Οκτώβριος 13, 2024
Project
WIND
Πληροφορίες έργου
Τίτλος
WIND -Αιολικά πάρκα και στόχοι βιώσιμης ανάπτυξης: βέλτιστη προσέγγιση ως προς την κατάτμηση και την αλλαγή χρήσης γης
Έτος
2020 - 2021
Συντονιστής
BCL-Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας
Συνεργαζόμενοι Φορείς
-
*Το έργο χρηματοδοτήθηκε με σύναψη σύμβασης με το Ε.Κ.Π.Α.Α. (Εθνικό Κέντρο Περιβάλλοντος & Αειφόρου Ανάπτυξης) – νυν ΟΦΥΠΕΚΑ
Ομάδα έργου
Δρ. Βασιλική Κατή. Επιστημονικά Υπεύθυνη
Δρ. Χριστίνα Κασσάρα, βιολόγος
Λυδία Ταμπουρατζή, αγρονόμος & τοπογράφος μηχανικός Ε.Μ.Π
Δημήτρης Γκότσης, μηχανικός σχεδίασης προϊόντων & συστημάτων
Δρ. Όλγα Τζωρτζακάκη, βιολόγος
Δρ. Δημήτρης Βασιλάκης, δασολόγος
Δρ. Σύλβια Ζακκάκ, βιολόγος
Μαρία Πετρίδου, γεωπόνος, Υπ. Διδ. BCL/Π.I.
Λαυρέντης Σιδηρόπουλος, περιβαλλοντολόγος, Υπ. Διδ. BCL/Π.Ι.
Μαρία Ψαραλέξη, βιολόγος, Υπ. Διδάκτορας ΑΠΘ
Νίκος Μπούκας, Βιολόγος
Τόνια Γαλάνη, Βιολόγος
Εξωτερικοί συνεργάτες
Δρ. Ζωή Βροντίση, μηχανικός
Δρ. Άρης Μουστάκας, μηχανικός
Σκοπός
Η σύγκλιση των δύο πολιτικών αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής και διατήρησης της βιοποικιλότητας με εφαρμογή στο πεδίο της ανάπτυξης των Αιολικών Σταθμών Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ)
Ερευνητικά ερωτήματα
- Πώς θα πρέπει να χωροθετηθούν οι ΑΣΠΗΕ στη χώρα μας ώστε να έχουν τις ελάχιστες δυνατές επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα και στο τοπίο;
- Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν την αύξηση της τεχνητής γης από την εγκατάσταση ΑΣΠΗΕ στο Ελληνικό τοπίο;
- Ποιες βελτιώσεις προτείνονται για τη σύγκλιση των δυο πολιτικών, της κλιματικής αλλαγής και της διατήρησης της βιοποικιλότητας, στο πλαίσιο των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης;
Δράσεις
1.
Αναλύσεις χωρικών δεδομένων
2.
Χωροθέτηση ΑΣΠΗΕ & ΣΒΑ
3.
Τεχνητές εκτάσεις και ΑΣΠΗΕ
4.
RES & SDGs
5.
Διάχυση αποτελεσμάτων
Αποτελέσματα
Βάσεις δεδομένων
Kati, V., Kassara, Ch., Stefanidis, A. 2026. Sustainable spatial planning for windfarms in Greece. Mendeley Data, v4
The database includes three spatial layers: (a) exclusion zone (“green zone”; 59% of Greek land), (b) potential investment zone (“blue zone”; 41%), and (c) onshore wind turbines as point data (12,547 turbines as of 15/01/2025). The green zone (windfarm-free) comprises: (i) the terrestrial Natura 2000 network, (ii) the two least fragmented landscape classes (very low and low LFI; seff <10) outside Natura 2000, (iii) all roadless areas ≥5 km², and (iv) roadless islands and islets. The blue zone includes the remaining terrestrial areas outside Natura 2000 with higher fragmentation. All layers are in WGS84. Wind energy investments in the potential investment zone can satisfy and exceed by far the national target for wind harnessing of 2050.
This database (v4) is linked to Stefanidis, A., and Kati, V. (2026) Wind energy infrastructures drive habitat loss and fragmentation for threatened Orthoptera: spatial planning needed in developed landscapes. Biodivers Conserv 35, 151. https://doi.org/10.1007/s10531-026-03352-6
The database supports Strategic Environmental Assessment (SEA) for RES and broader spatial planning (e.g. energy, transport, tourism). It provides a horizontal planning guideline and does not replace Environmental Impact Assessments, Appropriate Assessments, or wildlife sensitivity maps. Intended users include investors, policymakers, authorities, NGOs, and the public. Minor spatial deviations may occur, particularly in insular areas, due to coastline mismatches among input datasets, including the roadless map used in v4.
Note that the potential investment zone is overestimated for Greek islands, due to overestimation of the seff values of Landscape Fragmentation Index (LFI), which is provided by the European Environmental Agency. This index considers the marine environment a barrier for free animal movement (as artificial/sealed surfaces). Results should be interpreted with caution for small islands due to this technical inherent problem of the EEA index.
The database updates the previous database (v.1)
Η βάση δεδομένων περιλαμβάνει τρία χωρικά επίπεδα: (α) ζώνη αποκλεισμού («πράσινη ζώνη»· 59% της ελληνικής επικράτειας), (β) δυνητική ζώνη επενδύσεων («μπλε ζώνη»· 41%) και (γ) χερσαίες ανεμογεννήτριες ως σημειακά δεδομένα (12.547 ανεμογεννήτριες έως τις 15/01/2025). Η πράσινη ζώνη (χωρίς αιολικά πάρκα) περιλαμβάνει: (i) το χερσαίο δίκτυο Natura 2000, (ii) τις δύο λιγότερο κατακερματισμένες κατηγορίες τοπίου (πολύ χαμηλός και χαμηλός LFI· seff <10) εκτός Natura 2000, (iii) όλες τις Περιοχές Άνευ Δρόμων ≥5 km² και (iv) τα νησιά και τις νησίδες χωρίς δρόμους. Η μπλε ζώνη περιλαμβάνει τις υπόλοιπες χερσαίες περιοχές εκτός Natura 2000 με υψηλότερο κατακερματισμό. Όλα τα επίπεδα είναι σε WGS84. Οι αιολικές επενδύσεις στη δυνητική ζώνη επενδύσεων μπορούν να καλύψουν και να ξεπεράσουν κατά πολύ τον εθνικό στόχο αξιοποίησης της αιολικής ενέργειας για το 2050.
