Έργο

WIND

Σκοπός

Η σύγκλιση των δύο πολιτικών αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής και διατήρησης της βιοποικιλότητας με εφαρμογή στο πεδίο της ανάπτυξης των Αιολικών Σταθμών Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ)

Ερευνητικά ερωτήματα

Η πρότασή μας: βιώσιμη χωροθέτηση αιολικών σταθμών
Υπάρχει λύση ώστε η Ελλάδα να καλύψει τις ενεργειακές της ανάγκες από ΑΠΕ χωρίς να βλάψει τη φύση

Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι καθοριστικές για τον στόχο της Ευρώπης να γίνει κλιματικά ουδέτερη έως το 2050 και για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Η αιολική ενέργεια καλύπτει ήδη περίπου το ένα πέμπτο της ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρώπης και ο ρόλος της θα συνεχίσει να μεγαλώνει. Οι ΑΠΕ είναι αναπόσπαστο μέρος της λύσης, εφόσον χωροθετούνται στις σωστές θέσεις. Ταυτόχρονα, τα φυσικά οικοσυστήματα είναι καταβόθρες άνθρακα: τα δάση, τα λιβάδια και τα εδάφη τους αποθηκεύουν τεράστιες ποσότητες άνθρακα και είναι οι βασικοί μας σύμμαχοι στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Η μάχη κατά της κλιματικής αλλαγής δεν πρέπει να γίνεται εις βάρος τους.

Το 2021 προτείναμε έναν απλό κανόνα για τους αιολικούς σταθμούς: να εγκαθίστανται σε τοπία που είναι ήδη κατακερματισμένα ή υποβαθμισμένα και να μένουν μακριά από τις περιοχές με τη μεγαλύτερη αξία για τη φύση. Το 2026 επικαιροποιήσαμε αυτό το βιώσιμο σενάριο με τα πιο πρόσφατα δεδομένα αδειοδότησης και το ελέγξαμε σε σχέση με τους εθνικούς ενεργειακούς στόχους.

Το πρόβλημα: πολύ περισσότεροι αιολικοί σταθμοί από όσους χρειάζεται η Ελλάδα

Οι επενδυτές έχουν υποβάλει αιτήσεις για περίπου 42 GW χερσαίας αιολικής ισχύος, πάνω από τριπλάσια του εθνικού στόχου για το 2050 (13 GW). Πάνω από το ένα τέταρτο αυτής της ισχύος σχεδιάζεται μέσα σε προστατευόμενες περιοχές Natura 2000, ενώ τα βουνά και τα νησιά φιλοξενούν δυσανάλογα περισσότερες ανεμογεννήτριες σε σχέση με την έκτασή τους.

Η λύση: εκτός αιολικών σταθμών να μείνουν

  • όλο το δίκτυο Natura 2000·
  • όλα τα φυσικά τοπία με χαμηλό κατακερματισμό·
  • όλα τα νησιά χωρίς δρόμους και οι νησίδες·
  • όλες οι Περιοχές Άνευ Δρόμων με έκταση άνω των 5 km².

Επιπλέον, τα πολιτισμικά τοπία, που έχουν διαμορφωθεί επί αιώνες από τις παραδοσιακές χρήσεις γης, πρέπει να χαρτογραφηθούν και να προστατευθούν.

