστερο δρόμο. Ο χάρτης παρουσιάζει τις 389 ΠΑΔ της Ελλάδας (Roadless_Areas_WGS84.kmz) ανάλογα με το μέγεθός τους (1-10 τχλμ, 10-50 τχλμ και πάνω από 50 τχλμ). Ως Αδιατάρακτη Φυσική Περιοχή (ΑΦΠ) ορίζεται κάθε ΠΑΔ με την περιφερειακή της ζώνη ενός χιλιομέτρου. Πρακτικά η ΑΦΠ είναι κάθε χερσαία περιοχή άνω των 2 τ.χλμ. χωρίς δρόμους, είτε αυτή βρίσκεται στην ηπειρωτική, είτε στη νησιωτική χώρα. Κάθε ΑΦΠ περιλαμβάνει μία ΠΑΔ. Ο χάρτης παρουσιάζει τις αντίστοιχες 389 ΑΦΠ της Ελλάδας (Undisturbed_Natural_Areas_WGS84). Νησιωτική Αδιατάρακτη Φυσική Περιοχή ή Νησί Άνευ Δρόμων ορίζεται κάθε νησί που δεν έχει καθόλου δρόμους σε όλη την έκτασή του, ανεξάρτητα από το μέγεθός του. Ο χάρτης παρουσιάζει τα 3518 νησιά χωρίς δρόμους της Ελλάδας (Roadless islands). Σημειώνεται πως ο χάρτης περιλαμβάνει και τις 6 περιοχές που θεσμοθετήθηκαν ως ΠΑΔ. Το αρχείο “File contents” περιέχει επεξηγήσεις των πεδίων που φαίνονται στο χάρτη. Είναι ο πλήρης εθνικός χάρτης των περιοχών χωρίς δρόμους της Ελλάδας και μπορεί να χρησιμοποιηθεί με αξιοπιστία.
Περιγραφή: Η βάση δεδομένων παρουσιάζει τις περιοχές χωρίς δρόμους της Ελλάδας (5/2022) σε μορφή kmz (Google Earth). Ως Περιοχή Άνευ Δρόμων ορίζεται κάθε χερσαία τμήμα με μέγεθος μεγαλύτερο από 1 τ.χλμ. που απέχει τουλάχιστον 1 χλμ. από τον πλησιέστερο δρόμο. Ο χάρτης παρουσιάζει τις 389 ΠΑΔ της Ελλάδας (Roadless_Areas_WGS84.kmz) ανάλογα με το μέγεθός τους (1-10 τχλμ, 10-50 τχλμ και πάνω από 50 τχλμ). Ως Αδιατάρακτη Φυσική Περιοχή (ΑΦΠ) ορίζεται κάθε ΠΑΔ με την περιφερειακή της ζώνη ενός χιλιομέτρου. Πρακτικά η ΑΦΠ είναι κάθε χερσαία περιοχή άνω των 2 τ.χλμ. χωρίς δρόμους, είτε αυτή βρίσκεται στην ηπειρωτική, είτε στη νησιωτική χώρα. Κάθε ΑΦΠ περιλαμβάνει μία ΠΑΔ. Ο χάρτης παρουσιάζει τις αντίστοιχες 389 ΑΦΠ της Ελλάδας (Undisturbed_Natural_Areas_WGS84). Νησιωτική Αδιατάρακτη Φυσική Περιοχή ή Νησί Άνευ Δρόμων ορίζεται κάθε νησί που δεν έχει καθόλου δρόμους σε όλη την έκτασή του, ανεξάρτητα από το μέγεθός του. Ο χάρτης παρουσιάζει τα 3518 νησιά χωρίς δρόμους της Ελλάδας (Roadless islands). Σημειώνεται πως ο χάρτης περιλαμβάνει και τις 6 περιοχές που θεσμοθετήθηκαν ως ΠΑΔ. Το αρχείο “File contents” περιέχει επεξηγήσεις των πεδίων που φαίνονται στο χάρτη. Είναι ο πλήρης εθνικός χάρτης των περιοχών χωρίς δρόμους της Ελλάδας και μπορεί να χρησιμοποιηθεί με αξιοπιστία.
Το σύνολο δεδομένων παρουσιάζει τις Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ) της Ελλάδας (2/2020) σε μορφή kmz (Google Earth). Ως ΠΑΔ ορίζονται οι εκτάσεις γης μεγαλύτερες του 1 τ.χλμ. που απέχουν τουλάχιστον 1 km από τον πλησιέστερο δρόμο. Το σύνολο δεδομένων εντοπίζει 1.115 ΠΑΔ, που αντιστοιχούν στο 4,99% της ελληνικής επικράτειας. Ο χάρτης περιλαμβάνει δεδομένα υψηλής και μέτριας αξιοπιστίας. Τα κόκκινα πολύγωνα δείχνουν τις ΠΑΔ με έκταση ≥50 τ.χλμ. (δεδομένα υψηλής αξιοπιστίας). Καλύπτουν το 0,51% της ελληνικής επικράτειας και βρίσκονται σε έξι απομακρυσμένα βουνά: Λευκά Όρη, Τύμφη, Όλυμπο, Ταΰγετο, Σάο και Σμόλικα. Η παρούσα βάση δεδομένων είναι προϊόν του έργου ROADLESS. Συνδέεται με τη δημοσίευση Kati et al. (2020, Biol. Cons.) και χρησιμοποιήθηκε από την ελληνική κυβέρνηση για τη θέσπιση της νομοθεσίας για τα «Απάτητα Βουνά», που προστατεύει όλες τις μεγάλες ΠΑΔ (εκτός από τον Όλυμπο, που προστατεύεται με πρόσφατο Προεδρικό Διάταγμα), καθώς και μία μικρότερη ΠΑΔ (όρος Χατζή). Τα πορτοκαλί πολύγωνα δείχνουν τις ΠΑΔ με έκταση 1-50 τ.χλμ. και είναι μέτριας αξιοπιστίας, επειδή οι δρόμοι τους δεν έχουν ψηφιοποιηθεί πλήρως. Η έκδοση αυτή δεν χρησιμοποιείται πλέον· έχει αντικατασταθεί από την v2 (2022), όπου όλα τα δεδομένα είναι υψηλής αξιοπιστίας.
Το σύνολο δεδομένων παρουσιάζει τις Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ) της Ελλάδας (2/2020) σε μορφή kmz (Google Earth). Ως ΠΑΔ ορίζονται οι εκτάσεις γης μεγαλύτερες από 1 km² που απέχουν τουλάχιστον 1 km από τον πλησιέστερο δρόμο. Το σύνολο δεδομένων εντοπίζει 1.115 ΠΑΔ, που καλύπτουν το 4,99% της ελληνικής επικράτειας. Ο χάρτης περιλαμβάνει δεδομένα υψηλής και μέσης αξιοπιστίας. Τα κόκκινα πολύγωνα δείχνουν τις ΠΑΔ με έκταση ≥50 km² (δεδομένα υψηλής αξιοπιστίας). Καλύπτουν το 0,51% της ελληνικής επικράτειας και βρίσκονται σε έξι απομακρυσμένα βουνά: Λευκά Όρη, Τύμφη, Όλυμπο, Ταΰγετο, Σάος και Σμόλικα. Η παρούσα βάση δεδομένων είναι προϊόν του έργου ROADLESS. Συνδέεται με τη δημοσίευση Kati et al. (2020, Biol. Cons.) και χρησιμοποιήθηκε από την ελληνική κυβέρνηση για τη θέσπιση της νομοθεσίας για τα «απάτητα βουνά», που προστατεύει όλες τις μεγάλες ΠΑΔ (εκτός από τον Όλυμπο, που προστατεύεται με πρόσφατο Προεδρικό Διάταγμα), καθώς και μια μικρότερη ΠΑΔ (όρος Χάτζι). Τα πορτοκαλί πολύγωνα δείχνουν τις ΠΑΔ με έκταση 1–50 km² και είναι μέσης αξιοπιστίας, επειδή οι δρόμοι τους δεν έχουν ψηφιοποιηθεί πλήρως. Η έκδοση αυτή δεν χρησιμοποιείται πλέον. Έχει αντικατασταθεί από την v2 (2022), όπου όλα τα δεδομένα είναι υψηλής αξιοπιστίας.

Policy Briefs

Ανασκόπηση και προτάσεις πολιτικής για φορείς χάραξης πολιτικής και την τοπική αυτοδιοίκηση, στα ελληνικά.

Χωρίς περιγραφή
Χωρίς περιγραφή
Χωρίς περιγραφή

Δημοσιεύσεις

Επιστημονικές δημοσιεύσεις με κριτές για τις ΠΑΔ, τον κατακερματισμό και τις επιπτώσεις των δρόμων· σημειώνονται τα αποτελέσματα των ROADLESS και NATLAND.

