Project

WIND

Τίτλος

ΑΣΠΗΕ και ΣΒΑ: βέλτιστη προσέγγιση ως προς την κατάτμηση και την αλλαγή χρήσης γης

Έτος

2020 - 2021

Συντονιστής

Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας

Συνεργαζόμενοι Φορείς

-

Ομάδα έργου

Δρ. Βασιλική Κατή. Επιστημονικά Υπεύθυνη 

Δρ. Χριστίνα Κασσάρα, βιολόγος 

Λυδία Ταμπουρατζή, αγρονόμος & τοπογράφος μηχανικός Ε.Μ.Π

Δημήτρης Γκότσης, μηχανικός σχεδίασης προϊόντων & συστημάτων

Δρ. Όλγα Τζωρτζακάκη, βιολόγος

Δρ. Δημήτρης Βασιλάκης, δασολόγος 

Δρ. Σύλβια Ζακκάκ, βιολόγος

Μαρία Πετρίδου, γεωπόνος, Υπ. Διδάκτορας BCL 

Λαυρέντης Σιδηρόπουλος, περιβαλλοντολόγος, Υπ. Διδάκτορας BCL

Μαρία Ψαραλέξη, βιολόγος, Υπ. Διδάκτορας ΑΠΘ 

Νίκος Μπούκας, Βιολόγος

Τόνια Γαλάνη, Βιολόγος


Εξωτερικοί συνεργάτες

Δρ. Ζωή Βροντίση, μηχανικός

Δρ. Άρης Μουστάκας, μηχανικός

*Το έργο χρηματοδοτήθηκε με σύναψη σύμβασης με το Ε.Κ.Π.Α.Α. (Εθνικό Κέντρο Περιβάλλοντος & Αειφόρου Ανάπτυξης) – νυν ΟΦΥΠΕΚΑ

Η σύγκλιση των δύο πολιτικών αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής και διατήρησης της βιοποικιλότητας
με εφαρμογή στο πεδίο της ανάπτυξης των Αιολικών Σταθμών Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ).

1.

Αναλύσεις χωρικών δεδομένων

2.

Χωροθέτηση ΑΣΠΗΕ & ΣΒΑ

3.

Τεχνητές εκτάσεις και ΑΣΠΗΕ

4.

ΑΠΕ & ΣΒΑ

5.

Διάχυση αποτελεσμάτων

 

Ν

Παραδοτέο

Περιγραφή

Ημερομηνία δημοσιοποίησης

Άδεια χρήσης

1

Χωρική βάση

Βάση χωρικών δεδομένων με τα πρωτογενή χωρικά δεδομένα και τα αποτελέσματα της χωρικής επεξεργασίας

30/4/2021

CC BY-NC-SA

2

ΑΣΠΗΕ & ΣΒΑ

Έκθεση σχετικά με τη χωροθέτηση Αιολικών Σταθμών Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας και τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης 

30/4/2021

CC BY-NC-SA

3

ΑΣΠΗΕ & αλλαγή χρήσης γης

Έκθεση αξιολόγησης των Αιολικών Σταθμών Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας ως προς το δείκτη αλλαγής χρήσης γης

30/4/2021

CC BY-NC-SA

4

Πολιτική περίληψη

Ηλεκτρονικό φυλλάδιο περιβαλλοντικής πολιτικής για τις ΑΠΕ και τους ΣΒΑ

31/3/2021

ελεύθερη

5

Ιστοσελίδα

Ιστοσελίδα

31/7/2020

6

Δημοσίευση

Παρουσίαση σε Συνέδριο (Helecos)