41%
της Ελλάδας αποτελεί τη δυνητική ζώνη επενδύσεων, όπου μπορούν να εξετάζονται αιτήσεις για αιολικούς σταθμούς, πάντα με αξιολόγηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων
+30%
οι αιτήσεις που έχουν ήδη υποβληθεί σε αυτή τη ζώνη ξεπερνούν κατά 30% τον εθνικό στόχο αιολικής ενέργειας για το 2050 (16,9 έναντι 13 GW)
6,620
νέες ανεμογεννήτριες μένουν εκτός περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας, από τις οποίες 2.873 σε νησιά και 1.722 σε βουνά πάνω από 1.000 m
Map of Greece showing the exclusion zone for wind power (green) and the potential investment zone (blue)
Χάρτης βιώσιμης χωροθέτησης της αιολικής ενέργειας στην Ελλάδα: ζώνη αποκλεισμού αιολικών σταθμών (πράσινο) και δυνητική ζώνη επενδύσεων (μπλε). Τα γεωχωρικά δεδομένα είναι διαθέσιμα στο: doi.org/10.17632/kh3fjww93t.4
010203040504.9Λειτουργία7.5Κατασκευή34.5Παραγωγή42.0ΑξιολόγησηΣτόχος 2050 = 13,0 GWΣτόχος 2030 = 8,9 GWΣτάδιο αδειοδότησης ανεμογεννητριώνΑιολική ισχύς (GW)Εκτός Natura 200030.5 GWΕντός Natura 200011.4 GWΒιώσιμο σενάριο16.9 GW
Αιολική ισχύς (GW) όλων των αιτήσεων ανά στάδιο αδειοδότησης (αθροιστικά), εκτός και εντός Natura 2000. Η πράσινη γραμμή δείχνει το βιώσιμο σενάριο, που εξακολουθεί να ξεπερνά τον εθνικό στόχο του 2050 (13 GW). Αναπαραγωγή από Stefanidis & Kati (2026).
Δεδομένα: Ιανουάριος 2025.
Σημείωση για τα μικρά νησιά: Για τον εντοπισμό των φυσικών τοπίων, η μεθοδολογία μας χρησιμοποιεί τον Δείκτη Κατακερματισμού Τοπίου (Landscape Fragmentation Index) του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος. Ο δείκτης αυτός έχει μια εγγενή αδυναμία: υπερεκτιμά τον κατακερματισμό στα μικρά νησιά. Έτσι, πολλά μικρά νησιά δεν εμφανίζονται ως φυσικά τοπία στον χάρτη και δεν προστατεύονται από το σενάριό μας. Γι' αυτό προτείνουμε να εφαρμοστεί, επιπλέον του σεναρίου μας, ο κανόνας του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ που αποκλείει τις ανεμογεννήτριες από τα μικρά νησιά κάτω των 300 km².

Με άλλα λόγια, η Ελλάδα δεν χρειάζεται να διαλέξει ανάμεσα στο κλίμα και τη φύση: μπορεί να πετύχει τους στόχους της για την αιολική ενέργεια του 2050 διατηρώντας ανέπαφες τις προστατευόμενες περιοχές, τα άγρια βουνά και τα νησιά της.

Διαβάστε περισσότερα

Kati V, Kassara C, Vrontisi Z, Moustakas A (2021) The biodiversity-wind energy-land use nexus in a global biodiversity hotspot. Science of the Total Environment 768:144471. doi.org/10.1016/j.scitotenv.2020.144471

Stefanidis A, Kati V (2026) Wind energy infrastructures drive habitat loss and fragmentation for threatened Orthoptera: spatial planning needed in developed landscapes. Biodiversity and Conservation 35:151. doi.org/10.1007/s10531-026-03352-6 (ανοιχτής πρόσβασης)

Αξιολόγηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ
Ισχυρή προστασία για τα βουνά, αλλά με ένα μεγάλο «παράθυρο»

Το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ (ΦΕΚ Δ' 694/2026) χαρακτηρίζει ως περιοχές αποκλεισμού τόσο τις Περιοχές Άνευ Δρόμων που έχει οριοθετήσει το Υπουργείο Περιβάλλοντος όσο και τα τοπία πάνω από 1.200 m, προσφέροντας έτσι ισχυρή προστασία στα ορεινά οικοσυστήματα, όπως είχε προτείνει και η έρευνα του BCL σε ανοιχτή επιστολή προς την κυβέρνηση (2023). Αφήνει όμως ένα «παράθυρο»: εξαιρούνται οι αιτήσεις αιολικών σταθμών που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία αδειοδότησης. Το «παράθυρο» αυτό είναι τόσο μεγάλο που, στην πράξη, επιτρέπει να εγκατασταθούν στα ψηλά βουνά διπλάσιες ανεμογεννήτριες από όσες λειτουργούν σήμερα πάνω από 1.200 m (438 έναντι 982 νέων). Οι Περιοχές Άνευ Δρόμων πάνω από 1.200 m απειλούνται σαφώς: σήμερα λειτουργούν 13 ανεμογεννήτριες, ενώ 220 νέες βρίσκονται σε αδειοδότηση. Οι πολίτες και οι περιβαλλοντικές οργανώσεις αντιτίθενται έντονα σε αυτή την εξαίρεση.