Η βάση δεδομένων (v4) συνδέεται με το άρθρο Stefanidis, A., and Kati, V. (2026) Wind energy infrastructures drive habitat loss and fragmentation for threatened Orthoptera: spatial planning needed in developed landscapes. Biodivers Conserv 35, 151. https://doi.org/10.1007/s10531-026-03352-6
Η βάση δεδομένων υποστηρίζει τη Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση (ΣΠΕ) για τις ΑΠΕ και τον ευρύτερο χωροταξικό σχεδιασμό (π.χ. ενέργεια, μεταφορές, τουρισμός). Παρέχει μια οριζόντια κατευθυντήρια γραμμή σχεδιασμού και δεν αντικαθιστά τις Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, τις Ειδικές Οικολογικές Αξιολογήσεις ή τους χάρτες ευαισθησίας της άγριας ζωής. Απευθύνεται σε επενδυτές, φορείς χάραξης πολιτικής, αρχές, ΜΚΟ και το κοινό. Ενδέχεται να υπάρχουν μικρές χωρικές αποκλίσεις, ιδιαίτερα σε νησιωτικές περιοχές, λόγω αναντιστοιχιών της ακτογραμμής μεταξύ των δεδομένων εισόδου, συμπεριλαμβανομένου του χάρτη Περιοχών Άνευ Δρόμων που χρησιμοποιήθηκε στην v4.
Σημειώνεται ότι η δυνητική ζώνη επενδύσεων υπερεκτιμάται για τα ελληνικά νησιά, λόγω υπερεκτίμησης των τιμών seff του Δείκτη Κατακερματισμού Τοπίου (LFI), που παρέχεται από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος. Ο δείκτης αυτός θεωρεί το θαλάσσιο περιβάλλον φραγμό για την ελεύθερη μετακίνηση των ζώων (όπως οι τεχνητές/σφραγισμένες επιφάνειες). Τα αποτελέσματα πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή για τα μικρά νησιά, λόγω αυτού του εγγενούς τεχνικού προβλήματος του δείκτη του ΕΟΠ.
Η βάση δεδομένων επικαιροποιεί την προηγούμενη βάση δεδομένων (v.1)
Kati, V., Kassara, Ch. 2020. Sustainable spatial planning for windfarms in Greece. Mendeley Data, v1
The database consists of three spatial layers: (a) The investment zone (41.4% of Greek land): it includes the three most fragmented zones (very high, high and medium) according to the Landscape Fragmentation Indicator (2015), of the territory outside the terrestrial part of the Natura 2000. (b) The windfarm-free zone (58.6% of Greek land): it includes the terrestrial part of the Natura 2000 network and the two least fragmented zones (very low and low) outside the network. (c) Windfarm sites (2020): 260 applications of operating windfarms (red polygons) and 1578 applications of windfarms in other permission stages (black polygons).
Η βάση δεδομένων αποτελείται από τρία χωρικά επίπεδα: (α) Τη ζώνη επενδύσεων (41,4% της ελληνικής επικράτειας): περιλαμβάνει τις τρεις πιο κατακερματισμένες ζώνες (πολύ υψηλός, υψηλός και μέτριος κατακερματισμός) σύμφωνα με τον Δείκτη Κατακερματισμού Τοπίου (2015), στην επικράτεια εκτός του χερσαίου τμήματος του δικτύου Natura 2000. (β) Τη ζώνη χωρίς αιολικά πάρκα (58,6% της ελληνικής επικράτειας): περιλαμβάνει το χερσαίο τμήμα του δικτύου Natura 2000 και τις δύο λιγότερο κατακερματισμένες ζώνες (πολύ χαμηλός και χαμηλός) εκτός του δικτύου. (γ) Τις θέσεις αιολικών πάρκων (2020): 260 αιτήσεις λειτουργούντων αιολικών πάρκων (κόκκινα πολύγωνα) και 1578 αιτήσεις αιολικών πάρκων σε άλλα στάδια αδειοδότησης (μαύρα πολύγωνα).
Δημοσιεύσεις
Kati, V., Kassara, Ch., Vrontisi, Z., Moustakas, A. 2021. The biodiversity-wind energy-land use nexus in a global biodiversity hotspot. Science οf the Total Environment, 768, 144471.
Η αιολική ενέργεια είναι η επικρατέστερη ανανεώσιμη τεχνολογία για την επίτευξη των κλιματικών στόχων, αλλά έχει επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα μέσω της αλλαγής χρήσης γης. Επομένως, αντιμετωπίζουμε το παράδοξο των αρνητικών επιπτώσεων επί της βιοποικιλότητας για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Προτείνουμε μια νέα αειφορική μέθοδο χωροταξικού σχεδιασμού: οι αιολικές επενδύσεις ιεραρχούνται πρώτα στις πιο κατακερματισμένες ζώνες που βρίσκονται εκτός του δικτύου προστατευόμενων περιοχών Natura 2000. Την παρουσιάζουμε για την Ελλάδα, ένα κέντρο βιοποικιλότητας με ισχυρή κλιματική πολιτική, όπου υπάρχει σύγκρουση για τη χρήση γης για την κάλυψη των αναγκών της διατήρησης της φύσης και της ανάπτυξης της αιολικής ενέργειας. Η ανάλυση δείχνει ότι η προτεινόμενη επενδυτική ζώνη μπορεί να υποστηρίξει εγκαταστημένη ισχύ αιολικής ενέργειας 1,5 φορές μεγαλύτερη από τον εθνικό στόχο του 2030, έχοντας μόνο οριακά χαμηλότερη (4%) ταχύτητα ανέμου. Λειτουργεί αποτελεσματικά για τη διατήρηση των οικοτόπων και ειδών των Παραρτημάτων των δυο οδηγιών για τη φύση και αλληλεπικαλύπτεται σημαντικά με τις σημαντικές περιοχές για τα πουλιά (IBA) (93%) και τις περιοχές άνευ δρόμων (80%) της Ελλάδας. Έχει μεγάλη αλληλοεπικάλυψη επίσης (82% -91%) με τις ζώνες αποκλεισμού που προτείνονται σύμφωνα με τρεις χάρτες ευαισθησίας για τη διατήρηση των πτηνών. Δεδομένου ότι η αλλαγή χρήσης γης προκαλεί μείωση της βιοποικιλότητας, υπογραμμίζουμε την ανάγκη τέτοιων προσεγγίσεων για την επίτευξη τόσο των στόχων για το κλίμα όσο και για τη βιοποικιλότητα. Ζητούμε μεγαλύτερη σύγκλιση των περιβαλλοντικών πολιτικών για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και για το στόχο μη αύξησης των τεχνητών επιφανειών στην Ευρώπη έως το 2050 (no net land take).