30/10/2021

CC BY-NC-SA

Βάσεις δεδομένων

Ανοιχτή βάση βιώσιμου σεναρίου χωροθέτησης αιολικών πάρκων στην Ελλάδα

Στη βάση αυτή μπορείτε να πλοηγηθείτε στο Google Earth και να δείτε για κάθε περιοχή της Ελλάδας τις αιτήσεις για εγκατάσταση αιολικών πάρκων (10/3/2020) με πληροφορίες όπως η ισχύς τους και το στάδιο αδειοδότησης, αν εμπίπτουν ή όχι στις περιοχές του δικτύου Φύση 2000, την προτεινόμενη ζώνη αποκλεισμού (πράσινο) και τη δυνάμενη επενδυτική ζώνη (μπλε). Το μόνο που έχετε να κάνετε είναι να αποσυμπιέσετε το αρχείο kml (πρέπει να έχετε πρόγραμμα αποσυμπίεσης αρχείων zip) και αφού αποθηκεύσετε τα αρχεία να ανοίξετε το Google Earth και να τα φορτώσετε. Κάθε φορά που θα πλοηγήστε και πατάτε με τον κέρσορα σε ένα συγκεκριμένο σημείο θα σας δίνει τις αντίστοιχες πληροφίες Η βάση δεδομένων αποτελείται από πέντε γεωχωρικά αρχεία (σε μορφή shapefile και kml) στο σύστημα συντεταγμένων WGS84 (epsg: 4327), η οποία συνοδεύει την ελληνική πολιτική σύνοψη για τη χωροθέτηση των αιολικών στην Ελλάδα και την αντίστοιχη επιστημονική δημοσίευση: Kati V et al. 2021

Δημοσιεύσεις

Περίληψη: Η αιολική ενέργεια είναι η επικρατέστερη ανανεώσιμη τεχνολογία για την επίτευξη των κλιματικών στόχων, αλλά έχει επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα μέσω της αλλαγής χρήσης γης. Επομένως, αντιμετωπίζουμε το παράδοξο των αρνητικών επιπτώσεων επί της βιοποικιλότητας για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Προτείνουμε μια νέα αειφορική μέθοδο χωροταξικού σχεδιασμού: οι αιολικές επενδύσεις ιεραρχούνται πρώτα στις πιο κατακερματισμένες ζώνες που βρίσκονται εκτός του δικτύου προστατευόμενων περιοχών Natura 2000. Την παρουσιάζουμε για την Ελλάδα, ένα κέντρο βιοποικιλότητας με ισχυρή κλιματική πολιτική, όπου υπάρχει σύγκρουση για τη χρήση γης για την κάλυψη των αναγκών της διατήρησης της φύσης και της ανάπτυξης της αιολικής ενέργειας. Η ανάλυση δείχνει ότι η προτεινόμενη επενδυτική ζώνη μπορεί να υποστηρίξει εγκαταστημένη ισχύ αιολικής ενέργειας 1,5 φορές μεγαλύτερη από τον εθνικό στόχο του 2030, έχοντας μόνο οριακά χαμηλότερη (4%) ταχύτητα ανέμου. Λειτουργεί αποτελεσματικά για τη διατήρηση των οικοτόπων και ειδών των Παραρτημάτων των δυο οδηγιών για τη φύση και αλληλεπικαλύπτεται σημαντικά με τις σημαντικές περιοχές για τα πουλιά (IBA) (93%) και τις περιοχές άνευ δρόμων (80%) της Ελλάδας. Έχει μεγάλη αλληλοεπικάλυψη επίσης (82% -91%) με τις ζώνες αποκλεισμού που προτείνονται σύμφωνα με τρεις χάρτες ευαισθησίας για τη διατήρηση των πτηνών. Δεδομένου ότι η αλλαγή χρήσης γης προκαλεί μείωση της βιοποικιλότητας, υπογραμμίζουμε την ανάγκη τέτοιων προσεγγίσεων για την επίτευξη τόσο των στόχων για το κλίμα όσο και για τη βιοποικιλότητα. Ζητούμε μεγαλύτερη σύγκλιση των περιβαλλοντικών πολιτικών για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και για το στόχο μη αύξησης των τεχνητών επιφανειών στην Ευρώπη έως το 2050 (no net land take).