Θα εισακουστεί η φωνή της κοινωνίας;

Τα νούμερα: ανεμογεννήτριες πάνω από 1.200 m

Ανεμογεννήτριες πάνω από 1.200 m που εξαιρούνται ή απαγορεύονται σύμφωνα με το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ
Ανεμογεννήτριες πάνω από 1.200 mΣε λειτουργία σήμερα
(1 Νοε 2026)
Νέες ανεμογεννήτριες που εξαιρούνται
(υπό κατασκευή ή με άδεια παραγωγής)
Πόσες φορές περισσότερες;
(νέες ÷ σε λειτουργία)
Απαγορεύονται
(σε στάδιο αξιολόγησης)
Σύνολο ανεμογεννητριών πάνω από 1.200 m438982×2.275
Εντός Natura 2000160226×1.421
↳ Εντός Περιοχών Άνευ Δρόμων477×19.315
↳ Εκτός Περιοχών Άνευ Δρόμων156149×1.06
Εκτός Natura 2000278756×2.754
↳ Εντός Περιοχών Άνευ Δρόμων9143×15.99
↳ Εκτός Περιοχών Άνευ Δρόμων269613×2.345
Δεδομένα: Νοέμβριος 2026.
Σημείωση: οι υπολογισμοί του πίνακα έγιναν με τη βοήθεια εργαλείου τεχνητής νοημοσύνης και δίνουν μια πρώτη εικόνα· συνιστάται επαλήθευση.

