Project

ROADLESS

Τίτλος

Περιοχές Άνευ Δρόμων και βιώσιμη ανάπτυξη στην Ελλάδα

Έτος

2019 - 2020

Χρηματοδότηση

Μέτρο: Καινοτόμες δράσεις με τους πολίτες
Άξονας: Καινοτόμες δράσεις
Πρόγραμμα: Φυσικό περιβάλλον & καινοτόμες περιβαλλοντικές δράσεις 2018

Συντονιστής

Πίνδος Περιβαλλοντική

Εταίροι

Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας, Παν/ο Ιωαννίνων

Ομάδα έργου

Δρ. Βασιλική Κατή. Επιστημονικά Υπεύθυνη

Αντωνία Γαλάνη, Βιολόγος, Συντονίστρια έργου

Δρ. Χριστίνα Κασσάρα, βιολόγος

Δρ. Χαρητάκης Παπαϊωάννου, βιολόγος

Δρ. Όλγα Τζωρτζακάκη, βιολόγος

Μαρία Ψαραλέξη, βιολόγος, Υπ. Διδάκτορας ΑΠΘ

Μαρία Πετρίδου, γεωπόνος, Υπ. Διδάκτορας BCL

Monika Hoffmann, δασολόγος, Υπ. Διδάκτορας, Ακαδημίας Επιστημών Πολωνίας

Συμβολή στην αντιμετώπιση του προβλήματος του κατακερματισμού του τοπίου και των φυσικών οικοσυστημάτων από τη διάνοιξη νέου οδικού δικτύου.

  1. Εθνικός χάρτης εκτεταμένων ΠΑΔ

    Πλήρης ψηφιοποίηση του υπάρχοντος οδικού δικτύου εντός έκτασης 10.765 km2 και επικαιροποίηση της έκτασης των εκτεταμένων ΠΑΔ.
  2. Οικολογική λειτουργικότητα ΠΑΔ

    Ιεράρχηση των ΠΑΔ ως προς την αξία διατήρησής τους για τις οικολογικές υπηρεσίες που προσφέρουν, με βάση το νορμαλοποιημένο δείκτη EVIRA (Ecological Value Index of Roadless Areas) που προέρχεται από ανοιχτά παγκόσμια δεδομένα.
  3. ΠΑΔ και δίκτυο Φύση 2000

    Συμβολή του δικτύου Φύση 2000 στη διατήρηση των ΠΑΔ. Χωρική ανάλυση των ΠΑΔ εντός και εκτός δικτύου Φύση 2000 με χρήση του Γεωγραφικού Συστήματος Πληροφοριών.
  4. ΠΑΔ και άγρια ζωή: αγριόγιδο

    Διερεύνηση της συμβολής των ΠΑΔ στη διατήρηση της άγριας πανίδας, με επίκεντρο το αγριόγιδο (Rupicapra rupicapra balcanica), είδος προστατευόμενο της Οδηγίας 92/43/ΕΚ. Ανάλυση προτύπων κατανομής και οικολογική μοντελοποίηση επιλογής βιοτόπου στην περίπτωση εργασίας του μεγαλύτερου πληθυσμού στην Ελλάδα, στο όρος Τύμφη.
  5. Πολιτική σύνοψη

    Σύνθεση αποτελεσμάτων σε τελική αναφορά ως προς τη χρήση των ΠΑΔ στον εθνικό περιβαλλοντικό σχεδιασμό
  6. Ευαισθητοποίηση κοινωνίας

    Συλλογή απόψεων της Ελληνικής κοινωνίας στη θεματική των δρόμων και παραγωγή σύντομου βίντεο επί των αρνητικών επιπτώσεων των δρόμων και τη σημασία διατήρησης των ΠΑΔ.
  7. Διάχυση αποτελεσμάτων

    Διάχυση αποτελεσμάτων στα αρμόδια Υπουργεία και φορείς, στην επιστημονική κοινότητα, σε διεθνή επιστημονικά δίκτυα καθώς και στο ευρύ κοινό μέσω κειμένων εκλαϊκευμένης επιστήμης και ιστοσελίδας.