Renewable energy expansion is essential for achieving climate goals but threatens biodiversity without proper spatial planning. This study assesses the impacts of renewables on threatened Orthoptera fauna and suggests mitigation solutions. Using geospatial analysis and habitat connectivity metrics, we quantified the impacts of wind power stations on three globally threatened and endemic Orthoptera species. Parnassiana tymphrestos, Parnassiana coracis and Oropodisma willemsei are projected to lose 9.1%, 6.6% and 4.3% of their total suitable habitat, respectively. Local impacts can be severe, with habitat loss (11–49%), reduced connectivity (12–99%), and population declines (12–53%). Population on Mt Oxia will be at risk of local extinction. Nationally, 62% of the distribution of threatened Orthoptera already overlaps with RES infrastructure (mainly wind and solar), and this figure is projected to rise to 79%. Mountains and islands, key centers of endemism, are disproportionately affected: 26% of wind energy is planned for mountainous areas (12% of Greece: >1000 m), and 35% for islands (19% of Greece), threatening narrowly distributed species. We applied a sustainable spatial planning scenario that excludes Natura 2000 sites, low-fragmentation zones, and roadless islands and roadless areas larger than 5 km². This approach fully protects the habitats of the three target species, exceeds the 2050 national wind energy target (13 GW) by 30%, and reduces the overlap between wind facilities and threatened species distributions by 0.9% (± 2.1%). Our findings highlight the urgent need for biodiversity-inclusive energy planning to prevent local extinctions while meeting climate goals, offering a scalable model for biodiversity hotspots globally.
Η επέκταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι απαραίτητη για την επίτευξη των κλιματικών στόχων, απειλεί όμως τη βιοποικιλότητα χωρίς σωστό χωροταξικό σχεδιασμό. Η μελέτη αυτή αξιολογεί τις επιπτώσεις των ΑΠΕ στην απειλούμενη πανίδα Ορθοπτέρων και προτείνει λύσεις άμβλυνσης. Με γεωχωρική ανάλυση και δείκτες συνδεσιμότητας ενδιαιτημάτων, ποσοτικοποιήσαμε τις επιπτώσεις των αιολικών σταθμών σε τρία παγκοσμίως απειλούμενα και ενδημικά είδη Ορθοπτέρων. Τα Parnassiana tymphrestos, Parnassiana coracis και Oropodisma willemsei αναμένεται να χάσουν το 9,1%, το 6,6% και το 4,3% του συνολικού κατάλληλου ενδιαιτήματός τους, αντίστοιχα. Οι τοπικές επιπτώσεις μπορεί να είναι σοβαρές, με απώλεια ενδιαιτήματος (11–49%), μειωμένη συνδεσιμότητα (12–99%) και πληθυσμιακές μειώσεις (12–53%). Ο πληθυσμός στο όρος Οξιά θα κινδυνεύσει με τοπική εξαφάνιση. Σε εθνικό επίπεδο, το 62% της εξάπλωσης των απειλούμενων Ορθοπτέρων επικαλύπτεται ήδη με υποδομές ΑΠΕ (κυρίως αιολικές και φωτοβολταϊκές), ποσοστό που προβλέπεται να αυξηθεί στο 79%. Τα βουνά και τα νησιά, βασικά κέντρα ενδημισμού, πλήττονται δυσανάλογα: το 26% της αιολικής ενέργειας σχεδιάζεται σε ορεινές περιοχές (12% της Ελλάδας: >1000 m) και το 35% σε νησιά (19% της Ελλάδας), απειλώντας είδη με περιορισμένη εξάπλωση. Εφαρμόσαμε ένα σενάριο αειφόρου χωροταξικού σχεδιασμού που αποκλείει τις περιοχές Natura 2000, τις ζώνες χαμηλού κατακερματισμού, καθώς και τα νησιά χωρίς δρόμους και τις Περιοχές Άνευ Δρόμων μεγαλύτερες από 5 km². Η προσέγγιση αυτή προστατεύει πλήρως τα ενδιαιτήματα των τριών ειδών-στόχων, υπερβαίνει κατά 30% τον εθνικό στόχο αιολικής ενέργειας για το 2050 (13 GW) και μειώνει την επικάλυψη των αιολικών εγκαταστάσεων με την εξάπλωση των απειλούμενων ειδών κατά 0,9% (± 2,1%). Τα ευρήματά μας αναδεικνύουν την επείγουσα ανάγκη για ενεργειακό σχεδιασμό που ενσωματώνει τη βιοποικιλότητα, ώστε να αποτραπούν τοπικές εξαφανίσεις ενώ επιτυγχάνονται οι κλιματικοί στόχοι, προσφέροντας ένα μοντέλο εφαρμόσιμο σε θερμά σημεία βιοποικιλότητας παγκοσμίως.
Abstract: The Balkan chamois (Rupicapra rupicapra balcanica) is a protected ungulate with poor conservation status in Greece. We conducted seasonal surveys (2023) to collect 652 species’ occurrences on Mt. Oiti (study area: 156 km2). The seasonal ranges and the respective core areas (Kernel Density Estimates) showed limited size variation and a great spatial overlap, indicating limited seasonal movements. The suitable habitat (suitability values ≥ 0.6) as defined by Species Distribution Models (SDMs) covered 12.2 km2, with 28% extending beyond the Natura 2000 network of protected areas. The chamois inhabited forests throughout the year, besides grasslands in the summer and autumn. The three variables contributing most to the SDMs were related to human disturbance. The species strongly avoided areas near livestock pens, roads, and hunting grounds. Three wind power stations are planned; if constructed, the species will lose 17% of its suitable habitat and could reduce its range. The impact of nine proposed small hydroelectric stations remains uncertain. These findings emphasize the need to avoid infrastructure and road construction in suitable chamois habitats, expand protected areas and wildlife refuges, and manage livestock activities, supporting the implementation of the national action plan for the species
Περίληψη: Το βαλκανικό αγριόγιδο (Rupicapra rupicapra balcanica) είναι ένα προστατευόμενο οπληφόρο με κακή κατάσταση διατήρησης στην Ελλάδα. Πραγματοποιήσαμε εποχικές καταγραφές (2023) και συλλέξαμε 652 παρουσίες του είδους στο όρος Οίτη (περιοχή μελέτης: 156 km²). Οι εποχικές επικράτειες και οι αντίστοιχες κεντρικές περιοχές τους (εκτιμήσεις πυρήνα πυκνότητας, Kernel Density Estimates) παρουσίασαν μικρή διακύμανση μεγέθους και μεγάλη χωρική επικάλυψη, γεγονός που δείχνει περιορισμένες εποχικές μετακινήσεις. Το κατάλληλο ενδιαίτημα (τιμές καταλληλότητας ≥ 0,6), όπως ορίστηκε με Μοντέλα Κατανομής Ειδών (SDMs), κάλυπτε 12,2 km², με το 28% να εκτείνεται εκτός του δικτύου προστατευόμενων περιοχών Natura 2000. Το αγριόγιδο χρησιμοποιούσε τα δάση καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, καθώς και τα λιβάδια το καλοκαίρι και το φθινόπωρο. Οι τρεις μεταβλητές με τη μεγαλύτερη συνεισφορά στα SDMs σχετίζονταν με την ανθρώπινη όχληση. Το είδος απέφευγε έντονα τις περιοχές κοντά σε κτηνοτροφικές μάντρες, δρόμους και περιοχές κυνηγιού. Σχεδιάζονται τρεις αιολικοί σταθμοί· αν κατασκευαστούν, το είδος θα χάσει το 17% του κατάλληλου ενδιαιτήματός του και η εξάπλωσή του ενδέχεται να περιοριστεί. Η επίπτωση εννέα προτεινόμενων μικρών υδροηλεκτρικών σταθμών παραμένει αβέβαιη. Τα ευρήματα αυτά τονίζουν την ανάγκη να αποφεύγεται η κατασκευή υποδομών και δρόμων στα κατάλληλα ενδιαιτήματα του αγριόγιδου, να επεκταθούν οι προστατευόμενες περιοχές και τα καταφύγια άγριας ζωής και να ρυθμιστούν οι κτηνοτροφικές δραστηριότητες, υποστηρίζοντας την εφαρμογή του εθνικού σχεδίου δράσης για το είδος.
Abstract: The REPowerEU Plan calls for a massive speed-up of renewable energy, which can undermine nature conservation. We explored the impact of an industrial-scale wind power project planned inside a Natura 2000 site (Special Protected Areas for birds) in the mountains of Central Evvoia, in Greece. If approved, the project could cause significant land artificialization, land take, and habitat fragmentation, having a land take intensity of 4.5 m2/MWh. An important part of forested land (14%) would be artificialized. The wilderness character would sharply decline from 49% to 4%, with a large roadless area (51.4 km2) shrinking by 77% and a smaller one (16.1 km2) lost. The project greatly overlaps with the Natura 2000 network (97%), a regional Key Biodiversity Area and Important Bird Area (84%), and a potential Global Key Biodiversity Area (27%). It might affect 23 globally threatened and 44 endemic species. This case study is a typical example of the poor implementation of the Natura 2000 and EIA legislation and highlights their recurring inability to prevent harmful human activities across Europe from affecting protected species of European interest and ecosystem functions. We conclude with policy recommendations to help increase renewables’ sustainability and minimize land artificialization in the EU. Keywords: biodiversity; environmental impact assessment; environmental policy; protected areas; renewable energy; strategic environmental assessment; wind energy