Επιστημονικά δεδομένα

Βάσεις δεδομένων

The database includes three spatial layers: (a) exclusion zone (“green zone”; 59% of Greek land), (b) potential investment zone (“blue zone”; 41%), and (c) onshore wind turbines as point data (12,547 turbines as of 15/01/2025). The green zone (windfarm-free) comprises: (i) the terrestrial Natura 2000 network, (ii) the two least fragmented landscape classes (very low and low LFI; seff <10) outside Natura 2000, (iii) all roadless areas ≥5 km², and (iv) roadless islands and islets. The blue zone includes the remaining terrestrial areas outside Natura 2000 with higher fragmentation. All layers are in WGS84. Wind energy investments in the potential investment zone can satisfy and exceed by far the national target for wind harnessing of 2050. This database (v4) is linked to Stefanidis, A., and Kati, V. (2026) Wind energy infrastructures drive habitat loss and fragmentation for threatened Orthoptera: spatial planning needed in developed landscapes. Biodivers Conserv 35, 151. https://doi.org/10.1007/s10531-026-03352-6 The database supports Strategic Environmental Assessment (SEA) for RES and broader spatial planning (e.g. energy, transport, tourism). It provides a horizontal planning guideline and does not replace Environmental Impact Assessments, Appropriate Assessments, or wildlife sensitivity maps. Intended users include investors, policymakers, authorities, NGOs, and the public. Minor spatial deviations may occur, particularly in insular areas, due to coastline mismatches among input datasets, including the roadless map used in v4. Note that the potential investment zone is overestimated for Greek islands, due to overestimation of the seff values of Landscape Fragmentation Index (LFI), which is provided by the European Environmental Agency. This index considers the marine environment a barrier for free animal movement (as artificial/sealed surfaces). Results should be interpreted with caution for small islands due to this technical inherent problem of the EEA index.  The database updates the previous database (v.1)
Η βάση δεδομένων περιλαμβάνει τρία χωρικά επίπεδα: (α) ζώνη αποκλεισμού («πράσινη ζώνη»· 59% της ελληνικής επικράτειας), (β) δυνητική ζώνη επενδύσεων («μπλε ζώνη»· 41%) και (γ) χερσαίες ανεμογεννήτριες ως σημειακά δεδομένα (12.547 ανεμογεννήτριες έως τις 15/01/2025). Η πράσινη ζώνη (χωρίς αιολικά πάρκα) περιλαμβάνει: (i) το χερσαίο δίκτυο Natura 2000, (ii) τις δύο λιγότερο κατακερματισμένες κατηγορίες τοπίου (πολύ χαμηλός και χαμηλός LFI· seff <10) εκτός Natura 2000, (iii) όλες τις Περιοχές Άνευ Δρόμων ≥5 km² και (iv) τα νησιά και τις νησίδες χωρίς δρόμους. Η μπλε ζώνη περιλαμβάνει τις υπόλοιπες χερσαίες περιοχές εκτός Natura 2000 με υψηλότερο κατακερματισμό. Όλα τα επίπεδα είναι σε WGS84. Οι αιολικές επενδύσεις στη δυνητική ζώνη επενδύσεων μπορούν να καλύψουν και να ξεπεράσουν κατά πολύ τον εθνικό στόχο αξιοποίησης της αιολικής ενέργειας για το 2050. Η βάση δεδομένων (v4) συνδέεται με το άρθρο Stefanidis, A., and Kati, V. (2026) Wind energy infrastructures drive habitat loss and fragmentation for threatened Orthoptera: spatial planning needed in developed landscapes. Biodivers Conserv 35, 151. https://doi.org/10.1007/s10531-026-03352-6 Η βάση δεδομένων υποστηρίζει τη Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση (ΣΠΕ) για τις ΑΠΕ και τον ευρύτερο χωροταξικό σχεδιασμό (π.χ. ενέργεια, μεταφορές, τουρισμός). Παρέχει μια οριζόντια κατευθυντήρια γραμμή σχεδιασμού και δεν αντικαθιστά τις Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, τις Ειδικές Οικολογικές Αξιολογήσεις ή τους χάρτες ευαισθησίας της άγριας ζωής. Απευθύνεται σε επενδυτές, φορείς χάραξης πολιτικής, αρχές, ΜΚΟ και το κοινό. Ενδέχεται να υπάρχουν μικρές χωρικές αποκλίσεις, ιδιαίτερα σε νησιωτικές περιοχές, λόγω αναντιστοιχιών της ακτογραμμής μεταξύ των δεδομένων εισόδου, συμπεριλαμβανομένου του χάρτη Περιοχών Άνευ Δρόμων που χρησιμοποιήθηκε στην v4. Σημειώνεται ότι η δυνητική ζώνη επενδύσεων υπερεκτιμάται για τα ελληνικά νησιά, λόγω υπερεκτίμησης των τιμών seff του Δείκτη Κατακερματισμού Τοπίου (LFI), που παρέχεται από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος. Ο δείκτης αυτός θεωρεί το θαλάσσιο περιβάλλον φραγμό για την ελεύθερη μετακίνηση των ζώων (όπως οι τεχνητές/σφραγισμένες επιφάνειες). Τα αποτελέσματα πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή για τα μικρά νησιά, λόγω αυτού του εγγενούς τεχνικού προβλήματος του δείκτη του ΕΟΠ. Η βάση δεδομένων επικαιροποιεί την προηγούμενη βάση δεδομένων (v.1)
The database consists of three spatial layers: (a) The investment zone (41.4% of Greek land): it includes the three most fragmented zones (very high, high and medium) according to the Landscape Fragmentation Indicator (2015), of the territory outside the terrestrial part of the Natura 2000. (b) The windfarm-free zone (58.6% of Greek land): it includes the terrestrial part of the Natura 2000 network and the two least fragmented zones (very low and low) outside the network. (c) Windfarm sites (2020): 260 applications of operating windfarms (red polygons) and 1578 applications of windfarms in other permission stages (black polygons).
Η βάση δεδομένων αποτελείται από τρία χωρικά επίπεδα: (α) Τη ζώνη επενδύσεων (41,4% της ελληνικής επικράτειας): περιλαμβάνει τις τρεις πιο κατακερματισμένες ζώνες (πολύ υψηλός, υψηλός και μέτριος κατακερματισμός) σύμφωνα με τον Δείκτη Κατακερματισμού Τοπίου (2015), στην επικράτεια εκτός του χερσαίου τμήματος του δικτύου Natura 2000. (β) Τη ζώνη χωρίς αιολικά πάρκα (58,6% της ελληνικής επικράτειας): περιλαμβάνει το χερσαίο τμήμα του δικτύου Natura 2000 και τις δύο λιγότερο κατακερματισμένες ζώνες (πολύ χαμηλός και χαμηλός) εκτός του δικτύου. (γ) Τις θέσεις αιολικών πάρκων (2020): 260 αιτήσεις λειτουργούντων αιολικών πάρκων (κόκκινα πολύγωνα) και 1578 αιτήσεις αιολικών πάρκων σε άλλα στάδια αδειοδότησης (μαύρα πολύγωνα).