Η αιολική ενέργεια είναι η επικρατέστερη ανανεώσιμη τεχνολογία για την επίτευξη των κλιματικών στόχων, αλλά έχει επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα μέσω της αλλαγής χρήσης γης. Επομένως, αντιμετωπίζουμε το παράδοξο των αρνητικών επιπτώσεων επί της βιοποικιλότητας για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Προτείνουμε μια νέα αειφορική μέθοδο χωροταξικού σχεδιασμού: οι αιολικές επενδύσεις ιεραρχούνται πρώτα στις πιο κατακερματισμένες ζώνες που βρίσκονται εκτός του δικτύου προστατευόμενων περιοχών Natura 2000. Την παρουσιάζουμε για την Ελλάδα, ένα κέντρο βιοποικιλότητας με ισχυρή κλιματική πολιτική, όπου υπάρχει σύγκρουση για τη χρήση γης για την κάλυψη των αναγκών της διατήρησης της φύσης και της ανάπτυξης της αιολικής ενέργειας. Η ανάλυση δείχνει ότι η προτεινόμενη επενδυτική ζώνη μπορεί να υποστηρίξει εγκαταστημένη ισχύ αιολικής ενέργειας 1,5 φορές μεγαλύτερη από τον εθνικό στόχο του 2030, έχοντας μόνο οριακά χαμηλότερη (4%) ταχύτητα ανέμου. Λειτουργεί αποτελεσματικά για τη διατήρηση των οικοτόπων και ειδών των Παραρτημάτων των δυο οδηγιών για τη φύση και αλληλεπικαλύπτεται σημαντικά με τις σημαντικές περιοχές για τα πουλιά (IBA) (93%) και τις περιοχές άνευ δρόμων (80%) της Ελλάδας. Έχει μεγάλη αλληλοεπικάλυψη επίσης (82% -91%) με τις ζώνες αποκλεισμού που προτείνονται σύμφωνα με τρεις χάρτες ευαισθησίας για τη διατήρηση των πτηνών. Δεδομένου ότι η αλλαγή χρήσης γης προκαλεί μείωση της βιοποικιλότητας, υπογραμμίζουμε την ανάγκη τέτοιων προσεγγίσεων για την επίτευξη τόσο των στόχων για το κλίμα όσο και για τη βιοποικιλότητα. Ζητούμε μεγαλύτερη σύγκλιση των περιβαλλοντικών πολιτικών για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και για το στόχο μη αύξησης των τεχνητών επιφανειών στην Ευρώπη έως το 2050 (no net land take).
Kati, V., Kassara, C., Panagos, P., Tampouratzi, L., Gotsis, D., Tzortzakaki, O., Petridou, M., Psaralexi, M., Sidiropoulos, L., Vasilakis, D., Zakkak, S., Galani, A., Mpoukas, N., 2023. The overlooked threat of land take from wind energy infrastructures: Quantification, drivers and policy gaps. Journal of Environmental Management 348, 119340.
Η αξιοποίηση του ανέμου είναι μια ταχέως αναπτυσσόμενη και οικονομικά αποδοτική Ανανεώσιμη Πηγή Ενέργειας, αλλά οι εδαφικές επιπτώσεις των αιολικών σταθμών συχνά παραβλέπονται ή υποτιμώνται. Ψηφιοποιήσαμε την κατάληψη γης (ή δέσμευση γης), δηλαδή την παραγωγή τεχνητής γης, η οποία προέρχεται από 90 αιολικούς σταθμούς στην Ελλάδα, οι οποίοι κατασκευάστηκαν μεταξύ 2002 και 2020 (1,2 GW). Βρήκαμε σημαντικές επιπτώσεις: οι αιολικοί σταθμοί δημιούργησαν 7729 m2/MW (3,5 m2/MWh) τεχνητής γης, διανοίχτηκαν 148 m/MW νέοι δρόμοι και διευρύνθηκαν 174 m/MW κατά μέσο όρο. Τα μοντέλα έδειξαν ότι ο αριθμός και το μέγεθος των ανεμογεννητριών, η απουσία άλλων υφιστάμενων υποδομών και η υψομετρική διαφορά στους νέους δρόμους πρόσβασης αύξησαν τη δημιουργία τεχνητής γης. Η υψομετρική διαφορά σε νέους και διευρυμένους δρόμους πρόσβασης αύξησε επίσης το απαιτούμενο μήκος των δρόμων. Οι νέοι αιολικοί σταθμοί στην Ελλάδα σχεδιάζεται να εγκατασταθούν σε μεγαλύτερα υψόμετρα και σε εδάφη που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερους κινδύνους για τη διάβρωση του εδάφους και την εδαφική βιοποικιλότητα. Η γενική τάση στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι να χωροθετούνται λιγότεροι σταθμοί αιολικής ενέργειας σε ορεινές και δασικές εκτάσεις. Ωστόσο, το μοτίβο αυτό αντιστρέφεται σε αρκετές χώρες, ιδίως στη Νότια Ευρώπη. Μετά τον έλεγχο 28 πολιτικών και νομικών εγγράφων, διαπιστώσαμε ότι η αντιμετώπιση της κατάληψης γης προκύπτει έμμεσα από την παγκόσμια πολιτική, αλλά πιο άμεσα από την ευρωπαϊκή πολιτική μέσω πέντε μη νομικά δεσμευτικών εγγράφων και τριών οδηγιών. Ωστόσο, οι τρέχουσες ευρωπαϊκές ενεργειακές πολιτικές φαίνεται να συγκρούονται με τις πολιτικές διατήρησης της φύσης, με κίνδυνο να επιταχυνθεί στο μέλλον η κατάληψη γης. Η μελέτη παρέχει πληροφορίες για τη μείωση της κατάληψης γης κατά το σχεδιασμό και την κατασκευή σταθμών αιολικής ενέργειας. Υπογραμμίζουμε την ανάγκη για καλύτερη ποσοτικοποίηση της κατάληψης γης και την ενσωμάτωσή της στην πολύπλοκη διαδικασία του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού των επενδύσεων.