Περίληψη: Το σχέδιο REPowerEU προβλέπει τη μαζική επιτάχυνση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, κάτι που μπορεί να υπονομεύσει τη διατήρηση της φύσης. Διερευνήσαμε τις επιπτώσεις ενός αιολικού έργου βιομηχανικής κλίμακας που σχεδιάζεται εντός περιοχής Natura 2000 (Ζώνη Ειδικής Προστασίας για τα πουλιά) στα βουνά της Κεντρικής Εύβοιας. Αν εγκριθεί, το έργο μπορεί να προκαλέσει σημαντική τεχνητοποίηση και κατάληψη γης και κατακερματισμό ενδιαιτημάτων, με ένταση κατάληψης γης 4,5 m²/MWh. Σημαντικό τμήμα των δασικών εκτάσεων (14%) θα τεχνητοποιηθεί. Ο χαρακτήρας αγριότητας θα μειωθεί δραματικά από 49% σε 4%, με μια μεγάλη Περιοχή Άνευ Δρόμων (51,4 km²) να συρρικνώνεται κατά 77% και μια μικρότερη (16,1 km²) να χάνεται. Το έργο επικαλύπτεται σε μεγάλο βαθμό με το δίκτυο Natura 2000 (97%), με μια περιφερειακή Βασική Περιοχή για τη Βιοποικιλότητα και Σημαντική Περιοχή για τα Πουλιά (84%) και με μια δυνητική Παγκόσμια Βασική Περιοχή για τη Βιοποικιλότητα (27%). Μπορεί να επηρεάσει 23 παγκοσμίως απειλούμενα και 44 ενδημικά είδη. Η μελέτη περίπτωσης αποτελεί τυπικό παράδειγμα της πλημμελούς εφαρμογής της νομοθεσίας για το Natura 2000 και την Εκτίμηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων και αναδεικνύει την επαναλαμβανόμενη αδυναμία τους να αποτρέψουν βλαπτικές ανθρώπινες δραστηριότητες σε όλη την Ευρώπη από το να επηρεάζουν προστατευόμενα είδη κοινοτικού ενδιαφέροντος και λειτουργίες οικοσυστημάτων. Καταλήγουμε σε προτάσεις πολιτικής που μπορούν να συμβάλουν στην αύξηση της αειφορίας των ανανεώσιμων πηγών και στον περιορισμό της τεχνητοποίησης γης στην ΕΕ. Λέξεις-κλειδιά: βιοποικιλότητα· εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων· περιβαλλοντική πολιτική· προστατευόμενες περιοχές· ανανεώσιμη ενέργεια· στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση· αιολική ενέργεια
Το βαλκανικό αγριόγιδο (Rupicapra rupicapra balcanica) έχει κακή κατάσταση διατήρησης στην Ελλάδα και πρόκειται να εφαρμοστεί εθνικό σχέδιο δράσης από το Υπουργείο Περιβάλλοντος. Εξετάσαμε το εποχικό πρότυπο κατανομής και τις οικολογικές προτιμήσεις του είδους στον Όλυμπο, συλλέγοντας 1.182 παρατηρήσεις παρουσίας του είδους στις τέσσερις εποχές (2022–2023), και εκτιμήσαμε το μέγεθος του πληθυσμού του (2022). Η ετήσια επικράτεια του είδους έφτασε τα 103 km² (μέθοδος εκτίμησης πυκνότητας πυρήνα – Kernel Density Estimator). Καταγράψαμε τη μικρότερη εποχική επικράτεια το φθινόπωρο (περίοδος αναπαραγωγής), κατόπιν το καλοκαίρι, ενώ η μεγαλύτερη σημειώθηκε τον χειμώνα. Το είδος ακολούθησε το μεσογειακό πρότυπο χρήσης επικράτειας ανά εποχή, υποδηλώνοντας ότι το καλοκαίρι αποτελεί περίοδο στρες λόγω ξηρασίας. Το μέγεθος του πληθυσμού ήταν περίπου 430 άτομα, παρουσιάζοντας αυξητική τάση, ωστόσο ο δείκτης γονιμότητας ήταν χαμηλός το 2022. Η ENFA έδειξε ότι το αγριόγιδο προτιμούσε περιοχές κοντά σε ορειβατικά μονοπάτια καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, πιθανώς λόγω εξοικείωσης με επισκέπτες, ενώ απέφευγε τους δρόμους, προσαρμόζοντας τη συμπεριφορά του για την αποφυγή του κινδύνου της λαθροθηρίας. Προτιμούσε επίσης βραχώδεις περιοχές και γειτνίαση με περιοχές διαφυγής (με απότομη κλίση) την άνοιξη και τον χειμώνα. Η εργασία αυτή παρέχει νέες μεθοδολογικές γνώσεις για τη χαρτογράφηση ενδιαιτημάτων και τον ορισμό περιοχών διαφυγής (βαθμός κλίσης και έκταση) και ενισχύει τα προτεινόμενα μέτρα του εθνικού σχεδίου δράσης για τη διατήρηση των περιοχών άνευ δρόμων και τον έλεγχο οδικής πρόσβασης στα ενδιαιτήματα του ζώου, για τη διασφάλιση διαθεσιμότητας νερού σε πιο ξηρά βουνά, την εφαρμογή σχεδίου διαχείρισης τουρισμού, την καταπολέμηση της λαθροθηρίας και διεύρυνση της ζώνης απαγόρευσης θήρας.
Το βαλκανικό αγριόγιδο (Rupicapra rupicapra balcanica) έχει κακή κατάσταση διατήρησης στην Ελλάδα και πρόκειται να εφαρμοστεί εθνικό σχέδιο δράσης από το Υπουργείο Περιβάλλοντος. Εξετάσαμε το εποχικό πρότυπο κατανομής και τις οικολογικές προτιμήσεις του είδους στον Όλυμπο, συλλέγοντας 1.182 παρατηρήσεις παρουσίας του είδους στις τέσσερις εποχές (2022–2023), και εκτιμήσαμε το μέγεθος του πληθυσμού του (2022). Η ετήσια επικράτεια του είδους έφτασε τα 103 km² (μέθοδος εκτίμησης πυκνότητας πυρήνα – Kernel Density Estimator). Καταγράψαμε τη μικρότερη εποχική επικράτεια το φθινόπωρο (περίοδος αναπαραγωγής), κατόπιν το καλοκαίρι, ενώ η μεγαλύτερη σημειώθηκε τον χειμώνα. Το είδος ακολούθησε το μεσογειακό πρότυπο χρήσης επικράτειας ανά εποχή, υποδηλώνοντας ότι το καλοκαίρι αποτελεί περίοδο στρες λόγω ξηρασίας. Το μέγεθος του πληθυσμού ήταν περίπου 430 άτομα, παρουσιάζοντας αυξητική τάση, ωστόσο ο δείκτης γονιμότητας ήταν χαμηλός το 2022. Η ENFA έδειξε ότι το αγριόγιδο προτιμούσε περιοχές κοντά σε ορειβατικά μονοπάτια καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, πιθανώς λόγω εξοικείωσης με επισκέπτες, ενώ απέφευγε τους δρόμους, προσαρμόζοντας τη συμπεριφορά του για την αποφυγή του κινδύνου της λαθροθηρίας. Προτιμούσε επίσης βραχώδεις περιοχές και γειτνίαση με περιοχές διαφυγής (με απότομη κλίση) την άνοιξη και τον χειμώνα. Η εργασία αυτή παρέχει νέες μεθοδολογικές γνώσεις για τη χαρτογράφηση ενδιαιτημάτων και τον ορισμό περιοχών διαφυγής (βαθμός κλίσης και έκταση) και ενισχύει τα προτεινόμενα μέτρα του εθνικού σχεδίου δράσης για τη διατήρηση των περιοχών άνευ δρόμων και τον έλεγχο οδικής πρόσβασης στα ενδιαιτήματα του ζώου, για τη διασφάλιση διαθεσιμότητας νερού σε πιο ξηρά βουνά, την εφαρμογή σχεδίου διαχείρισης τουρισμού, την καταπολέμηση της λαθροθηρίας και διεύρυνση της ζώνης απαγόρευσης θήρας.
Η αξιοποίηση του ανέμου είναι μια ταχέως αναπτυσσόμενη και οικονομικά αποδοτική Ανανεώσιμη Πηγή Ενέργειας, αλλά οι εδαφικές επιπτώσεις των αιολικών σταθμών συχνά παραβλέπονται ή υποτιμώνται. Ψηφιοποιήσαμε την κατάληψη γης (ή δέσμευση γης), δηλαδή την παραγωγή τεχνητής γης, η οποία προέρχεται από 90 αιολικούς σταθμούς στην Ελλάδα, οι οποίοι κατασκευάστηκαν μεταξύ 2002 και 2020 (1,2 GW). Βρήκαμε σημαντικές επιπτώσεις: οι αιολικοί σταθμοί δημιούργησαν 7729 m2/MW (3,5 m2/MWh) τεχνητής γης, διανοίχτηκαν 148 m/MW νέοι δρόμοι και διευρύνθηκαν 174 m/MW κατά μέσο όρο. Τα μοντέλα έδειξαν ότι ο αριθμός και το μέγεθος των ανεμογεννητριών, η απουσία άλλων υφιστάμενων υποδομών και η υψομετρική διαφορά στους νέους δρόμους πρόσβασης αύξησαν τη δημιουργία τεχνητής γης. Η υψομετρική διαφορά σε νέους και διευρυμένους δρόμους πρόσβασης αύξησε επίσης το απαιτούμενο μήκος των δρόμων. Οι νέοι αιολικοί σταθμοί στην Ελλάδα σχεδιάζεται να εγκατασταθούν σε μεγαλύτερα υψόμετρα και σε εδάφη που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερους κινδύνους για τη διάβρωση του εδάφους και την εδαφική βιοποικιλότητα. Η γενική τάση στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι να χωροθετούνται λιγότεροι σταθμοί αιολικής ενέργειας σε ορεινές και δασικές εκτάσεις. Ωστόσο, το μοτίβο αυτό αντιστρέφεται σε αρκετές χώρες, ιδίως στη Νότια Ευρώπη. Μετά τον έλεγχο 28 πολιτικών και νομικών εγγράφων, διαπιστώσαμε ότι η αντιμετώπιση της κατάληψης γης προκύπτει έμμεσα από την παγκόσμια πολιτική, αλλά πιο άμεσα από την ευρωπαϊκή πολιτική μέσω πέντε μη νομικά δεσμευτικών εγγράφων και τριών οδηγιών. Ωστόσο, οι τρέχουσες ευρωπαϊκές ενεργειακές πολιτικές φαίνεται να συγκρούονται με τις πολιτικές διατήρησης της φύσης, με κίνδυνο να επιταχυνθεί στο μέλλον η κατάληψη γης. Η μελέτη παρέχει πληροφορίες για τη μείωση της κατάληψης γης κατά το σχεδιασμό και την κατασκευή σταθμών αιολικής ενέργειας. Υπογραμμίζουμε την ανάγκη για καλύτερη ποσοτικοποίηση της κατάληψης γης και την ενσωμάτωσή της στην πολύπλοκη διαδικασία του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού των επενδύσεων.
Η αξιοποίηση του ανέμου είναι μια ταχέως αναπτυσσόμενη και οικονομικά αποδοτική Ανανεώσιμη Πηγή Ενέργειας, αλλά οι εδαφικές επιπτώσεις των αιολικών σταθμών συχνά παραβλέπονται ή υποτιμώνται. Ψηφιοποιήσαμε την κατάληψη γης (ή δέσμευση γης), δηλαδή την παραγωγή τεχνητής γης, η οποία προέρχεται από 90 αιολικούς σταθμούς στην Ελλάδα, οι οποίοι κατασκευάστηκαν μεταξύ 2002 και 2020 (1,2 GW). Βρήκαμε σημαντικές επιπτώσεις: οι αιολικοί σταθμοί δημιούργησαν 7729 m2/MW (3,5 m2/MWh) τεχνητής γης, διανοίχτηκαν 148 m/MW νέοι δρόμοι και διευρύνθηκαν 174 m/MW κατά μέσο όρο. Τα μοντέλα έδειξαν ότι ο αριθμός και το μέγεθος των ανεμογεννητριών, η απουσία άλλων υφιστάμενων υποδομών και η υψομετρική διαφορά στους νέους δρόμους πρόσβασης αύξησαν τη δημιουργία τεχνητής γης. Η υψομετρική διαφορά σε νέους και διευρυμένους δρόμους πρόσβασης αύξησε επίσης το απαιτούμενο μήκος των δρόμων. Οι νέοι αιολικοί σταθμοί στην Ελλάδα σχεδιάζεται να εγκατασταθούν σε μεγαλύτερα υψόμετρα και σε εδάφη που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερους κινδύνους για τη διάβρωση του εδάφους και την εδαφική βιοποικιλότητα. Η γενική τάση στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι να χωροθετούνται λιγότεροι σταθμοί αιολικής ενέργειας σε ορεινές και δασικές εκτάσεις. Ωστόσο, το μοτίβο αυτό αντιστρέφεται σε αρκετές χώρες, ιδίως στη Νότια Ευρώπη. Μετά τον έλεγχο 28 πολιτικών και νομικών εγγράφων, διαπιστώσαμε ότι η αντιμετώπιση της κατάληψης γης προκύπτει έμμεσα από την παγκόσμια πολιτική, αλλά πιο άμεσα από την ευρωπαϊκή πολιτική μέσω πέντε μη νομικά δεσμευτικών εγγράφων και τριών οδηγιών. Ωστόσο, οι τρέχουσες ευρωπαϊκές ενεργειακές πολιτικές φαίνεται να συγκρούονται με τις πολιτικές διατήρησης της φύσης, με κίνδυνο να επιταχυνθεί στο μέλλον η κατάληψη γης. Η μελέτη παρέχει πληροφορίες για τη μείωση της κατάληψης γης κατά το σχεδιασμό και την κατασκευή σταθμών αιολικής ενέργειας. Υπογραμμίζουμε την ανάγκη για καλύτερη ποσοτικοποίηση της κατάληψης γης και την ενσωμάτωσή της στην πολύπλοκη διαδικασία του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού των επενδύσεων.