Δημοσιεύσεις

Renewable energy expansion is essential for achieving climate goals but threatens biodiversity without proper spatial planning. This study assesses the impacts of renewables on threatened Orthoptera fauna and suggests mitigation solutions. Using geospatial analysis and habitat connectivity metrics, we quantified the impacts of wind power stations on three globally threatened and endemic Orthoptera species. Parnassiana tymphrestos, Parnassiana coracis and Oropodisma willemsei are projected to lose 9.1%, 6.6% and 4.3% of their total suitable habitat, respectively. Local impacts can be severe, with habitat loss (11–49%), reduced connectivity (12–99%), and population declines (12–53%). Population on Mt Oxia will be at risk of local extinction. Nationally, 62% of the distribution of threatened Orthoptera already overlaps with RES infrastructure (mainly wind and solar), and this figure is projected to rise to 79%. Mountains and islands, key centers of endemism, are disproportionately affected: 26% of wind energy is planned for mountainous areas (12% of Greece: >1000 m), and 35% for islands (19% of Greece), threatening narrowly distributed species. We applied a sustainable spatial planning scenario that excludes Natura 2000 sites, low-fragmentation zones, and roadless islands and roadless areas larger than 5 km². This approach fully protects the habitats of the three target species, exceeds the 2050 national wind energy target (13 GW) by 30%, and reduces the overlap between wind facilities and threatened species distributions by 0.9% (± 2.1%). Our findings highlight the urgent need for biodiversity-inclusive energy planning to prevent local extinctions while meeting climate goals, offering a scalable model for biodiversity hotspots globally.
Η επέκταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι απαραίτητη για την επίτευξη των κλιματικών στόχων, απειλεί όμως τη βιοποικιλότητα χωρίς σωστό χωροταξικό σχεδιασμό. Η μελέτη αυτή αξιολογεί τις επιπτώσεις των ΑΠΕ στην απειλούμενη πανίδα Ορθοπτέρων και προτείνει λύσεις άμβλυνσης. Με γεωχωρική ανάλυση και δείκτες συνδεσιμότητας ενδιαιτημάτων, ποσοτικοποιήσαμε τις επιπτώσεις των αιολικών σταθμών σε τρία παγκοσμίως απειλούμενα και ενδημικά είδη Ορθοπτέρων. Τα Parnassiana tymphrestos, Parnassiana coracis και Oropodisma willemsei αναμένεται να χάσουν το 9,1%, το 6,6% και το 4,3% του συνολικού κατάλληλου ενδιαιτήματός τους, αντίστοιχα. Οι τοπικές επιπτώσεις μπορεί να είναι σοβαρές, με απώλεια ενδιαιτήματος (11–49%), μειωμένη συνδεσιμότητα (12–99%) και πληθυσμιακές μειώσεις (12–53%). Ο πληθυσμός στο όρος Οξιά θα κινδυνεύσει με τοπική εξαφάνιση. Σε εθνικό επίπεδο, το 62% της εξάπλωσης των απειλούμενων Ορθοπτέρων επικαλύπτεται ήδη με υποδομές ΑΠΕ (κυρίως αιολικές και φωτοβολταϊκές), ποσοστό που προβλέπεται να αυξηθεί στο 79%. Τα βουνά και τα νησιά, βασικά κέντρα ενδημισμού, πλήττονται δυσανάλογα: το 26% της αιολικής ενέργειας σχεδιάζεται σε ορεινές περιοχές (12% της Ελλάδας: >1000 m) και το 35% σε νησιά (19% της Ελλάδας), απειλώντας είδη με