Διάχυση αποτελεσμάτων

Ελληνική ομιλία

Διεθνής ομιλία

ΠεριγραφήΠροσκεκλημένη διάλεξη που διοργανώθηκε ως διαδικτυακό σεμινάριο από την Επιτροπή Πολιτικής (PC) του Ευρωπαϊκού Τμήματος της Εταιρείας Βιολογίας Διατήρησης (SCB-Europe) στις 26/1/2021. Η ομιλία βασίστηκε σε δύο πρόσφατες δημοσιεύσεις για την Ελλάδα (https://doi.org/10.1016/j.biocon.2020.108828 και https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2020.144471). 

Ο στόχος του διαδικτυακού σεμιναρίου ήταν: (Α) Να παρουσιάσει το πρόβλημα της επέκτασης των δρόμων και του επακόλουθου κατακερματισμού σε παγκόσμια και ευρωπαϊκή κλίμακα, δεδομένου ότι η διατήρηση των Περιοχών Ανευ Δρόμων (ΠΑΔ) αποτελεί μια μακροπρόθεσμη πρωτοβουλία του PC SCB-Europe. (Β) Να παρουσιάσει το επίκαιρο σύνθετο πρόβλημα της απώλειας της βιοποικιλότητας από την αλλαγή της χρήσης γης που προκύπτει από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως οι υποδομές αιολικής ενέργειας, οι οποίες αναπτύσσονται ταχέως στην ΕΕ στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. (Γ) Να παρουσιάσει το σχετικό νομοθετικό και πολιτικό πλαίσιο σε παγκόσμια και ευρωπαϊκή κλίμακα και να συζητήσει τις προοπτικές της ενσωμάτωσης των μηνυμάτων του σεμιναρίου στην πολιτική και στο νομικό πλαίσιο της ΕΕ. Το διαδικτυακό σεμινάριο δεν ήταν ανοιχτό στο κοινό, αλλά πραγματοποιήθηκε μετά από πρόσκληση ειδικών επιστημόνων και υπευθύνων χάραξης πολιτικής σε Ευρωπαϊκό επίπεδο. Τα δύο βασικά μηνύματα του διαδικτυακού σεμιναρίου ήταν: Μήνυμα 1: Περιορισμός της επέκτασης των δρόμων και της αύξησης των τεχνητών εκτάσεων σε φυσικά οικοσυστήματα με νομικά δεσμευτικούς όρους. Μήνυμα 2: Καλύτερη ενσωμάτωση της βιοποικιλότητας στις κλιματικές πολιτικές: ιεράρχηση εγκατάστασης υποδομών Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας σε λιγότερο οικολογικά ευαίσθητες ζώνες. Τα ακόλουθα σημεία παρουσιάστηκαν ως ερωτήσεις / σημεία προς συζήτηση με τους συμμετέχοντες στο σεμινάριο. 