Η διατήρηση οικοσυστημάτων υψηλής οικολογικής ακεραιότητας αποτελεί κρίσιμο στόχο των στρατηγικών για τη βιοποικιλότητα, εξυπηρετώντας επίσης τον στόχο του 10 % της αυστηρής προστασίας της γης στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ). Συνιστούμε τη χαρτογράφηση των Περιοχών Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ) για την οριοθέτηση της των περιοχών της άγριας φύσης (wilderness) και την παρακολούθηση της προόδου μείωσης της απώλειας σε φυσικές περιοχές. Χαρτογραφήσαμε την έκταση χωρίς δρόμους της Ελλάδας και αξιολογήσαμε τα οικολογικά χαρακτηριστικά της. Αντιπροσωπεύει το 6,1 % της χώρας και περιλαμβάνει 451 περιοχές χωρίς δρόμους μεγέθους άνω του 1 τ.χλμ: 389 περιοχές χωρίς δρόμους και 62 νησιά χωρίς δρόμους. Οι περιοχές χωρίς δρόμους εμφανίζονταν σε βουνά και νησιά, ήταν αδόμητες (δεν υπήρχαν τεχνητές εκτάσεις), αδιατάρακτες (δεν υπήρχαν σημαντικές πιέσεις, η φυσική και ημιφυσική φυτοκάλυψη ήταν 99 % και το 68 % της έκτασής τους ενέπιπτε στο δίκτυο Natura 2000). Βρίσκονταν επίσης σε φυσικά τοπία με χαμηλό δείκτη κατακερματισμού. Οι περισσότερες περιοχές χωρίς δρόμους (302) ήταν μεγαλύτερες από 10 τ.χλμ. Οι μεγαλύτερες σε έκταση περιοχές χωρίς δρόμους εμφανίζονταν περισσότερο σε ψηλότερα βουνά και σε πιο απόκρημνα εδάφη, είχαν χαμηλότερο δείκτη ανθρώπινης επιρροής και καλύτερη κάλυψη από το δίκτυο Natura 2000. Οι περιοχές χωρίς δρόμους επέδειξαν μια καλή ρυθμιστική ικανότητα έναντι της απώλειας της φυσικότητας και των πυρκαγιών (2,5 φορές χαμηλότερο ποσοστό καμένης γης από τον εθνικό μέσο όρο), αλλά ήταν ευάλωτες στην ανάπτυξη Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, ιδίως αιολικών πάρκων (33 % των περιοχών χωρίς δρόμους ενδέχεται να επηρεαστούν). Υποστηρίζοντας μια περιβαλλοντική πολιτική διατήρησης των περιοχών χωρίς δρόμους, προτείνουμε τη χρήση αυτών των περιοχών για την οριοθέτηση των αυστηρά προστατευόμενων ζωνών στην ΕΕ (και στην Ελλάδα), για τη χαρτογράφηση των πρωτογενών ώριμων δασών και για τον εντοπισμό νέων υποψήφιων προστατευόμενων περιοχών. Συνιστούμε ανεπιφύλακτα να επανεξεταστεί το σχέδιο REPowerEU ώστε να οριστούν οι περιοχές χωρίς δρόμους ως μη επιλέξιμες περιοχές για την ανάπτυξη σχετικών υποδομών πράσινης ενέργειας.
Η διατήρηση οικοσυστημάτων υψηλής οικολογικής ακεραιότητας αποτελεί κρίσιμο στόχο των στρατηγικών για τη βιοποικιλότητα, εξυπηρετώντας επίσης τον στόχο του 10 % της αυστηρής προστασίας της γης στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ). Συνιστούμε τη χαρτογράφηση των Περιοχών Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ) για την οριοθέτηση της των περιοχών της άγριας φύσης (wilderness) και την παρακολούθηση της προόδου μείωσης της απώλειας σε φυσικές περιοχές. Χαρτογραφήσαμε την έκταση χωρίς δρόμους της Ελλάδας και αξιολογήσαμε τα οικολογικά χαρακτηριστικά της. Αντιπροσωπεύει το 6,1 % της χώρας και περιλαμβάνει 451 περιοχές χωρίς δρόμους μεγέθους άνω του 1 τ.χλμ: 389 περιοχές χωρίς δρόμους και 62 νησιά χωρίς δρόμους. Οι περιοχές χωρίς δρόμους εμφανίζονταν σε βουνά και νησιά, ήταν αδόμητες (δεν υπήρχαν τεχνητές εκτάσεις), αδιατάρακτες (δεν υπήρχαν σημαντικές πιέσεις, η φυσική και ημιφυσική φυτοκάλυψη ήταν 99 % και το 68 % της έκτασής τους ενέπιπτε στο δίκτυο Natura 2000). Βρίσκονταν επίσης σε φυσικά τοπία με χαμηλό δείκτη κατακερματισμού. Οι περισσότερες περιοχές χωρίς δρόμους (302) ήταν μεγαλύτερες από 10 τ.χλμ. Οι μεγαλύτερες σε έκταση περιοχές χωρίς δρόμους εμφανίζονταν περισσότερο σε ψηλότερα βουνά και σε πιο απόκρημνα εδάφη, είχαν χαμηλότερο δείκτη ανθρώπινης επιρροής και καλύτερη κάλυψη από το δίκτυο Natura 2000. Οι περιοχές χωρίς δρόμους επέδειξαν μια καλή ρυθμιστική ικανότητα έναντι της απώλειας της φυσικότητας και των πυρκαγιών (2,5 φορές χαμηλότερο ποσοστό καμένης γης από τον εθνικό μέσο όρο), αλλά ήταν ευάλωτες στην ανάπτυξη Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, ιδίως αιολικών πάρκων (33 % των περιοχών χωρίς δρόμους ενδέχεται να επηρεαστούν). Υποστηρίζοντας μια περιβαλλοντική πολιτική διατήρησης των περιοχών χωρίς δρόμους, προτείνουμε τη χρήση αυτών των περιοχών για την οριοθέτηση των αυστηρά προστατευόμενων ζωνών στην ΕΕ (και στην Ελλάδα), για τη χαρτογράφηση των πρωτογενών ώριμων δασών και για τον εντοπισμό νέων υποψήφιων προστατευόμενων περιοχών. Συνιστούμε ανεπιφύλακτα να επανεξεταστεί το σχέδιο REPowerEU ώστε να οριστούν οι περιοχές χωρίς δρόμους ως μη επιλέξιμες περιοχές για την ανάπτυξη σχετικών υποδομών πράσινης ενέργειας.
Στις 18 Ιανουαρίου 2022, η Eλληνική κυβέρνηση απαγόρευσε την κατασκευή νέου οδικού δικτύου σε έξι ορεινές περιοχές άνευ δρόμων του δικτύου Natura 2000, πυροδοτώντας μια ευρύτερη εθνική πολιτική για την προστασία των περιοχών άνευ δρόμων. Η εξάπλωση των δρόμων είναι βασικός καταλύτης της αλλαγής της χρήσης γης, η οποία αποτελεί τη μεγαλύτερη απειλή για τη βιοποικιλότητα παγκοσμίως. Για χρόνια, οι επιστήμονες ζητούσαν να σταματήσει η επέκταση των υποδομών, συμπεριλαμβανομένων των δρόμων, για την προστασία της βιοποικιλότητας με μικρή επιτυχία. Η πολιτική της Ελλάδας πρέπει να λειτουργήσει ως πρότυπο για την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Στις 18 Ιανουαρίου 2022, η Eλληνική κυβέρνηση απαγόρευσε την κατασκευή νέου οδικού δικτύου σε έξι ορεινές περιοχές άνευ δρόμων του δικτύου Natura 2000, πυροδοτώντας μια ευρύτερη εθνική πολιτική για την προστασία των περιοχών άνευ δρόμων. Η εξάπλωση των δρόμων είναι βασικός καταλύτης της αλλαγής της χρήσης γης, η οποία αποτελεί τη μεγαλύτερη απειλή για τη βιοποικιλότητα παγκοσμίως. Για χρόνια, οι επιστήμονες ζητούσαν να σταματήσει η επέκταση των υποδομών, συμπεριλαμβανομένων των δρόμων, για την προστασία της βιοποικιλότητας με μικρή επιτυχία. Η πολιτική της Ελλάδας πρέπει να λειτουργήσει ως πρότυπο για την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η αιολική ενέργεια είναι η επικρατέστερη ανανεώσιμη τεχνολογία για την επίτευξη των κλιματικών στόχων, αλλά έχει επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα μέσω της αλλαγής χρήσης γης. Επομένως, αντιμετωπίζουμε το παράδοξο των αρνητικών επιπτώσεων επί της βιοποικιλότητας για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Προτείνουμε μια νέα αειφορική μέθοδο χωροταξικού σχεδιασμού: οι αιολικές επενδύσεις ιεραρχούνται πρώτα στις πιο κατακερματισμένες ζώνες που βρίσκονται εκτός του δικτύου προστατευόμενων περιοχών Natura 2000. Την παρουσιάζουμε για την Ελλάδα, ένα κέντρο βιοποικιλότητας με ισχυρή κλιματική πολιτική, όπου υπάρχει σύγκρουση για τη χρήση γης για την κάλυψη των αναγκών της διατήρησης της φύσης και της ανάπτυξης της αιολικής ενέργειας. Η ανάλυση δείχνει ότι η προτεινόμενη επενδυτική ζώνη μπορεί να υποστηρίξει εγκαταστημένη ισχύ αιολικής ενέργειας 1,5 φορές μεγαλύτερη από τον εθνικό στόχο του 2030, έχοντας μόνο οριακά χαμηλότερη (4%) ταχύτητα ανέμου. Λειτουργεί αποτελεσματικά για τη διατήρηση των οικοτόπων και ειδών των Παραρτημάτων των δυο οδηγιών για τη φύση και αλληλεπικαλύπτεται σημαντικά με τις σημαντικές περιοχές για τα πουλιά (IBA) (93%) και τις περιοχές άνευ δρόμων (80%) της Ελλάδας. Έχει μεγάλη αλληλοεπικάλυψη επίσης (82% -91%) με τις ζώνες αποκλεισμού που προτείνονται σύμφωνα με τρεις χάρτες ευαισθησίας για τη διατήρηση των πτηνών. Δεδομένου ότι η αλλαγή χρήσης γης προκαλεί μείωση της βιοποικιλότητας, υπογραμμίζουμε την ανάγκη τέτοιων προσεγγίσεων για την επίτευξη τόσο των στόχων για το κλίμα όσο και για τη βιοποικιλότητα. Ζητούμε μεγαλύτερη σύγκλιση των περιβαλλοντικών πολιτικών για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και για το στόχο μη αύξησης των τεχνητών επιφανειών στην Ευρώπη έως το 2050 (no net land take).