Η αξιοποίηση του ανέμου είναι μια ταχέως αναπτυσσόμενη και οικονομικά αποδοτική Ανανεώσιμη Πηγή Ενέργειας, αλλά οι εδαφικές επιπτώσεις των αιολικών σταθμών συχνά παραβλέπονται ή υποτιμώνται. Ψηφιοποιήσαμε την κατάληψη γης (ή δέσμευση γης), δηλαδή την παραγωγή τεχνητής γης, η οποία προέρχεται από 90 αιολικούς σταθμούς στην Ελλάδα, οι οποίοι κατασκευάστηκαν μεταξύ 2002 και 2020 (1,2 GW). Βρήκαμε σημαντικές επιπτώσεις: οι αιολικοί σταθμοί δημιούργησαν 7729 m2/MW (3,5 m2/MWh) τεχνητής γης, διανοίχτηκαν 148 m/MW νέοι δρόμοι και διευρύνθηκαν 174 m/MW κατά μέσο όρο. Τα μοντέλα έδειξαν ότι ο αριθμός και το μέγεθος των ανεμογεννητριών, η απουσία άλλων υφιστάμενων υποδομών και η υψομετρική διαφορά στους νέους δρόμους πρόσβασης αύξησαν τη δημιουργία τεχνητής γης. Η υψομετρική διαφορά σε νέους και διευρυμένους δρόμους πρόσβασης αύξησε επίσης το απαιτούμενο μήκος των δρόμων. Οι νέοι αιολικοί σταθμοί στην Ελλάδα σχεδιάζεται να εγκατασταθούν σε μεγαλύτερα υψόμετρα και σε εδάφη που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερους κινδύνους για τη διάβρωση του εδάφους και την εδαφική βιοποικιλότητα. Η γενική τάση στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι να χωροθετούνται λιγότεροι σταθμοί αιολικής ενέργειας σε ορεινές και δασικές εκτάσεις. Ωστόσο, το μοτίβο αυτό αντιστρέφεται σε αρκετές χώρες, ιδίως στη Νότια Ευρώπη. Μετά τον έλεγχο 28 πολιτικών και νομικών εγγράφων, διαπιστώσαμε ότι η αντιμετώπιση της κατάληψης γης προκύπτει έμμεσα από την παγκόσμια πολιτική, αλλά πιο άμεσα από την ευρωπαϊκή πολιτική μέσω πέντε μη νομικά δεσμευτικών εγγράφων και τριών οδηγιών. Ωστόσο, οι τρέχουσες ευρωπαϊκές ενεργειακές πολιτικές φαίνεται να συγκρούονται με τις πολιτικές διατήρησης της φύσης, με κίνδυνο να επιταχυνθεί στο μέλλον η κατάληψη γης. Η μελέτη παρέχει πληροφορίες για τη μείωση της κατάληψης γης κατά το σχεδιασμό και την κατασκευή σταθμών αιολικής ενέργειας. Υπογραμμίζουμε την ανάγκη για καλύτερη ποσοτικοποίηση της κατάληψης γης και την ενσωμάτωσή της στην πολύπλοκη διαδικασία του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού των επενδύσεων.
Διαλέξεις
Κατή Β. 2021. Το σύμπλεγμα δρόμοι-αιολικά πάρκα-βιοποικιλότητα υπό το πρίσμα του αειφορικού χωροταξικού σχεδιασμού. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας – Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών. 22/12/2021.