Ν

Παραδοτέο

Περιγραφή

Ημερομηνία δημοσιοποίησης

Άδεια χρήσης

1

Εθνικός χάρτης

Ανοιχτή χωρική βάση δεδομένων των ΠΑΔ της Ελλάδας (kml-Google Earth)

6/2020

CC BY 4.0

2

Οικολογική λειτουργία

Χωρική βάση δεδομένων οικολογικής λειτουργίας (shape files)

 

10/2019

CC BY-NC-SA 4.0

3

Φύση 2000

Έκθεση σχέσης ΠΑΔ-δικτύου Φύση 2000 (pdf)

10/2019

CC BY-NC-SA 4.0

4

Αγριόγιδο

Διεθνής δημοσίευσης επί των επιπτώσεων των δρόμων στο αγριόγιδο (open access paper)

3/2020

CC BY 4.0

51

Πολιτική σύνοψη

Οδηγός χρήσης ΠΑΔ ως εργαλείο περιβαλλοντικού σχεδιασμού (pdf)

 

11/2020

CC BY-NC- SA 4.0

6

Βίντεο

Βίντεο ευαισθητοποίησης κοινού (οπτικοακουστικό spot)

12/2020

CC BY-NC-ND 4.0

71

Κοινωνία

Έκθεση απόψεων της κοινωνίας επί των δρόμων (pdf)

 

6/2020

CC BY-NC-ND 4.0

8

Διάχυση

 

Αναφορά δράσεων διάχυσης γνώσης (pdf)

6/2020

9

Οικονομικός

απολογισμός

Οικονομικός απολογισμός έργου (pdf)

 

 

6/2020

102

Διεθνής δημοσίευση

Διεθνής δημοσίευση επί της κατάτμησης και τις ΠΑΔ της Ελλάδας

 

11/2020

@Elsevier

11*

Ιστοσελίδα

Ιστοχώρος του έργου ROADLESS

 

20/1/2021

1: Αδημοσίευτα δεδομένα ως προς το τμήμα της κοινωνίας (ερωτηματολόγια)-μη διακίνηση πριν την αποδοχή σχετικής διεθνούς δημοσίευσης. 2 Επιπλέον παραδοτέα εκτός αρχικής σύμβασης. BY: Αναφορά δημιουργού. NC: Μη εμπορική χρήση. SA: Παρόμοια διανομή. ND: Όχι παράγωγα έργα

 

Βάσεις δεδομένων

Περιγραφή: Η βάση παρουσιάζει τις Περιοχές Άνευ Δρόμων της Ελλάδας (2/2020) σε αρχείο kmz (Google Earth). Οι ΠΑΔ είναι αυτές οι χερσαίες περιοχές με έκταση άνω του ενός τετραγωνικού χιλιομέτρου που απέχουν τουλάχιστον ένα χιλιόμετρο από τον πλησιέστερο δρόμο. Η βάση εντοπίζει τις 1.115 ΠΑΔ της Ελλάδας που καταλαμβάνουν το 4.99% της χερσαίας έκτασής της. Ο χάρτης περιέχει δεδομένα υψηλής και μέτριας αξιοπιστίας. Τα κόκκινα πολύγωνα αφορούν στις εκτεταμένες ΠΑΔ άνω των 50 τετραγωνικών χιλιομέτρων (υψηλή αξιοπιστία), οι οποίες καλύπτου το 0.51% του Ελληνικού εδάφους και βρίσκονται σε έξι βουνά: Λευκά όρη, Τύμφη, Όλυμπος, Ταύγετος, Σάος Σαμοθράκης και Σμόλικας. Τα πορτοκαλί πολύγωνα εντοπίζουν τις ΠΑΔ έκτασης 1-50 τετραγωνικών χιλιομέτρων και είναι μέτριας αξιοπιστίας, καθώς δεν έχουν χαρτογραφηθεί πλήρως.