Η αιολική ενέργεια είναι η επικρατέστερη ανανεώσιμη τεχνολογία για την επίτευξη των κλιματικών στόχων, αλλά έχει επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα μέσω της αλλαγής χρήσης γης. Επομένως, αντιμετωπίζουμε το παράδοξο των αρνητικών επιπτώσεων επί της βιοποικιλότητας για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Προτείνουμε μια νέα αειφορική μέθοδο χωροταξικού σχεδιασμού: οι αιολικές επενδύσεις ιεραρχούνται πρώτα στις πιο κατακερματισμένες ζώνες που βρίσκονται εκτός του δικτύου προστατευόμενων περιοχών Natura 2000. Την παρουσιάζουμε για την Ελλάδα, ένα κέντρο βιοποικιλότητας με ισχυρή κλιματική πολιτική, όπου υπάρχει σύγκρουση για τη χρήση γης για την κάλυψη των αναγκών της διατήρησης της φύσης και της ανάπτυξης της αιολικής ενέργειας. Η ανάλυση δείχνει ότι η προτεινόμενη επενδυτική ζώνη μπορεί να υποστηρίξει εγκαταστημένη ισχύ αιολικής ενέργειας 1,5 φορές μεγαλύτερη από τον εθνικό στόχο του 2030, έχοντας μόνο οριακά χαμηλότερη (4%) ταχύτητα ανέμου. Λειτουργεί αποτελεσματικά για τη διατήρηση των οικοτόπων και ειδών των Παραρτημάτων των δυο οδηγιών για τη φύση και αλληλεπικαλύπτεται σημαντικά με τις σημαντικές περιοχές για τα πουλιά (IBA) (93%) και τις περιοχές άνευ δρόμων (80%) της Ελλάδας. Έχει μεγάλη αλληλοεπικάλυψη επίσης (82% -91%) με τις ζώνες αποκλεισμού που προτείνονται σύμφωνα με τρεις χάρτες ευαισθησίας για τη διατήρηση των πτηνών. Δεδομένου ότι η αλλαγή χρήσης γης προκαλεί μείωση της βιοποικιλότητας, υπογραμμίζουμε την ανάγκη τέτοιων προσεγγίσεων για την επίτευξη τόσο των στόχων για το κλίμα όσο και για τη βιοποικιλότητα. Ζητούμε μεγαλύτερη σύγκλιση των περιβαλλοντικών πολιτικών για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και για το στόχο μη αύξησης των τεχνητών επιφανειών στην Ευρώπη έως το 2050 (no net land take).
Η αλλαγή της χρήσης γης αποτελεί την κορυφαία απειλή για την απώλεια της βιοποικιλότητας και η επέκταση των δρόμων βασικό γενεσιουργό αίτιο αυτής παγκοσμίως. Σύμφωνα με τον πρόσφατο δείκτη κατακερματισμού του τοπίου (LFI), η Ελλάδα είναι λιγότερο κατακερματισμένη από την υπόλοιπη Ευρώπη, αλλά παρουσιάζει υψηλότερο ρυθμό αύξησης του κατακερματισμού της. Αναπτύξαμε το δείκτη RFI (Roadless Fragmentation Indicator) για την παρακολούθηση του ρυθμού του κατακερματισμού στα πιο φυσικά οικοσυστήματα. Ο δείκτης RFI υπολογίζει το ποσοστό της γης που καλύπτεται από Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ), δηλαδή τα τμήματα γης άνω του 1 km2 που απέχουν περισσότερο από 1 km από τον πλησιέστερο δρόμο. Με βάση τον εθνικό χάρτη των ΠΑΔ της Ελλάδας, εντοπίζονται 1115 ΠΑΔ που ταξινομούνται κατά μέγεθος (1-256 km2) και συνολικά καλύπτουν λιγότερο από το 5% της χερσαίας έκτασης της χώρας. Ο δείκτης RFI αντανακλά την φυσικότητα των οικοσυστημάτων, είναι σημαντικά υψηλότερος στο δίκτυο Natura 2000 και παρουσιάζει μεγαλύτερη ευαισθησία σε λιγότερο κατακερματισμένες ζώνες. Έξι βουνά (0,51% της ελληνικής γης) έχουν παραμείνει σε μεγάλο βαθμό χωρίς δρόμους (ΠΑΔ > 50 km2) και θα πρέπει να προστατευτούν αναλόγως. Ζητούμε μια ξεκάθαρη πολιτική μείωσης των δρόμων με μια νέα νομοθεσία (European Roadless Rule) που θα προστατεύει θεσμικά τουλάχιστον το 2% του ευρωπαϊκού εδάφους ως ζώνες άνευ δρόμων. Ζητούμε επίσης να μην υπάρξει περαιτέρω αδικαιολόγητη επέκταση των δρόμων στα πιο φυσικά και λιγότερο κατακερματισμένα οικοσυστήματα, ως μέτρο που θα πρέπει να ενσωματωθεί σε όλους τους τομείς της πολιτικής της Ευρώπης και ιδίως στον χωροταξικό σχεδιασμό αναπτυξιακών έργων. Παρουσιάζουμε έναν οδηγό πέντε βημάτων για την εφαρμογή της ως άνω πολιτικής στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, ως μέτρο για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της μείωσης της βιοποικιλότητας. Εφαρμογή: Τα ερευνητικά αποτελέσματα κοινοποιήθηκαν στην πολιτική ηγεσία, στους αναδόχους των Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών για τις περιοχές Natura, καθώς και σε διεθνή φόρα και στο ευρωκοινοβούλιο για την προώθηση συναφούς περιβαλλοντικής πολιτικής. Ο κοινωνικός αντίκτυπος του έργου ήταν μεγάλος, και τα αποτελέσματα του ROADLESS συζητήθηκαν σε επίκαιρες ερωτήσεις στο Ελληνικό Κοινοβούλιο. Ο Πρωθυπουργός ανακοίνωσε στη συνδιάσκεψη κορυφής COP26 (Νοέμβριος 2021) την πρόθεση της κυβέρνησης να διατηρήσει τις τελευταίες μεγάλες άγριες περιοχές στην Ελλάδα με την ονομασία «απάτητα βουνά».
Η αλλαγή της χρήσης γης αποτελεί την κορυφαία απειλή για την απώλεια της βιοποικιλότητας και η επέκταση των δρόμων βασικό γενεσιουργό αίτιο αυτής παγκοσμίως. Σύμφωνα με τον πρόσφατο δείκτη κατακερματισμού του τοπίου (LFI), η Ελλάδα είναι λιγότερο κατακερματισμένη από την υπόλοιπη Ευρώπη, αλλά παρουσιάζει υψηλότερο ρυθμό αύξησης του κατακερματισμού της. Αναπτύξαμε το δείκτη RFI (Roadless Fragmentation Indicator) για την παρακολούθηση του ρυθμού του κατακερματισμού στα πιο φυσικά οικοσυστήματα. Ο δείκτης RFI υπολογίζει το ποσοστό της γης που καλύπτεται από Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ), δηλαδή τα τμήματα γης άνω του 1 km2 που απέχουν περισσότερο από 1 km από τον πλησιέστερο δρόμο. Με βάση τον εθνικό χάρτη των ΠΑΔ της Ελλάδας, εντοπίζονται 1115 ΠΑΔ που ταξινομούνται κατά μέγεθος (1-256 km2) και συνολικά καλύπτουν λιγότερο από το 5% της χερσαίας έκτασης της χώρας. Ο δείκτης RFI αντανακλά την φυσικότητα των οικοσυστημάτων, είναι σημαντικά υψηλότερος στο δίκτυο Natura 2000 και παρουσιάζει μεγαλύτερη ευαισθησία σε λιγότερο κατακερματισμένες ζώνες. Έξι βουνά (0,51% της ελληνικής γης) έχουν παραμείνει σε μεγάλο βαθμό χωρίς δρόμους (ΠΑΔ > 50 km2) και θα πρέπει να προστατευτούν αναλόγως. Ζητούμε μια ξεκάθαρη πολιτική μείωσης των δρόμων με μια νέα νομοθεσία (European Roadless Rule) που θα προστατεύει θεσμικά τουλάχιστον το 2% του ευρωπαϊκού εδάφους ως ζώνες άνευ δρόμων. Ζητούμε επίσης να μην υπάρξει περαιτέρω αδικαιολόγητη επέκταση των δρόμων στα πιο φυσικά και λιγότερο κατακερματισμένα οικοσυστήματα, ως μέτρο που θα πρέπει να ενσωματωθεί σε όλους τους τομείς της πολιτικής της Ευρώπης και ιδίως στον χωροταξικό σχεδιασμό αναπτυξιακών έργων. Παρουσιάζουμε έναν οδηγό πέντε βημάτων για την εφαρμογή της ως άνω πολιτικής στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, ως μέτρο για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της μείωσης της βιοποικιλότητας. Εφαρμογή: Τα ερευνητικά αποτελέσματα κοινοποιήθηκαν στην πολιτική ηγεσία, στους αναδόχους των Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών για τις περιοχές Natura, καθώς και σε διεθνή φόρα και στο ευρωκοινοβούλιο για την προώθηση συναφούς περιβαλλοντικής πολιτικής. Ο κοινωνικός αντίκτυπος του έργου ήταν μεγάλος, και τα αποτελέσματα του ROADLESS συζητήθηκαν σε επίκαιρες ερωτήσεις στο Ελληνικό Κοινοβούλιο. Ο Πρωθυπουργός ανακοίνωσε στη συνδιάσκεψη κορυφής COP26 (Νοέμβριος 2021) την πρόθεση της κυβέρνησης να διατηρήσει τις τελευταίες μεγάλες άγριες περιοχές στην Ελλάδα με την ονομασία «απάτητα βουνά».
Το Βαλκανικό αγριόγιδο (Rupicapra rupicapra balcanica) είναι ένα προστατευόμενο είδος με ανεπαρκή-κακή (U2) κατάσταση διατήρησης στην Ελλάδα. Η μελέτη μας διερευνά το εποχιακό πρότυπο χρήσης χώρου (seasonal range use pattern), τη δημογραφία και την επιλογή του ενδιαιτήματος σε μια περιοχή του δικτύου Natura 2000, το όρος Τύμφη. Για το σκοπό αυτό, εξετάσαμε 1168 παρατηρήσεις που ελήφθησαν από έξι εποχιακές καταμετρήσεις (2002: τέσσερις εποχές, 2014 και 2017: φθινόπωρο). Πραγματοποιήσαμε ανάλυση ENFA (Ecological Niche Factor Analysis) χρησιμοποιώντας 16 περιβαλλοντικές μεταβλητές συμπεριλαμβάνοντας και την ανθρώπινη όχληση. Το είδος χρησιμοποιούσε ετησίως μια έκταση 6491 εκταρίων (25% της περιοχής μελέτης), ακολουθώντας το τυπικό πρότυπο χρήσης του χώρου και παρουσίασε συναθροιστική κατανομή με την ελάχιστη εποχιακή έκταση χρήσης χώρου το Φθινόπωρο κατά τη διάρκεια της αναπαραγωγής. Το όρος Τύμφη φιλοξενούσε 469 άτομα το 2017 (το μεγαλύτερο πληθυσμό στην Ελλάδα), ο οποίος αυξήθηκε κατά 3,55 φορές από το 2002. Το είδος επέλεγε μεγαλύτερα υψόμετρα κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού και του φθινοπώρου, τα πευκοδάση έναντι των πλατυφύλλων δασών το χειμώνα και απέφευγε πλαγιές με νότιο προσανατολισμό. Τα αποτελέσματά μας υποστηρίζουν την υπόθεση αποφυγής του ανθρωπογενούς κινδύνου, καθώς το είδος επέλεγε πάντα απομακρυσμένες περιοχές μακριά από δρόμους, ανθρώπινους οικισμούς και περιοχές που πραγματοποιείται η θήρα. Στην Ελλάδα, το 40% της περιοχής κατανομής του του εμπίπτει σε περιοχές που απαγορεύεται η θήρα (16,5% της χώρας). Χρειάζεται μια εθνική πολιτική διατήρησης για το είδος με επίκεντρο τη διατήρηση και την αύξηση των περιοχών χωρίς δρόμους και των περιοχών απαγόρευσης της θήρας εντός της κατανομής του Βαλκανικού αγριόγιδου σε εθνικό επίπεδο. Εφαρμογή: H εργασία λήφθηκε υπόψη στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για το Αγριόγιδο των Βαλκανίων (Rupicapra rupicapra balcanica) (2020).