Προσκεκλημένη διάλεξη στο Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών της Πολυτεχνικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, στις 22/12/2021. Ομιλήτρια: Β. Κατή. Τίτλος διάλεξης: «Το τρίπτυχο δρόμοι-αιολικά-βιοποικιλότητα υπό το πρίσμα του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού». Περίληψη: Η ανθρωπότητα εξαρτάται άμεσα από τη βιοποικιλότητα και τις υπηρεσίες της, όμως σήμερα αντιμετωπίζουμε ταυτόχρονα κρίση βιοποικιλότητας και κλιματική κρίση. Η διάλεξη εστιάζει σε δύο επίκαιρα ζητήματα: (α) Η εξάπλωση των δρόμων είναι βασικός παράγοντας απώλειας της βιοποικιλότητας. Προτείνουμε μια νέα εθνική και ευρωπαϊκή πολιτική για τις ΠΑΔ, με ορίζοντα τον στόχο της μηδενικής καθαρής κατάληψης γης. Παρουσιάζουμε τον χάρτη ΠΑΔ της Ελλάδας και προτείνουμε τη θεσμική προστασία των μεγάλων ΠΑΔ ως οικοσυστημάτων υψηλής φυσικής, οικολογικής και αισθητικής αξίας. Ο Έλληνας Πρωθυπουργός ανακοίνωσε την προστασία των ΠΑΔ στην παγκόσμια σύνοδο COP26 με τον εμβληματικό τίτλο «Απάτητα Βουνά». (β) Η αιολική ενέργεια είναι η κύρια ανανεώσιμη πηγή ενέργειας. Ωστόσο, συχνά βρισκόμαστε μπροστά στο παράδοξο να βλάπτουμε τη βιοποικιλότητα για να αντιμετωπίσουμε την κλιματική αλλαγή. Παρουσιάζουμε μια νέα μέθοδο χωροταξικού σχεδιασμού που ενισχύει τη βιωσιμότητα των αιολικών πάρκων: οι επενδύσεις προτεραιοποιούνται στις πιο κατακερματισμένες ζώνες εκτός του δικτύου προστατευόμενων περιοχών Natura 2000. Η προτεινόμενη ζώνη επενδύσεων υποστηρίζει αιολική αξιοποίηση 1,5 φορές μεγαλύτερη από τον εθνικό στόχο για το 2030, με μόλις οριακά χαμηλότερη (4%) ταχύτητα ανέμου. Το βιώσιμο σενάριο προσφέρει σημαντικά οφέλη στη βιοποικιλότητα και την κοινωνία. Δεν είναι γνωστό αν θα ενσωματωθεί στον επερχόμενο εθνικό χωροταξικό σχεδιασμό για τις ΑΠΕ. Περισσότερες πληροφορίες εδώ και εδώ. Το pdf διατίθεται στα ελληνικά.
Προσκεκλημένη ομιλία στο Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών της Πολυτεχνικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας στις 22/12/2021. Ομιλήτρια: Β. Κατή. Τίτλος ομιλίας: «Η διασύνδεση δρόμων–αιολικών–βιοποικιλότητας υπό το πρίσμα του αειφόρου χωροταξικού σχεδιασμού». Περίληψη: Η ανθρωπότητα εξαρτάται άμεσα από τη βιοποικιλότητα και τις υπηρεσίες της, ωστόσο σήμερα αντιμετωπίζουμε ταυτόχρονα κρίση βιοποικιλότητας και κλιματική κρίση. Η ομιλία εστιάζει σε δύο επίκαιρα ζητήματα: (α) Η εξάπλωση των δρόμων αποτελεί βασικό παράγοντα απώλειας της βιοποικιλότητας. Προτείνουμε μια νέα εθνική και ευρωπαϊκή πολιτική για τις Περιοχές Άνευ Δρόμων, με στόχο τη μηδενική καθαρή κατάληψη γης. Παρουσιάζουμε τον χάρτη των Περιοχών Άνευ Δρόμων της Ελλάδας και προτείνουμε τη νομική προστασία των μεγάλων Περιοχών Άνευ Δρόμων ως οικοσυστημάτων υψηλής φυσικής, οικολογικής και αισθητικής αξίας. Ο Έλληνας πρωθυπουργός ανακοίνωσε την προστασία των Περιοχών Άνευ Δρόμων στην παγκόσμια σύνοδο COP26 με τον εμβληματικό τίτλο «Απάτητα Βουνά». (β) Η αιολική ενέργεια είναι η κυριότερη ανανεώσιμη πηγή ενέργειας. Ωστόσο, συχνά βρισκόμαστε μπροστά στο παράδοξο να πλήττουμε τη βιοποικιλότητα για να αντιμετωπίσουμε την κλιματική αλλαγή. Παρουσιάζουμε μια νέα μέθοδο χωροταξικού σχεδιασμού που ενισχύει την αειφορία των αιολικών πάρκων: οι επενδύσεις κατευθύνονται κατά προτεραιότητα στις πιο κατακερματισμένες ζώνες εκτός του δικτύου προστατευόμενων περιοχών Natura 2000. Η προτεινόμενη ζώνη επενδύσεων υποστηρίζει αξιοποίηση αιολικής ενέργειας 1,5 φορά υψηλότερη από τον εθνικό στόχο για το 2030, με μόλις οριακά χαμηλότερη (4%) ταχύτητα ανέμου. Το αειφόρο σενάριο προσφέρει σημαντικά οφέλη για τη βιοποικιλότητα και την κοινωνία. Δεν είναι γνωστό αν το αειφόρο σενάριο θα ενσωματωθεί στον επερχόμενο εθνικό χωροταξικό σχεδιασμό για τις ΑΠΕ. Περισσότερες πληροφορίες εδώ και εδώ. Διαθέσιμο pdf στα ελληνικά.
Κατή Β. 2021. Το τρίπτυχο βιοποικιλότητα-δρόμοι-αιολικά στο πλαίσιο των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης: η ελληνική περίπτωση. Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου. 10/2/2021.
Προσκεκλημένη διάλεξη σε διαδικτυακό σεμινάριο που διοργάνωσε στις 10/2/2021 το Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου στο πλαίσιο του Μεταπτυχιακού Προγράμματος «Περιβαλλοντική Διαχείριση και Προστασία». Ομιλήτρια: Β. Κατή. Τίτλος διάλεξης: «Το τρίπτυχο βιοποικιλότητα-δρόμοι-αιολικά στο πλαίσιο των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης: η ελληνική περίπτωση». Η διάλεξη εστιάζει σε τέσσερα θέματα: Α. Βιοποικιλότητα & κλιματική αλλαγή: οι προκλήσεις του 21ου αιώνα. Β. Δρόμοι: η «επιτομή» της ανθρωπογενούς παρέμβασης στη φύση. Γ. Αιολικά πάρκα: επείγουσα ανάγκη για ορθό χωροταξικό σχεδιασμό. Δ. Σύνδεση της έρευνας με τη διεθνή πολιτική σκηνή. Το pdf διατίθεται στα ελληνικά.