Διεθνείς δημοσιεύσεις

Η αλλαγή της χρήσης γης αποτελεί την κορυφαία απειλή για την απώλεια της βιοποικιλότητας και η επέκταση των δρόμων βασικό γενεσιουργό αίτιο αυτής παγκοσμίως. Σύμφωνα με τον πρόσφατο δείκτη κατακερματισμού του τοπίου (LFI), η Ελλάδα είναι λιγότερο κατακερματισμένη από την υπόλοιπη Ευρώπη, αλλά παρουσιάζει υψηλότερο ρυθμό αύξησης του κατακερματισμού της. Αναπτύξαμε το δείκτη RFI (Roadless Fragmentation Indicator) για την παρακολούθηση του ρυθμού του κατακερματισμού στα πιο φυσικά οικοσυστήματα. Ο δείκτης RFI υπολογίζει το ποσοστό της γης που καλύπτεται από Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ), δηλαδή τα τμήματα γης άνω του 1 km2 που απέχουν περισσότερο από 1 km από τον πλησιέστερο δρόμο. Με βάση τον εθνικό χάρτη των ΠΑΔ της Ελλάδας, εντοπίζονται 1115 ΠΑΔ που ταξινομούνται κατά μέγεθος (1-256 km2) και συνολικά καλύπτουν λιγότερο από το 5% της χερσαίας έκτασης της χώρας. Ο δείκτης RFI αντανακλά την φυσικότητα των οικοσυστημάτων, είναι σημαντικά υψηλότερος στο δίκτυο Natura 2000 και παρουσιάζει μεγαλύτερη ευαισθησία σε λιγότερο κατακερματισμένες ζώνες. Έξι βουνά (0,51% της ελληνικής γης) έχουν παραμείνει σε μεγάλο βαθμό χωρίς δρόμους (ΠΑΔ > 50 km2) και θα πρέπει να προστατευτούν αναλόγως. Ζητούμε μια ξεκάθαρη πολιτική μείωσης των δρόμων με μια νέα νομοθεσία (European Roadless Rule) που θα προστατεύει θεσμικά τουλάχιστον το 2% του ευρωπαϊκού εδάφους ως ζώνες άνευ δρόμων. Ζητούμε επίσης να μην υπάρξει περαιτέρω αδικαιολόγητη επέκταση των δρόμων στα πιο φυσικά και λιγότερο κατακερματισμένα οικοσυστήματα, ως μέτρο που θα πρέπει να ενσωματωθεί σε όλους τους τομείς της πολιτικής της Ευρώπης και ιδίως στον χωροταξικό σχεδιασμό αναπτυξιακών έργων. Παρουσιάζουμε έναν οδηγό πέντε βημάτων για την εφαρμογή της ως άνω πολιτικής στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, ως μέτρο για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της μείωσης της βιοποικιλότητας

Το Βαλκανικό αγριόγιδο (Rupicapra rupicapra balcanica) είναι ένα προστατευόμενο είδος με ανεπαρκή-κακή (U2) κατάσταση διατήρησης στην Ελλάδα. Η μελέτη μας διερευνά το εποχιακό πρότυπο χρήσης χώρου (seasonal range use pattern), τη δημογραφία και την επιλογή του ενδιαιτήματος σε μια περιοχή του δικτύου Natura 2000, το όρος Τύμφη. Για το σκοπό αυτό, εξετάσαμε 1168 παρατηρήσεις που ελήφθησαν από έξι εποχιακές καταμετρήσεις (2002: τέσσερις εποχές, 2014 και 2017: φθινόπωρο). Πραγματοποιήσαμε ανάλυση ENFA (Ecological Niche Factor Analysis) χρησιμοποιώντας 16 περιβαλλοντικές μεταβλητές συμπεριλαμβάνοντας και την ανθρώπινη όχληση. Το είδος χρησιμοποιούσε ετησίως μια έκταση 6491 εκταρίων (25% της περιοχής μελέτης), ακολουθώντας το τυπικό πρότυπο χρήσης του χώρου και παρουσίασε συναθροιστική κατανομή με την ελάχιστη εποχιακή έκταση χρήσης χώρου το Φθινόπωρο κατά τη διάρκεια της αναπαραγωγής. Το όρος Τύμφη φιλοξενούσε 469 άτομα το 2017 (το μεγαλύτερο πληθυσμό στην Ελλάδα), ο οποίος αυξήθηκε κατά 3,55 φορές από το 2002. Το είδος επέλεγε μεγαλύτερα υψόμετρα κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού και του φθινοπώρου, τα πευκοδάση έναντι των πλατυφύλλων δασών το χειμώνα και απέφευγε πλαγιές με νότιο προσανατολισμό. Τα αποτελέσματά μας υποστηρίζουν την υπόθεση αποφυγής του ανθρωπογενούς κινδύνου, καθώς το είδος επέλεγε πάντα απομακρυσμένες περιοχές μακριά από δρόμους, ανθρώπινους οικισμούς και περιοχές που πραγματοποιείται η θήρα. Στην Ελλάδα, το 40% της περιοχής κατανομής του του εμπίπτει σε περιοχές που απαγορεύεται η θήρα (16,5% της χώρας). Χρειάζεται μια εθνική πολιτική διατήρησης για το είδος με επίκεντρο τη διατήρηση και την αύξηση των περιοχών χωρίς δρόμους και των περιοχών απαγόρευσης της θήρας εντός της κατανομής του Βαλκανικού αγριόγιδου σε εθνικό επίπεδο.