Το Βαλκανικό αγριόγιδο (Rupicapra rupicapra balcanica) είναι ένα προστατευόμενο είδος με ανεπαρκή-κακή (U2) κατάσταση διατήρησης στην Ελλάδα. Η μελέτη μας διερευνά το εποχιακό πρότυπο χρήσης χώρου (seasonal range use pattern), τη δημογραφία και την επιλογή του ενδιαιτήματος σε μια περιοχή του δικτύου Natura 2000, το όρος Τύμφη. Για το σκοπό αυτό, εξετάσαμε 1168 παρατηρήσεις που ελήφθησαν από έξι εποχιακές καταμετρήσεις (2002: τέσσερις εποχές, 2014 και 2017: φθινόπωρο). Πραγματοποιήσαμε ανάλυση ENFA (Ecological Niche Factor Analysis) χρησιμοποιώντας 16 περιβαλλοντικές μεταβλητές συμπεριλαμβάνοντας και την ανθρώπινη όχληση. Το είδος χρησιμοποιούσε ετησίως μια έκταση 6491 εκταρίων (25% της περιοχής μελέτης), ακολουθώντας το τυπικό πρότυπο χρήσης του χώρου και παρουσίασε συναθροιστική κατανομή με την ελάχιστη εποχιακή έκταση χρήσης χώρου το Φθινόπωρο κατά τη διάρκεια της αναπαραγωγής. Το όρος Τύμφη φιλοξενούσε 469 άτομα το 2017 (το μεγαλύτερο πληθυσμό στην Ελλάδα), ο οποίος αυξήθηκε κατά 3,55 φορές από το 2002. Το είδος επέλεγε μεγαλύτερα υψόμετρα κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού και του φθινοπώρου, τα πευκοδάση έναντι των πλατυφύλλων δασών το χειμώνα και απέφευγε πλαγιές με νότιο προσανατολισμό. Τα αποτελέσματά μας υποστηρίζουν την υπόθεση αποφυγής του ανθρωπογενούς κινδύνου, καθώς το είδος επέλεγε πάντα απομακρυσμένες περιοχές μακριά από δρόμους, ανθρώπινους οικισμούς και περιοχές που πραγματοποιείται η θήρα. Στην Ελλάδα, το 40% της περιοχής κατανομής του του εμπίπτει σε περιοχές που απαγορεύεται η θήρα (16,5% της χώρας). Χρειάζεται μια εθνική πολιτική διατήρησης για το είδος με επίκεντρο τη διατήρηση και την αύξηση των περιοχών χωρίς δρόμους και των περιοχών απαγόρευσης της θήρας εντός της κατανομής του Βαλκανικού αγριόγιδου σε εθνικό επίπεδο. Εφαρμογή: H εργασία λήφθηκε υπόψη στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για το Αγριόγιδο των Βαλκανίων (Rupicapra rupicapra balcanica) (2020).
Οι δρόμοι προκαλούν κατάτμηση του τοπίου και ενισχύουν την εξάπλωση των ανθρώπων και την υποβάθμιση των οικοσυστημάτων, εις βάρος της βιοποικιλότητας και των λειτουργιών του οικοσυστήματος. Οι εναπομένουσες εκτεταμένες και οικολογικά σημαντικές περιοχές χωρίς δρόμους στον πλανήτη αποτελούν καταφύγια της βιοποικιλότητας και παρέχουν σημαντικές οικοσυστημικές υπηρεσίες σε παγκόσμια κλίμακα. Εφαρμόσαμε μία ζώνη αποκλεισμού 1 χιλιομέτρου γύρω από όλους τους δρόμους για να παρουσιάσουμε τον παγκόσμιο χάρτη των περιοχών άνευ δρόμων, και να αξιολογήσουμε την κατάσταση και την ποιότητα αυτών των περιοχών όπως και το βαθμό κάλυψής τους από τις προστατευόμενες περιοχές. Περίπου το 80% της χερσαίας επιφάνειας της Γης παραμένει χωρίς δρόμους, αλλά αυτή η επιφάνεια είναι κατακερματισμένη σε ~ 600.000 κομμάτια. Περισσότερα από τα μισά έχουν έκταση μικρότερη του ενός τετραγωνικού χιλιομέτρου και μόνο το 7% αυτών έχει έκταση άνω των 100 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Η προστασία των οικολογικά σημαντικών περιοχών άνευ δρόμων δεν είναι ικανοποιητική. Απαιτείται επειγόντως η διεθνής αναγνώριση και η προστασία των περιοχών άνευ δρόμων για την ανάσχεση της διαρκούς μείωσής τους. Εφαρμογή: Τα αποτελέσματα της εργασίας είχαν μεγάλη απήχηση παγκοσμίως. Χρησιμοποιήθηκαν σε τρία σημαντικά παγκόσμια κείμενα πολιτικής και δημοσιοποιήθηκαν από πολλά διεθνή και εθνικά ΜΜΕ. (α) IUCN – International Union for Conservation of Nature. World Heritage thematic study for Central Asia (2020), (β) Analysis & Policy Observatory. Belt and Road economics: opportunities and risks of transport corridors (2019), (γ) Analysis & Policy Observatory. United Nations Environment Programme. Frontiers 2018/2019: emerging issues of environmental concern (2019
Οι δρόμοι κατακερματίζουν τα τοπία και πυροδοτούν την ανθρώπινη εξάπλωση και την υποβάθμιση των οικοσυστημάτων, εις βάρος της βιοποικιλότητας και των λειτουργιών των οικοσυστημάτων. Οι μεγάλες και οικολογικά σημαντικές εκτάσεις χωρίς δρόμους που απομένουν στον πλανήτη αποτελούν βασικά καταφύγια για τη βιοποικιλότητα και παρέχουν οικοσυστημικές υπηρεσίες παγκόσμιας σημασίας. Εφαρμόζοντας ζώνη 1 χιλιομέτρου γύρω από όλους τους δρόμους, παρουσιάζουμε έναν παγκόσμιο χάρτη των Περιοχών Άνευ Δρόμων και μια αξιολόγηση της κατάστασης, της ποιότητας και του βαθμού κάλυψής τους από προστατευόμενες περιοχές. Περίπου το 80% της χερσαίας επιφάνειας της Γης παραμένει χωρίς δρόμους, αλλά η έκταση αυτή είναι κατακερματισμένη σε περίπου 600.000 τμήματα, από τα οποία περισσότερα από τα μισά είναι μικρότερα από 1 τετραγωνικό χιλιόμετρο και μόνο το 7% είναι μεγαλύτερα από 100 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Η προστασία των οικολογικά πολύτιμων Περιοχών Άνευ Δρόμων σε παγκόσμιο επίπεδο είναι ανεπαρκής. Απαιτείται επειγόντως διεθνής αναγνώριση και προστασία των Περιοχών Άνευ Δρόμων, ώστε να σταματήσει η συνεχιζόμενη απώλειά τους.
Με την αυξανόμενη εξάπλωση των δρόμων, ο κατακερματισμός των ενδιαιτημάτων από τις υποδομές μεταφορών αποτελεί μια σοβαρή απειλή για την Ευρωπαϊκή βιοποικιλότητα. Οι περιοχές χωρίς δρόμους ή με μικρή κίνηση οχημάτων (''άνευ δρόμων και χαμηλής κυκλοφορίας περιοχές'') καλύπτουν σχετικά αδιατάρακτα φυσικά ενδιαιτήματα και λειτουργικά οικοσυστήματα. Προσφέρουν πολλά οφέλη για τη βιοποικιλότητα και τις ανθρώπινες κοινωνίες (π.χ. συνδεσιμότητα του τοπίου, φράγμα κατά παρασίτων και εισβολών, οικολογικές υπηρεσίες). Οι άνευ δρόμων και χαμηλής κυκλοφορίας περιοχές, όπου οι ανθρωπογενείς διαταραχές κυμαίνονται σε χαμηλά επίπεδα , έχουν ιδιαίτερη σημασία στην Ευρώπη, λόγω της σπανιότητάς τους και, στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής, λόγω της συμβολής τους στην αύξηση της ανθεκτικότητας και της ρυθμιστικής ικανότητας των οικοσυστημάτων σε επίπεδο τοπίου. Η ανάλυση του νομικού πλαισίου στην Ευρώπη καταδεικνύει πως παρότι οι περισσότεροι νόμοι αποσκοπούν στην προστασία στόχων που σχετίζονται άμεσα με την έννοια του κατακερματισμού, όπως η συνδεσιμότητα, οι οικολογικές διαδικασίες ή η ακεραιότητα του οικοσυστήματος, οι περιοχές άνευ δρόμων δεν αποτελούν νομικό στόχο. Μια υπόθεση εργασίας στη Γερμανία υπογραμμίζει την άνω διαπίστωση. Παρά το γεγονός ότι το δίκτυο Natura 2000 καλύπτει ένα σημαντικό ποσοστό της χώρας (16%), οι περιοχές Natura 2000 είναι σε μεγάλο βαθμό κατακερματισμένες, ενώ οι περισσότερες χαμηλής κυκλοφορίας περιοχές (75%) παραμένουν χωρίς καθεστώς προστασίας εκτός του άνω δικτύου. Το ποσοστό αυτό είναι ακόμη μεγαλύτερο για τη Δυτική Γερμανία, όπου μόνο το 20% των χαμηλής κυκλοφορίας περιοχών προστατεύονται. Προτείνουμε ότι οι λίγες εναπομείνασες περιοχές άνευ δρόμων ή χαμηλής κυκλοφορίας στην Ευρώπη θα πρέπει να βρίσκονται στο επίκεντρο των προσπαθειών διατήρησης. Θα πρέπει να επειγόντως να καταγραφούν, να περιληφθούν ρητά στους νόμους και να λαμβάνονται υπ’ όψη στα σχέδια στους τομείς των μεταφορών και της χωροταξίας. Η θεώρηση των άνω περιοχών ως συμπληρωματικούς στόχους διατήρησης θα αποτελέσει ένα σημαντικό βήμα προς την ενίσχυση και την προσαρμογή του δικτύου Natura 2000 στην αλλαγή του κλίματος. Εφαρμογή: H εργασία λήφθηκε υπόψη σε δύο κείμενα παγκόσμιας και Ευρωπαϊκής πολιτικής. (α) UNEP- United Nations Environment Programme: GEO6-Global Environment Outlook: Regional assessment for the Pan-European Region. 2016, (β) EU-Urban sprawl in Europe-EU Law and Publications. Joint EEA-FOEN report. 2016
Με τη διαρκή επέκταση του οδικού δικτύου, ο κατακερματισμός των ενδιαιτημάτων από τις υποδομές μεταφορών αποτελεί σοβαρή απειλή για την ευρωπαϊκή βιοποικιλότητα. Οι περιοχές χωρίς δρόμους ή με χαμηλή κυκλοφορία («Περιοχές Άνευ Δρόμων και χαμηλής κυκλοφορίας») αντιπροσωπεύουν σχετικά αδιατάρακτα φυσικά ενδιαιτήματα και λειτουργικά οικοσυστήματα. Προσφέρουν πολλά οφέλη για τη βιοποικιλότητα και τις ανθρώπινες κοινωνίες (π.χ. συνδεσιμότητα του τοπίου, φραγμό σε επιβλαβείς οργανισμούς και εισβολές, οικοσυστημικές υπηρεσίες). Οι Περιοχές Άνευ Δρόμων και χαμηλής κυκλοφορίας, με χαμηλότερο επίπεδο ανθρωπογενών διαταραχών, έχουν ιδιαίτερη σημασία στην Ευρώπη λόγω της σπανιότητάς τους και, στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής, λόγω της συμβολής τους στην υψηλότερη ανθεκτικότητα και ρυθμιστική ικανότητα των οικοσυστημάτων του τοπίου. Η ανάλυση των ευρωπαϊκών νομικών εργαλείων δείχνει ότι, αν και οι περισσότεροι νόμοι στοχεύουν στην προστασία στοιχείων που συνδέονται εγγενώς με τον κατακερματισμό, όπως η συνδεσιμότητα, οι οικοσυστημικές διεργασίες ή η ακεραιότητα, οι Περιοχές Άνευ Δρόμων παραμελούνται ευρέως ως νομικός στόχος. Μια μελέτη περίπτωσης στη Γερμανία επιβεβαιώνει αυτό το εύρημα. Αν και το δίκτυο Natura 2000 καλύπτει σημαντικό ποσοστό της χώρας (16%), οι περιοχές Natura 2000 είναι έντονα κατακερματισμένες και οι περισσότερες περιοχές χαμηλής κυκλοφορίας (75%) βρίσκονται απροστάτευτες εκτός του δικτύου. Το ποσοστό είναι ακόμη υψηλότερο στα παλαιά ομόσπονδα κρατίδια (δυτική Γερμανία), όπου μόνο το 20% των περιοχών χαμηλής κυκλοφορίας προστατεύεται. Προτείνουμε οι λίγες εναπομείνασες Περιοχές Άνευ Δρόμων και χαμηλής κυκλοφορίας στην Ευρώπη να αποτελέσουν σημαντικό επίκεντρο των προσπαθειών διατήρησης: θα πρέπει να απογραφούν επειγόντως, να συμπεριληφθούν πιο ρητά στη νομοθεσία και να λαμβάνονται υπόψη στον σχεδιασμό των μεταφορών και τον πολεοδομικό σχεδιασμό. Η αντιμετώπισή τους ως συμπληρωματικών στόχων διατήρησης θα αποτελούσε ένα συγκεκριμένο βήμα προς την ενίσχυση και την προσαρμογή του δικτύου Natura 2000 στην κλιματική αλλαγή.