  • Οι ΠΑΔ πρέπει να ενσωματωθούν στον επικείμενο ευρωπαϊκό οδηγό εφαρμογής της Στρατηγικής για τη βιοποικιλότητα (α) ως κριτήριο για τη δημιουργία οικολογικών διαδρόμων προς την επέκταση του δικτύου των προστατευόμενων περιοχών (στόχος 30%), αυξάνοντας τη συνοχή του δικτύου Natura 2000 και (β) ως κριτήριο για τον ορισμό και σχεδιασμό ορισμό των αυστηρά προστατευόμενων ζωνών (στόχος 10%).[Στρατηγική για τη βιοποικιλότητα: Προστασία της φύσης της ΕΕ: : βασικές δεσμεύσεις έως το 2030]]
  • ❑ Οι ΠΑΔ θα πρέπει να περιληφθούν στους νομικά δεσμευτικούς στόχους της αποκατάστασης του οικοσυστήματος στον προσεχή κανονισμό, καθώς είναι εξίσου σημαντικό να αποκατασταθούν ενεργά τα υποβαθμισμένα και πλούσια σε άνθρακα οικοσυστήματα (ενεργή αποκατάσταση) και να διατηρηθούν προληπτικά άθικτα οικοσυστήματα (προληπτική αποκατάσταση) χωρίς ανάγκη για αποκατάστασή τους στο μέλλον (οικονομικά αποδοτικό). Η προληπτική αποκατάσταση θα μπορούσε να είναι πιο επωφελής για χώρες με εκτεταμένες φυσικές περιοχές, όπως στη Σκανδιναβία, στην Ανατολική Ευρώπη και σε τμήματα της Μεσογείου. Τα κράτη μέλη πρέπει να έχουν την ελευθερία να αναλαμβάνουν δράσεις αποκατάστασης σύμφωνα με τις συγκεκριμένες ανάγκες τους, συμπεριλαμβανομένης της αφαίρεσης δρόμων.[Στρατηγική για τη βιοποικιλότητα: Σχέδιο αποκατάστασης της φύσης της ΕΕ : βασικές δεσμεύσεις έως το 2030]
  • Το ορόσημο «no net land take by 2050» (μηδενική καθαρή αύξηση των τεχνητών επιφανειών) θα πρέπει να είναι νομικά δεσμευτικό στο πλαίσιο του Άρθρου 10 της Οδηγίας 92/43 / ΕΟΚ και η Σύμβαση του Τοπίου θα πρέπει να ενισχυθεί για την πραγματική προστασία και διαχείριση του τοπίου.
  • Η ελάχιστη αύξησης των τεχνητών επιφανειών θα πρέπει να ενσωματωθεί στην επικείμενη αναθεώρηση του κανονισμού επί της χρήσης γης, της αλλαγής χρήσης γης και των δασών (land use, land use change and forestry), ενώ η παρακολούθηση της επέκτασης των δρόμων και η προστασία των ΠΑΔ θα πρέπει να ληφθεί υπόψη στο 8ο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον
  • Θα μπορούσαν να εφαρμοστούν καλύτερα οι Στρατηγικές Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (SEA), οι Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (EIA) και οι Μελέτες Ειδικής Αξιολόγησης (AA) ή οι κανονισμοί επιδοτήσεων για τη μείωση των επιπτώσεων των έργων που αυξάνουν τις τεχνητές επιφάνειες.
  • Οι δείκτες του κατακερματισμού του τοπίου (LFI) και ο δείκτης κατακερματισμού ως προς τις ΠΑΔ (RFI) θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως νέα εργαλεία παρακολούθησης και χάραξης πολιτικής στο παραπάνω πλαίσιο. 
  • H Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε να αναλάβει την πρωτοβουλία να προτείνει την προστασία των ΠΑΔ ως διακριτό στόχο στη παγκόσμια στρατηγική για τη βιοποικιλότητα (post-Aichi targets) 