Προσκεκλημένη ομιλία σε διαδικτυακό σεμινάριο που διοργάνωσε στις 10/2/2021 το Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου στο πλαίσιο του Μεταπτυχιακού Προγράμματος «Περιβαλλοντική Διαχείριση και Προστασία». Ομιλήτρια: Β. Κατή. Τίτλος ομιλίας: «Το τρίπτυχο βιοποικιλότητα–δρόμοι–αιολικά στο πλαίσιο των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης: η ελληνική περίπτωση». Η ομιλία εστιάζει σε τέσσερα θέματα: Α. Βιοποικιλότητα & Κλιματική Αλλαγή: Οι προκλήσεις του 21ου αιώνα. Β. Δρόμοι: η «επιτομή» της ανθρώπινης παρέμβασης στη φύση. Γ. Αιολικά πάρκα: επείγουσα ανάγκη για σωστό χωροταξικό σχεδιασμό. Δ. Σύνδεση της έρευνας με τη διεθνή πολιτική σκηνή. Διαθέσιμο pdf στα ελληνικά.
Kati V. 2021.. Need of habitat fragmentation minimization policy in the EU for resolving road sprawl -wind farm -biodiversity loss nexus: the case of Greece. Policy Committee of the European Section of the Society for Conservation Biology. 26/1/2021. (in English)
Προσκεκλημένη διάλεξη στο πλαίσιο διαδικτυακού σεμιναρίου που διοργάνωσε η Επιτροπή Πολιτικής του Ευρωπαϊκού Τμήματος της Society for Conservation Biology στις 26/1/2021. Για την τεκμηρίωση των θεμάτων του σεμιναρίου χρησιμοποιήθηκαν δύο πρόσφατες δημοσιεύσεις για την Ελλάδα (https://doi.org/10.1016/j.biocon.2020.108828 και https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2020.144471). Διατίθενται pdf και βίντεο vimeo στα αγγλικά. Στόχος του σεμιναρίου ήταν: (Α) να παρουσιάσει το πρόβλημα της εξάπλωσης των δρόμων και του επακόλουθου κατακερματισμού σε παγκόσμια και ευρωπαϊκή κλίμακα, καθώς η διατήρηση των ΠΑΔ αποτελεί μακροχρόνια πρωτοβουλία της Επιτροπής Πολιτικής της SCB-Europe. (Β) να παρουσιάσει το επίκαιρο τρίπτυχο απώλειας βιοποικιλότητας και αλλαγής χρήσεων γης από τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, όπως οι υποδομές αιολικών πάρκων, που αναπτύσσονται ταχύτατα στην ΕΕ στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. (Γ) να παρουσιάσει το σχετικό νομοθετικό και πολιτικό πλαίσιο σε παγκόσμιο και ευρωπαϊκό επίπεδο και να συζητήσει τις προοπτικές ενσωμάτωσης των μηνυμάτων του σεμιναρίου στο πολιτικό και νομικό πλαίσιο της ΕΕ. Το σεμινάριο δεν ήταν ανοιχτό στο κοινό· πραγματοποιήθηκε με πρόσκληση βασικών ευρωπαίων εμπειρογνωμόνων και φορέων χάραξης πολιτικής. Τα δύο κύρια μηνύματα του σεμιναρίου ήταν: Μήνυμα 1: Περιορισμός της εξάπλωσης των δρόμων και της κατάληψης γης στα φυσικά οικοσυστήματα με νομικά δεσμευτικούς όρους. Μήνυμα 2: Καλύτερη ενσωμάτωση της βιοποικιλότητας στις κλιματικές πολιτικές: προτεραιότητα στις ΑΠΕ στις ζώνες με τη μικρότερη οικολογική αξία. Τα ακόλουθα σημεία παρουσιάστηκαν ως ερωτήματα/σημεία προς συζήτηση από επιστήμονες και φορείς χάραξης πολιτικής. Οι ΠΑΔ θα πρέπει να ενσωματωθούν στην επερχόμενη ευρωπαϊκή κατευθυντήρια γραμμή ως κριτήριο για τη δημιουργία οικολογικών διαδρόμων που επεκτείνουν το δίκτυο προστατευόμενων περιοχών (στόχος 30%), ώστε να αυξηθεί η συνοχή του Natura 2000, καθώς και ως κριτήριο για τον καθορισμό των ζωνών αυστηρής προστασίας (στόχος 10%). [Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα: Προστασία της φύσης στην ΕΕ: βασικές δεσμεύσεις έως το 2030] Οι ΠΑΔ θα πρέπει να συμπεριληφθούν στους νομικά δεσμευτικούς στόχους αποκατάστασης οικοσυστημάτων του επερχόμενου κανονισμού, καθώς είναι εξίσου σημαντικό να αποκαθίστανται ενεργά τα υποβαθμισμένα και πλούσια σε άνθρακα οικοσυστήματα (ενεργητική αποκατάσταση) και να διατηρούνται προληπτικά τα ανέπαφα οικοσυστήματα (προληπτική αποκατάσταση), ώστε να μη χρειαστεί αποκατάσταση στο μέλλον (οικονομικά αποδοτικό). Η προληπτική αποκατάσταση θα μπορούσε να είναι πιο επωφελής για χώρες που διατηρούν μεγάλες εκτάσεις φύσης, κυρίως στη Σκανδιναβία, την Ανατολική Ευρώπη και τμήματα της Μεσογείου. Τα κράτη-μέλη θα πρέπει να έχουν την ελευθερία να αναλαμβάνουν δράσεις αποκατάστασης σύμφωνα με τις ιδιαίτερες ανάγκες τους, συμπεριλαμβανομένης της απομάκρυνσης δρόμων. [Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα: Σχέδιο αποκατάστασης της φύσης της ΕΕ: βασικές δεσμεύσεις έως το 2030] Ο στόχος της «μηδενικής καθαρής κατάληψης γης έως το 2050» θα πρέπει να γίνει νομικά δεσμευτικός στο πλαίσιο του άρθρου 10 της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ, και η Σύμβαση για το Τοπίο θα πρέπει να ενισχυθεί για την ουσιαστική προστασία, διαχείριση και σχεδιασμό του τοπίου. Η ελαχιστοποίηση της κατάληψης γης θα πρέπει να ενσωματωθεί στην επερχόμενη αναθεώρηση του κανονισμού για τις χρήσεις γης, την αλλαγή χρήσεων γης και τη δασοπονία, ενώ η παρακολούθηση της εξάπλωσης των δρόμων και η διατήρηση των ΠΑΔ θα πρέπει να ληφθούν υπόψη στο 8ο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον. Οι ΣΜΠΕ, οι ΜΠΕ, οι Δέουσες Εκτιμήσεις ή οι κανονισμοί επιδοτήσεων θα μπορούσαν να εφαρμόζονται καλύτερα, ώστε να μειωθούν οι επιπτώσεις των έργων που καταναλώνουν γη. Ο Δείκτης Κατακερματισμού Τοπίου (LFI) και ο Δείκτης Κατακερματισμού ΠΑΔ (RFI) θα μπορούσαν να αποτελέσουν νέα εργαλεία παρακολούθησης και χάραξης πολιτικής στο παραπάνω πλαίσιο. Η ΕΕ θα μπορούσε να αναλάβει πρωτοβουλία για να προταθούν οι ΠΑΔ ως ξεχωριστός στόχος στους στόχους για τη βιοποικιλότητα μετά το Aichi.