Κεφάλαια διεθνών βιβλίων

Κεφάλαια σε διεθνή βιβλία για τις Περιοχές Άνευ Δρόμων.

Cover of the book Road Ecology: Synthesis and Perspectives (Springer, 2026)
The book is divided into five broad parts:1. Road impacts2. Road Ecology around the world3. Road impacts on different organisms4. Emerging topics in Road Ecology5. Epilogue (PDF) Preface of Road Ecology: Synthesis and Perspectives. Available from: https://www.researchgate.net/publication/404703756_Preface_of_Road_Ecology_Synthesis_and_Perspectives [accessed Aug 15 2026].
Το βιβλίο χωρίζεται σε πέντε μεγάλα μέρη: 1. Επιπτώσεις των δρόμων 2. Η Οικολογία των Δρόμων σε όλο τον κόσμο 3. Επιπτώσεις των δρόμων σε διαφορετικούς οργανισμούς 4. Αναδυόμενα θέματα στην Οικολογία των Δρόμων 5. Επίλογος (PDF) Preface of Road Ecology: Synthesis and Perspectives. Διαθέσιμο στο: https://www.researchgate.net/publication/404703756_Preface_of_Road_Ecology_Synthesis_and_Perspectives [πρόσβαση 15 Αυγ. 2026].
Cover of the Encyclopedia of the World’s Biomes (Elsevier, 2020)
Χωρίς περιγραφή

Διαλέξεις

Εκλαΐκευση της επιστήμης για εκπαιδευτικούς, μαθητές, φοιτητές και το ευρύ κοινό, και μια προσκεκλημένη διάλεξη για φορείς χάραξης πολιτικής της ΕΕ.

Webinar · SCB Europe Policy Committee · 26/1/2021The biodiversity-windfarm-land take nexus: towards a roadlessness EU policy?Β. Κατή · Επιτροπή Πολιτικής του Ευρωπαϊκού Τμήματος της Society for Conservation BiologyΔείτε →EN38:58 min
Ανοιχτό διαδικτυακό σεμινάριο · Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καρπενησίου (ΚΕΠΕΑ) · 7/2/2024Άγριες φυσικές περιοχές της Ελλάδας (wilderness): Οι τελευταίοι παράδεισοιΒ. Κατή · Για εκπαιδευτικούς από όλη την ΕλλάδαΔείτε →GR31:31 min
Χωρίς περιγραφή
Χωρίς περιγραφή
Προσκεκλημένη διάλεξη στο Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών της Πολυτεχνικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, στις 22/12/2021. Ομιλήτρια: Β. Κατή. Τίτλος διάλεξης: «Το τρίπτυχο δρόμοι-αιολικά-βιοποικιλότητα υπό το πρίσμα του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού». Περίληψη: Η ανθρωπότητα εξαρτάται άμεσα από τη βιοποικιλότητα και τις υπηρεσίες της, όμως σήμερα αντιμετωπίζουμε ταυτόχρονα κρίση βιοποικιλότητας και κλιματική κρίση. Η διάλεξη εστιάζει σε δύο επίκαιρα ζητήματα: (α) Η εξάπλωση των δρόμων είναι βασικός παράγοντας απώλειας της βιοποικιλότητας. Προτείνουμε μια νέα εθνική και ευρωπαϊκή πολιτική για τις ΠΑΔ, με ορίζοντα τον στόχο της μηδενικής καθαρής κατάληψης γης. Παρουσιάζουμε τον χάρτη ΠΑΔ της Ελλάδας και προτείνουμε τη θεσμική προστασία των μεγάλων ΠΑΔ ως οικοσυστημάτων υψηλής φυσικής, οικολογικής και αισθητικής αξίας. Ο Έλληνας Πρωθυπουργός ανακοίνωσε την προστασία των ΠΑΔ στην παγκόσμια σύνοδο COP26 με τον εμβληματικό τίτλο «Απάτητα Βουνά». (β) Η αιολική ενέργεια είναι η κύρια ανανεώσιμη πηγή ενέργειας. Ωστόσο, συχνά βρισκόμαστε μπροστά στο παράδοξο να βλάπτουμε τη βιοποικιλότητα για να αντιμετωπίσουμε την κλιματική αλλαγή. Παρουσιάζουμε μια νέα μέθοδο χωροταξικού σχεδιασμού που ενισχύει τη βιωσιμότητα των αιολικών πάρκων: οι επενδύσεις προτεραιοποιούνται στις πιο κατακερματισμένες ζώνες εκτός του δικτύου προστατευόμενων περιοχών Natura 2000. Η προτεινόμενη ζώνη επενδύσεων υποστηρίζει αιολική αξιοποίηση 1,5 φορές μεγαλύτερη από τον εθνικό στόχο για το 2030, με μόλις οριακά χαμηλότερη (4%) ταχύτητα ανέμου. Το βιώσιμο σενάριο προσφέρει σημαντικά οφέλη στη βιοποικιλότητα και την κοινωνία. Δεν είναι γνωστό αν θα ενσωματωθεί στον επερχόμενο εθνικό χωροταξικό σχεδιασμό για τις ΑΠΕ. Περισσότερες πληροφορίες εδώ και εδώ. Το pdf διατίθεται στα ελληνικά.
Προσκεκλημένη ομιλία στο Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών της Πολυτεχνικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας στις 22/12/2021. Ομιλήτρια: Β. Κατή. Τίτλος ομιλίας: «Η διασύνδεση δρόμων–αιολικών–βιοποικιλότητας υπό το πρίσμα του αειφόρου χωροταξικού σχεδιασμού». Περίληψη: Η ανθρωπότητα εξαρτάται άμεσα από τη βιοποικιλότητα και τις υπηρεσίες της, ωστόσο σήμερα αντιμετωπίζουμε ταυτόχρονα κρίση βιοποικιλότητας και κλιματική κρίση. Η ομιλία εστιάζει σε δύο επίκαιρα ζητήματα: (α) Η εξάπλωση των δρόμων αποτελεί βασικό παράγοντα απώλειας της βιοποικιλότητας. Προτείνουμε μια νέα εθνική και ευρωπαϊκή πολιτική για τις Περιοχές Άνευ Δρόμων, με στόχο τη μηδενική καθαρή κατάληψη γης. Παρουσιάζουμε τον χάρτη των Περιοχών Άνευ Δρόμων της Ελλάδας και προτείνουμε τη νομική προστασία των μεγάλων Περιοχών Άνευ Δρόμων ως οικοσυστημάτων υψηλής φυσικής, οικολογικής και αισθητικής αξίας. Ο Έλληνας πρωθυπουργός ανακοίνωσε την προστασία των Περιοχών Άνευ Δρόμων στην παγκόσμια σύνοδο COP26 με τον εμβληματικό τίτλο «Απάτητα Βουνά». (β) Η αιολική ενέργεια είναι η κυριότερη ανανεώσιμη πηγή ενέργειας. Ωστόσο, συχνά βρισκόμαστε μπροστά στο παράδοξο να πλήττουμε τη βιοποικιλότητα για να αντιμετωπίσουμε την κλιματική αλλαγή. Παρουσιάζουμε μια νέα μέθοδο χωροταξικού σχεδιασμού που ενισχύει την αειφορία των αιολικών πάρκων: οι επενδύσεις κατευθύνονται κατά προτεραιότητα στις πιο κατακερματισμένες ζώνες εκτός του δικτύου προστατευόμενων περιοχών Natura 2000. Η προτεινόμενη ζώνη επενδύσεων υποστηρίζει αξιοποίηση αιολικής ενέργειας 1,5 φορά υψηλότερη από τον εθνικό στόχο για το 2030, με μόλις οριακά χαμηλότερη (4%) ταχύτητα ανέμου. Το αειφόρο σενάριο προσφέρει σημαντικά οφέλη για τη βιοποικιλότητα και την κοινωνία. Δεν είναι γνωστό αν το αειφόρο σενάριο θα ενσωματωθεί στον επερχόμενο εθνικό χωροταξικό σχεδιασμό για τις ΑΠΕ. Περισσότερες πληροφορίες εδώ και εδώ. Διαθέσιμο pdf στα ελληνικά.
Προσκεκλημένη διάλεξη σε διαδικτυακό σεμινάριο που διοργάνωσε στις 10/2/2021 το Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου στο πλαίσιο του Μεταπτυχιακού Προγράμματος «Περιβαλλοντική Διαχείριση και Προστασία». Ομιλήτρια: Β. Κατή. Τίτλος διάλεξης: «Το τρίπτυχο βιοποικιλότητα-δρόμοι-αιολικά στο πλαίσιο των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης: η ελληνική περίπτωση». Η διάλεξη εστιάζει σε τέσσερα θέματα: Α. Βιοποικιλότητα & κλιματική αλλαγή: οι προκλήσεις του 21ου αιώνα. Β. Δρόμοι: η «επιτομή» της ανθρωπογενούς παρέμβασης στη φύση. Γ. Αιολικά πάρκα: επείγουσα ανάγκη για ορθό χωροταξικό σχεδιασμό. Δ. Σύνδεση της έρευνας με τη διεθνή πολιτική σκηνή. Το pdf διατίθεται στα ελληνικά.
Προσκεκλημένη ομιλία σε διαδικτυακό σεμινάριο που διοργάνωσε στις 10/2/2021 το Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου στο πλαίσιο του Μεταπτυχιακού Προγράμματος «Περιβαλλοντική Διαχείριση και Προστασία». Ομιλήτρια: Β. Κατή. Τίτλος ομιλίας: «Το τρίπτυχο βιοποικιλότητα–δρόμοι–αιολικά στο πλαίσιο των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης: η ελληνική περίπτωση». Η ομιλία εστιάζει σε τέσσερα θέματα: Α. Βιοποικιλότητα & Κλιματική Αλλαγή: Οι προκλήσεις του 21ου αιώνα. Β. Δρόμοι: η «επιτομή» της ανθρώπινης παρέμβασης στη φύση. Γ. Αιολικά πάρκα: επείγουσα ανάγκη για σωστό χωροταξικό σχεδιασμό. Δ. Σύνδεση της έρευνας με τη διεθνή πολιτική σκηνή. Διαθέσιμο pdf στα ελληνικά.