Πολιτική σύνοψη

Κατή, Β., Κασσάρα, Χ., Ψαραλέξη, Μ., Τζωρτζακάκη, Ο., Πετρίδου, Μ., Παπαϊωάννου, Χ., Γαλάνη, A. 2020. Οι Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ) ως εργαλείο περιβαλλοντικού σχεδιασμού στην Ελλάδα. Πίνδος Περιβαλλοντική & Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Ιωάννινα, Ελλάδα: 10 σελ

Διάχυση & κοινωνική απήχηση αποτελεσμάτων έρευνας

Οι περιοχές άνευ δρόμων θα προστατευτούν και θεσμικά: η Ελλάδα δείχνει το δρόμο στην Ευρώπη

Η Ευρώπη είναι η πιο κατακερματισμένη ήπειρος του κόσμου από δρόμους και τεχνητές επιφάνειες. Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση της Κομισιόν και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού

Περισσότερα

Το έργο NATLAND

Το έργο NATLAND υπό τον τίτλο «Αδιατάρακτες φυσικές περιοχές της Ελλάδας (SEBI 13)» εντάχθηκε στη χρηματοδότηση του άξονα «Φυσικό Περιβάλλον & Καινοτόμες δράσεις» του Πράσινου

Περισσότερα

Η έρευνά μας επί των Περιοχών Άνευ Δρόμων (ROADLESS) ως αντικείμενο συζήτησης στο Ελληνικό Κοινοβούλιο -11/6/2020

Τα αποτελέσματα της έρευνάς μας (ROADLESS) έγιναν αντικείμενο συζήτησης στο Ελληνικό Κοινοβούλιο για τη πιθανή θεσμοθέτηση των Περιοχών Άνευ Δρόμων. Βίντεο κοινοβουλευτικής συζήτησης: https://www.youtube.com/watch?v=lq1GRryZ9Hk   Επίκαιρη

Περισσότερα

Μέσα μαζικής ενημέρωσης

22/12/2020: Γ. ΛΙΑΛΙΟΣ. Καθημερινή. «Οι πολλοί δρόμοι βλάπτουν τη φύση».

24/1/2021. Β. ΑΓΓΕΛΗ. Typos-i.«Τα αιολικά πάρκα, ο «διχασμός» και μια πρόταση». 

25/12/2020: Ρέθεμνος. «Απειλή για το περιβάλλον η διάνοιξη δρόμων στα Λευκά Όρη». 

24/12/2020: Ηπειρωτικός Αγών. «Αντιστέκονται Τύμφη και Σμόλικας στην κατάτμηση από δρόμους». 

23/12/2020. Epirustvnews. «Κ.Αρσένης: Υπό Εξέταση Η Προστασία 6 Βουνών Της Ελλάδας Από Άναρχα Αιολικά Λόγω Της Σημασίας Τους Για Την Βιοποικιλότητα». 

23/12/2020. Β. ΑΓΓΕΛΗ. Typos-i. «Σμόλικας και Τύμφη: Δύο Περιοχές Άνευ Δρόμων». 

21/12/2020.  Messinia live. «Ο Ταΰγετος στα 6 βουνά που έχουν μείνει ανέπαφα από τη χάραξη δρόμων-Ερώτηση στη Βουλή για την προστασία του» 

21/12/2020. Kalamata Journal. «Να ανακηρυχθούν ο Ταΰγετος και άλλα πέντε βουνά ως περιοχές που δεν θα επιτρέπεται η διάνοιξη νέων δρόμων».