Προσκεκλημένη ομιλία στο πλαίσιο διαδικτυακού σεμιναρίου (webinar) που διοργάνωσε η Επιτροπή Πολιτικής του Ευρωπαϊκού Τμήματος της Society for Conservation Biology στις 26/1/2021. Για την τεκμηρίωση των θεμάτων του σεμιναρίου χρησιμοποιήθηκαν δύο πρόσφατες δημοσιεύσεις για την Ελλάδα (https://doi.org/10.1016/j.biocon.2020.108828 και https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2020.144471). Διαθέσιμα pdf και βίντεο vimeo στα αγγλικά.
Ο στόχος του σεμιναρίου ήταν: (Α) να παρουσιάσει το πρόβλημα της εξάπλωσης των δρόμων και του επακόλουθου κατακερματισμού σε παγκόσμια και ευρωπαϊκή κλίμακα, καθώς η διατήρηση των Περιοχών Άνευ Δρόμων είναι μακροχρόνια πρωτοβουλία της PC SCB-Europe. (Β) Να παρουσιάσει την επίκαιρη διασύνδεση της απώλειας βιοποικιλότητας και της αλλαγής χρήσεων γης που προκύπτει από τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, όπως οι αιολικές υποδομές, που αναπτύσσονται ταχύτατα στην ΕΕ στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. (Γ) Να παρουσιάσει το σχετικό νομοθετικό και πολιτικό πλαίσιο σε παγκόσμια και ευρωπαϊκή κλίμακα και να συζητήσει τις προοπτικές ενσωμάτωσης των μηνυμάτων του σεμιναρίου στο πολιτικό και νομικό πλαίσιο της ΕΕ. Το σεμινάριο δεν ήταν ανοιχτό στο κοινό, αλλά πραγματοποιήθηκε με πρόσκληση βασικών ευρωπαίων εμπειρογνωμόνων και φορέων χάραξης πολιτικής. Τα δύο κύρια μηνύματα του σεμιναρίου ήταν: Μήνυμα 1: Να περιοριστεί με νομικά δεσμευτικούς όρους η εξάπλωση των δρόμων και η κατάληψη γης στα φυσικά οικοσυστήματα. Μήνυμα 2: Να ενσωματωθεί καλύτερα η βιοποικιλότητα στις κλιματικές πολιτικές: προτεραιότητα στις ΑΠΕ στις ζώνες με τη χαμηλότερη οικολογική αξία. Τα παρακάτω σημεία παρουσιάστηκαν ως ερωτήματα/σημεία προς συζήτηση από επιστήμονες και φορείς χάραξης πολιτικής.
Οι Περιοχές Άνευ Δρόμων θα πρέπει να ενσωματωθούν στην επερχόμενη ευρωπαϊκή κατευθυντήρια γραμμή ως κριτήριο για τη δημιουργία οικολογικών διαδρόμων που επεκτείνουν το δίκτυο προστατευόμενων περιοχών (στόχος 30%), ώστε να αυξηθεί η συνοχή του Natura 2000, και ως κριτήριο για τον καθορισμό και τον χαρακτηρισμό των αυστηρά προστατευόμενων ζωνών (στόχος 10%). [Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα: Προστασία της φύσης στην ΕΕ: βασικές δεσμεύσεις έως το 2030]
Οι Περιοχές Άνευ Δρόμων θα πρέπει να συμπεριληφθούν στους νομικά δεσμευτικούς στόχους αποκατάστασης οικοσυστημάτων του επερχόμενου κανονισμού, καθώς είναι εξίσου σημαντικό να αποκαθίστανται ενεργά τα υποβαθμισμένα και πλούσια σε άνθρακα οικοσυστήματα (ενεργή αποκατάσταση) και να διατηρούνται προληπτικά τα άθικτα οικοσυστήματα (προληπτική αποκατάσταση), ώστε να μη χρειαστεί αποκατάσταση στο μέλλον (οικονομικά αποδοτικό). Η προληπτική αποκατάσταση θα μπορούσε να είναι πιο ωφέλιμη για χώρες με μεγάλες εκτάσεις φύσης που έχουν διατηρηθεί, κυρίως στη Σκανδιναβία, την ανατολική Ευρώπη και τμήματα της Μεσογείου. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να έχουν την ελευθερία να αναλαμβάνουν δράσεις αποκατάστασης σύμφωνα με τις ιδιαίτερες ανάγκες τους, συμπεριλαμβανομένης της αφαίρεσης δρόμων. [Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα: Σχέδιο αποκατάστασης της φύσης στην ΕΕ: βασικές δεσμεύσεις έως το 2030]
Το ορόσημο «μηδενική καθαρή κατάληψη γης έως το 2050» θα πρέπει να γίνει νομικά δεσμευτικό στο πλαίσιο του Άρθρου 10 της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ και η Σύμβαση για το Τοπίο θα πρέπει να ενισχυθεί για την ουσιαστική προστασία, διαχείριση και σχεδιασμό του τοπίου.