Ηλεκτρονικό φυλλάδιο

Πολιτική σύνοψη

Η παρούσα πολιτική σύνοψη (policy brief) παρουσιάζει ένα βιώσιμο σενάριο χωροθέτησης των Αιολικών Σταθμών Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ), για την επίτευξη του εθνικού ενεργειακού στόχου αξιοποίησης της αιολικής ενέργειας με το ελάχιστο περιβαλλοντικό και κοινωνικό κόστος. Το βιώσιμο σενάριο: i. Ορίζει χερσαία επενδυτική ζώνη για την εγκατάσταση νέων ΑΣΠΗΕ (41,4% της χερσαίας έκτασης της Ελλάδας) όπου ο εθνικός στόχος του 2030 επιτυγχάνεται και υπερκεράζεται κατά 1,5 φορές στο 1,22% της έκτασης της επενδυτικής ζώνης, με προοπτικές κάλυψης μελλοντικών ενεργειακών στόχων του 2050, ενώ το αιολικό δυναμικό της ζώνης είναι 4% μικρότερο από τη ζώνη αποκλεισμού. ii. Ορίζει χερσαία ζώνη αποκλεισμού οικολογικά ευαίσθητων περιοχών και τοπίων (58.6% της χερσαίας έκτασης της Ελλάδας), περιλαμβάνοντας τις περιοχές του δικτύου Natura 2000 και τις ζώνες πολύ χαμηλής και χαμηλής κατάτμησης εκτός του δικτύου Natura, όπου προστατεύεται αποτελεσματικά η βιοποικιλότητα, συμπεριλαμβάνοντας τα είδη Ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος διατήρησης και τις Περιοχές Άνευ Δρόμων. iii. Αναμένεται να μετριάσει τις κοινωνικές αντιδράσεις και συνάδει με ψηφίσματα Περιφερειακών Συμβουλίων. iv. Αναμένεται να αυξήσει την ασφάλεια των αιολικών επενδύσεων, αυξάνοντας το ποσοστό των αιτήσεων ΑΣΠΗΕ που λαμβάνει τελική άδεια λειτουργίας και επιταχύνοντας τη διαδικασία αδειοδότησής με λιγότερες δικαστικές καθυστερήσεις και απορρίψεις. v. Συνεισφέρει θετικά στην επίτευξη 20 στόχων του εθνικού και διεθνούς πλαισίου περιβαλλοντικής πολιτικής και μειώνει αισθητά την πιθανότητα για νέα περιβαλλοντική καταδίκη της χώρας μας από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για μη συμμόρφωση με την κείμενη περιβαλλοντική νομοθεσία. Εναρμονίζεται ιδιαίτερα με το στόχο 2.2.3 της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για τη Βιοποικιλότητα (Αντιμετώπιση δέσμευσης γης), και με τους στόχους 5.6 και 7.3 της Εθνικής Στρατηγικής για τη Βιοποικιλότητα («Διασφάλιση συμβατότητας των έργων και δραστηριοτήτων παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές» και «Μείωση των επιπτώσεων στη βιοποικιλότητα από δράσεις αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής»). Βασίζεται στα αποτελέσματα του έργου με τίτλο «ΑΣΠΗΕ και Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης: βέλτιστη προσέγγιση ως προς την κατάτμηση και την αλλαγή χρήσης γης» που χρηματοδοτείται από τον ΟΦΥΠΕΚΑ με Ανάδοχο το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και Επιστημονικά Υπεύθυνη την Αν. Καθ. Β. Κατή. Το περιεχόμενο της έκθεσης βασίζεται: (α) στην επιστημονική δημοσίευση: Kati, V., Kassara, C., Vrontisi, Z., Moustakas, A. (2021) The biodiversity-wind energy-land use nexus in a global biodiversity hotspot. Science of the Total Environment. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2020.144471 και (β) στο παραδοτέο του έργου: Κατή Β., Κασσάρα Χ. 2020. Έκθεση σχετικά με τη χωροθέτηση ΑΣΠΗΕ και τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης. Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Ιωάννινα. 19 σελ. Περισσότερες πληροφορίες στην ιστοσελίδα του Εργαστηρίου www.bc.lab.uoi.gr

Εννέα Περιβαλλοντικές Οργανώσεις υποστηρίζουν τα αποτελέσματα της έρευνάς μας επί της χωροθέτησης των ΑΣΠΗΕ χωρίς σημαντικές επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα

Εννέα Περιβαλλοντικές Οργανώσεις χαιρετίζουν τα συμπεράσματα της πρόσφατης επιστημονικής έρευνας του Εργαστηρίου μας σχετικά με τη χωροθέτηση των χερσαίων Αιολικών Σταθμών Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ)

Περισσότερα

Υποστήριξη των Περιοχών Άνευ Δρόμων και της αειφορικής χωροθέτησης των ΑΣΠΗΕ από την Ελληνική Ζωολογική Εταιρεία

Η Ελληνική Ζωολογική Εταιρεία υποστηρίζει τα αποτελέσματα των έργων ROADLESS και WIND  του Εργαστηρίου μας και των συναφών διεθνών δημοσιεύσεων ως βάση διαλόγου. Η απόφαση

Περισσότερα

Περιοχές Άνευ Δρόμων στην ΕΤ3 – Πράσινες Ιστορίες

Η μακροχρόνια διεθνής επιστημονική προσπάθεια για τη διαφύλαξη των τελευταίων παρθένων περιοχών του Πλανήτη ως Περιοχές Άνευ Δρόμων παρουσιάζεται, μέσα από το μαγικό φακό και

Περισσότερα