Συνέδρια

Προφορικές ανακοινώσεις και αναρτημένες εργασίες σε διεθνή και ελληνικά συνέδρια (2012–2026).

Διεθνή συνέδρια

  1. Kati, V., Kassara, Ch., Papaioannou, H., Papakostas, K., Petridou, M., Sidiropoulos, L., Spiliopoulou, K., Stefanidis, A., Tzortzakaki, O., Vasilakis, D., Zakkak, S. 2026. Conservation against the wind: saving biodiversity and wilderness through sustainable spatial planning of windfarms (Greece). 8th European Congress of Conservation Biology (ECCB 2026), Leiden, The Netherlands, 6–10 July.
  2. Petridou, M., Marougka, D., Batsis, A., Kokkoris, I., Kati, V. 2026. Old-growth forests in Mediterranean mountains: the conservation value of roadless areas. 8th European Congress of Conservation Biology (ECCB 2026), Leiden, The Netherlands, 6–10 July.
  3. Zymarikopoulou, A-K., Kati, V. 2026. Mind the Gap: The Institutional Underrepresentation of Wilderness Protection in Global and European Environmental Policy. 8th European Congress of Conservation Biology (ECCB 2026), Leiden, The Netherlands, 6–10 July.
  4. Kati, V., Kassara, C., Tzortzakaki, O., Petridou, M., Psaralexi, M., Galani, A., Gotsis, D., Papantoniou, S., Papaioannou, H. 2022. Greece shows the way for a roadless policy in Europe: links with the European biodiversity strategy. 6th European Congress of Conservation Biology (ECCB 2022) “Biodiversity crisis in a changing world”, Prague, Czech Republic, 22–26 August.
  5. Kassara, C., Tampouratzi, L., Gotsis, D., Tzortzakaki, O., Petridou, M., Psaralexi, M., Sidiropoulos, L., Vasilakis, D., Galani, A., Mpoukas, N., Kati, V. 2022. Untangling the climate vs biodiversity crisis dilemma: sustainable windfarm development at a global biodiversity hotspot. 6th European Congress of Conservation Biology (ECCB 2022) “Biodiversity crisis in a changing world”, Prague, Czech Republic, 22–26 August.
  6. Kati, V., Kassara, C., Vassilakis, D., Papaioannou, H. 2021. The anthropogenic risk avoidance hypothesis applies to the Balkan Chamois (Rupicapra rupicapra balcanica): an ecological overview from a Natura 2000 site in Greece. 3rd International Rupicapra Symposium, Makarska, Croatia, 16–18 June.
  7. Selva, N., Kreft, S., Kati, V., Hoffmann, M., Pe’er, G., Switalski, A., Psaralexi, M., Votsi, N-E., Mazaris, A., Ibisch, P.L. 2015. Why remaining road-free matters: the importance of protecting roadless and low-traffic areas for conserving biodiversity under global change. 27th International Congress for Conservation Biology and 4th European Congress for Conservation Biology (ICCB-ECCB 2015), Montpellier, France, 2–6 August.
  8. Selva, N., Kreft, S., Kati, V., Switalski, A., Ibisch, P.L. 2014. Why keep areas road-free? Roadless and low-traffic areas as conservation targets. 5th International Conference on Ecology and Transportation (IENE 2014), Malmö, Sweden, 16–19 September.
  9. Selva, N., Kreft, S., Kati, V., Moore, R., Ibisch, P. 2013. Roadless and low-traffic areas as conservation targets and wilderness surrogates – the European perspective. 26th International Congress for Conservation Biology (ICCB 2013), Baltimore, USA, 21–25 July.
  10. Moore, R., Engle, E., Ibisch, P., Hoffmann, M., Sauermann, J., Selva, N., Kati, V., Arsenis, K. 2013. Roadless area mapping at global scale via Google Earth Engine. 26th International Congress for Conservation Biology (ICCB 2013), Baltimore, USA, 21–25 July.
  11. Ibisch, P., Hoffmann, M., Sauermann, J., Engle, E., Selva, N., Kati, V., Freudenberger, L., Moore, R., Arsenis, K., Hobson, P. 2013. Roadless areas: working towards a comprehensive global assessment. 26th International Congress for Conservation Biology (ICCB 2013), Baltimore, USA, 21–25 July.
  12. Selva, N., Kreft, S., Kati, V., Freudenberger, L., Ibisch, P.L. 2012. Roadless areas in Europe: why to keep them road-free? IENE 2012 International Congress “Safeguarding ecological functions across transport infrastructure”, Potsdam-Berlin, Germany, 21–24 October.

Ελληνικά συνέδρια

  1. Ζυμαρικοπούλου, Α-Κ., Κατή, Β. 2025. Προσοχή στο κενό – η θεσμική προστασία της άγριας φύσης συμβάλλει ουσιαστικά στους κύριους παγκόσμιους και ευρωπαϊκούς στόχους περιβαλλοντικής πολιτικής. 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Οικολογίας, Αθήνα, 1–4 Οκτωβρίου.
  2. Μπάτσης, Α., Πετρίδου, Μ., Τσιουτσιουρήγας, Δ., Μαρούγκα, Δ., Κατή, Β. 2025. Πρώτα αποτελέσματα για τη συνεισφορά των δασών εντός των Περιοχών Άνευ Δρόμων της Ηπείρου στη διατήρηση της ορνιθοπανίδας μέσω της παθητικής βιοακουστικής μεθόδου. 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Οικολογίας, Αθήνα, 1–4 Οκτωβρίου.
  3. Πετρίδου, Μ., Μαρούγκα, Δ., Μπάτσης, Α., Κόκκορης, Ι.Π., Κατή, Β. 2025. Η προστιθέμενη αξία των Περιοχών Άνευ Δρόμων για τη διατήρηση των αρχέγονων δασών: σύνδεση με την Ευρωπαϊκή στρατηγική για τη βιοποικιλότητα. 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Οικολογίας, Αθήνα, 1–4 Οκτωβρίου.
  4. Παπακώστας, Κ., Αστάρας, Χ., Κατή, Β. 2025. Ανθρώπινη όχληση και αιολικές εγκαταστάσεις: Κίνδυνοι για το βαλκανικό αγριόγιδο (Rupicapra rupicapra balcanica) στην Οίτη. 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Οικολογίας, Αθήνα, 1–4 Οκτωβρίου.
  5. Κατή, Β., Πετρίδου, Μ., Τζωρτζακάκη, Ο., Παπαντωνίου, Ε., Γαλάνη, Α., Ψαραλέξη, Μ., Γκότσης, Δ., Παπαϊωάννου, Χ., Κασσάρα, Χ. 2023. Οι περιοχές χωρίς δρόμους της Ελλάδας ως προτεραιότητα για την προστασία της άγριας φύσης και του τοπίου: σύνδεση με το δίκτυο Natura 2000 και το χωροταξικό σχεδιασμό. 11ο Πανελλήνιο Συνέδριο Οικολογίας, Πάτρα, 4–7 Οκτωβρίου.
  6. Παπακώστας, Κ., Apollonio, M., Αστάρας, Χ., Παπαϊωάννου, Χ., Κατή, Β. 2023. Οικολογία και διατήρηση του Βαλκανικού αγριόγιδου στην Ελλάδα: Ενδείξεις από τα εποχιακά μοτίβα εύρους κατανομής στο Όρος Όλυμπος. 11ο Πανελλήνιο Συνέδριο Οικολογίας, Πάτρα, 4–7 Οκτωβρίου.
  7. Kati, V., Ibisch, P., Hoffmann, M., Kreft, S., Pe’er, G., Biber-Freudenberger, L., DellaSala, D., Vale, M., Hobson, P., Selva, N. 2016. Περιοχές άνευ δρόμων στον πλανήτη: ένας χάρτης για την παγκόσμια περιβαλλοντική πολιτική. 8ο Πανελλήνιο Συνέδριο Οικολογίας «Δομές, δεσμοί, δυναμικές και στρατηγικές επιβίωσης», Θεσσαλονίκη, 20–23 Οκτωβρίου.

Πληροφορίες έργου

Χρηματοδότηση, εταίροι και ομάδα των έργων NATLAND και ROADLESS.

NATLAND · 2021–2022 (κύριο έργο)
Αδιατάρακτες Φυσικές Περιοχές της Ελλάδας (SEBI 13). Πράσινο Ταμείο, 85.000 €. Συντονιστής: BCL / Τμήμα Βιολογικών Εφαρμογών και Τεχνολογιών, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.
ROADLESS · 2019–2020 (έργο αναφοράς)
Περιοχές Άνευ Δρόμων και βιώσιμη ανάπτυξη στην Ελλάδα. Πράσινο Ταμείο, 39.831 €. Συντονιστής: Πίνδος Περιβαλλοντική. Επιστημονικός υπεύθυνος: BCL / Τμήμα Βιολογικών Εφαρμογών και Τεχνολογιών, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.
Ομάδα
  • Καθ. Βασιλική Κατή, επιστημονική υπεύθυνη · Αντωνία Γαλάνη · Δρ Χριστίνα Κασσάρα · Δρ Χαριτάκης Παπαϊωάννου · Δρ Όλγα Τζωρτζακάκη · Μαρία Ψαραλέξη · Μαρία Πετρίδου · Monika Hoffmann · Δημήτρης Γκότσης · Στράτος Παπαντωνίου

Εταίροι για το Βραβείο Natura 2000: Πίνδος Περιβαλλοντική · SCB Europe Policy Committee · SCB Roadless Initiative · RoadFree / ReLife Earth · Εταιρεία για το Βαλκανικό Αγριόγιδο

Νέα

Νέα για τα έργα ROADLESS & NATLAND, όπως ενημερώσεις για νέο υλικό, άρθρα στον Τύπο και σε άλλα ΜΜΕ, σχετική επίδραση στις πολιτικές και ανταπόκριση από την κοινωνία, αναρτώνται στη σελίδα του BCL στο Facebook. Επιλεγμένα νέα αναρτώνται εδώ 

Γρήγορη αναζήτηση