Η ελάχιστη κατάληψη γης θα πρέπει να ενσωματωθεί στην επερχόμενη αναθεώρηση του κανονισμού για τη χρήση γης, την αλλαγή χρήσης γης και τη δασοπονία, ενώ η παρακολούθηση της εξάπλωσης των δρόμων και η διατήρηση των Περιοχών Άνευ Δρόμων θα πρέπει να ληφθούν υπόψη στο 8ο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον.
Οι ΣΠΕ, οι ΜΠΕ, οι Ειδικές Οικολογικές Αξιολογήσεις ή οι κανονισμοί επιδοτήσεων θα μπορούσαν να εφαρμόζονται καλύτερα ώστε να μειωθούν οι επιπτώσεις των έργων που καταναλώνουν γη.
Ο Δείκτης Κατακερματισμού Τοπίου (LFI) και ο Δείκτης Κατακερματισμού από Δρόμους (RFI) θα μπορούσαν να αποτελέσουν νέα εργαλεία παρακολούθησης και χάραξης πολιτικής στο παραπάνω πλαίσιο.
Η ΕΕ θα μπορούσε να αναλάβει την πρωτοβουλία να προτείνει τις Περιοχές Άνευ Δρόμων ως διακριτό στόχο στους στόχους της στρατηγικής για τη βιοποικιλότητα μετά το Aichi.
Συνέδρια
Αφίσα
WIND poster: Sustainable scenario for windfarm spatial planning in Greece for minimal impact of wind energy projects on biodiversity
Electronic brochure/poster (pdf) summarizing how the climate targets for clean energy in Greece can be achieved from the operation of wind farms, without substantial damage to biodiversity, in the context of European environmental policy and the Sustainable Development Goals. What is the European Green Deal? What is the Greek energy and climate policy? What is the value of Greece in terms of its biodiversity? Are wind farms damaging biodiversity and when? What is the international experience on this issue? What does new research in Greece suggest for the proper sitting of wind farms with little damage to biodiversity? The answers in the form of a wall poster. (in English)
Ηλεκτρονικό ενημερωτικό φυλλάδιο/αφίσα (pdf) που συνοψίζει πώς μπορούν να επιτευχθούν οι κλιματικοί στόχοι για καθαρή ενέργεια στην Ελλάδα μέσω της λειτουργίας αιολικών πάρκων, χωρίς ουσιαστική ζημιά στη βιοποικιλότητα, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής πολιτικής και των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης. Τι είναι η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία; Ποια είναι η ελληνική ενεργειακή και κλιματική πολιτική; Ποια είναι η αξία της Ελλάδας ως προς τη βιοποικιλότητά της; Βλάπτουν τα αιολικά πάρκα τη βιοποικιλότητα και πότε; Ποια είναι η διεθνής εμπειρία στο θέμα αυτό; Τι προτείνει η νέα έρευνα στην Ελλάδα για τη σωστή χωροθέτηση των αιολικών πάρκων με μικρή ζημιά στη βιοποικιλότητα; Οι απαντήσεις σε μορφή αφίσας τοίχου. (στα αγγλικά)
ΜΜΕ
Σε αυτό το χωρίο αναρτώνται άρθρα του διεθνούς και εθνικού/τοπικού τύπου που αναφέρονται στα επιστημονικά ευρήματα της έρευνάς μας. Τα άρθρα είναι ενδεικτικά και παρατίθενται χωρίς να αντανακλούν απαραίτητα τη γνώμη του BCL. Η κάλυψη της έρευνάς μας από τα ΜΜΕ είναι ένας δείκτης απήχησης της έρευνάς μας στην κοινωνία.
ΔΙΕΘΝΗΣ ΤΥΠΟΣ
Hans von der Brelie. EURONEWS CHANNEL: Why are plans to build more wind farms in Greece so controversial? 12/4/2024
Eurydice Bersi. Reporters United. Too much of a good thing? Wind power and the battle for Greece’s wild heart. 7/10/2021
Eurydice Bersi. NZZ. Ein Kampf um Windmühlen in Griechenland – der Naturschutz ist im Gegenwind. 21/3/2021.
TNH Staff. The National Herald. Greece Goaded to Keep Wind Farms Away from Environmental Areas. 24/3/2020
Giorgos Lialios. E-kathimerini. Experts urge Greek gov’t to rewind turbine plans. 23/03/2020
ΕΘΝΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ
Κώστας Αγορής: Πρωϊνός Λόγος. «Αστερίσκοι» για τη χωροθέτηση αιολικών πάρκων στη χώρα μας! 13/1/2024
Γιώργος Λιάλιος. Καθημερινή. Πόση γη «χάνεται» στα αιολικά. 5/1/2024
Μάριος Διονέλλης. Εφημερίδα των Συντακτών. Αντιπεριβαλλοντικά τα αιολικά με τη βούλα της επιστήμης. 31/1/2021
Γιώργος Λιάλιος. Καθημερινή. «Ντιμπέιτ» για αιολικά και Natura. 23/3/2020
Βαρβάρα Αγγέλη. Typos i. Επτά φοιτητές επιχειρηματολογούν για τα αιολικά πάρκα. 17/5/2020
Νέα
Νέα για το έργο WIND, συμπεριλαμβάνοντας ειδοποιήσεις για νέο παραγόμενο ερευνητικό υλικό, άρθρα στα ΜΜΕ, την πολιτική απήχηση και τις αντιδράσεις της κοινωνίας αναρτώνται στο σελίδα του BCL στο Facebook. Αυτό το χωρίο περιλαμβάνει ενδεικτικές αναρτήσεις από τον ιστοχώρο «ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ»
Οκτώβριος 28, 2026
Οκτώβριος 28, 2026
Σεπτέμβριος 23, 2026
Σεπτέμβριος 9, 2026
Αύγουστος 26, 2026