περιορισμένη εξάπλωση. Εφαρμόσαμε ένα σενάριο αειφόρου χωροταξικού σχεδιασμού που αποκλείει τις περιοχές Natura 2000, τις ζώνες χαμηλού κατακερματισμού, καθώς και τα νησιά χωρίς δρόμους και τις Περιοχές Άνευ Δρόμων μεγαλύτερες από 5 km². Η προσέγγιση αυτή προστατεύει πλήρως τα ενδιαιτήματα των τριών ειδών-στόχων, υπερβαίνει κατά 30% τον εθνικό στόχο αιολικής ενέργειας για το 2050 (13 GW) και μειώνει την επικάλυψη των αιολικών εγκαταστάσεων με την εξάπλωση των απειλούμενων ειδών κατά 0,9% (± 2,1%). Τα ευρήματά μας αναδεικνύουν την επείγουσα ανάγκη για ενεργειακό σχεδιασμό που ενσωματώνει τη βιοποικιλότητα, ώστε να αποτραπούν τοπικές εξαφανίσεις ενώ επιτυγχάνονται οι κλιματικοί στόχοι, προσφέροντας ένα μοντέλο εφαρμόσιμο σε θερμά σημεία βιοποικιλότητας παγκοσμίως.
Η αξιοποίηση του ανέμου είναι μια ταχέως αναπτυσσόμενη και οικονομικά αποδοτική Ανανεώσιμη Πηγή Ενέργειας, αλλά οι εδαφικές επιπτώσεις των αιολικών σταθμών συχνά παραβλέπονται ή υποτιμώνται. Ψηφιοποιήσαμε τη δέσμευση γης, δηλαδή την παραγωγή τεχνητής γης, η οποία προέρχεται από 90 αιολικούς σταθμούς στην Ελλάδα, οι οποίοι κατασκευάστηκαν μεταξύ 2002 και 2020 (1,2 GW). Βρήκαμε σημαντικές επιπτώσεις: οι αιολικοί σταθμοί δημιούργησαν 7729 m2/MW (3,5 m2/MWh) τεχνητής γης, διανοίχτηκαν 148 m/MW νέοι δρόμοι και διευρύνθηκαν 174 m/MW κατά μέσο όρο. Τα μοντέλα έδειξαν ότι ο αριθμός και το μέγεθος των ανεμογεννητριών, η απουσία άλλων υφιστάμενων υποδομών και η υψομετρική διαφορά στους νέους δρόμους πρόσβασης αύξησαν τη δημιουργία τεχνητής γης. Η υψομετρική διαφορά σε νέους και διευρυμένους δρόμους πρόσβασης αύξησε επίσης το απαιτούμενο μήκος των δρόμων. Οι νέοι αιολικοί σταθμοί στην Ελλάδα σχεδιάζεται να εγκατασταθούν σε μεγαλύτερα υψόμετρα και σε εδάφη που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερους κινδύνους για τη διάβρωση του εδάφους και την εδαφική βιοποικιλότητα. Η γενική τάση στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι να χωροθετούνται λιγότεροι σταθμοί αιολικής ενέργειας σε ορεινές και δασικές εκτάσεις. Ωστόσο, το μοτίβο αυτό αντιστρέφεται σε αρκετές χώρες, ιδίως στη Νότια Ευρώπη. Μετά τον έλεγχο 28 πολιτικών και νομικών εγγράφων, διαπιστώσαμε ότι η αντιμετώπιση της δέσμευσης γης προκύπτει έμμεσα από την παγκόσμια πολιτική, αλλά πιο άμεσα από την ευρωπαϊκή πολιτική μέσω πέντε μη νομικά δεσμευτικών εγγράφων και τριών οδηγιών. Ωστόσο, οι τρέχουσες ευρωπαϊκές ενεργειακές πολιτικές φαίνεται να συγκρούονται με τις πολιτικές διατήρησης της φύσης, με κίνδυνο να επιταχυνθεί στο μέλλον η δέσμευση γης. Η μελέτη παρέχει πληροφορίες για τη μείωση της δέσμευσης γης κατά το σχεδιασμό και την κατασκευή σταθμών αιολικής ενέργειας. Υπογραμμίζουμε την ανάγκη για καλύτερη ποσοτικοποίηση της δέσμευσης γης και την ενσωμάτωσή της στην πολύπλοκη διαδικασία του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού των επενδύσεων.
Η αξιοποίηση του ανέμου είναι μια ταχέως αναπτυσσόμενη και οικονομικά αποδοτική Ανανεώσιμη Πηγή Ενέργειας, αλλά οι εδαφικές επιπτώσεις των αιολικών σταθμών συχνά παραβλέπονται ή υποτιμώνται. Ψηφιοποιήσαμε την κατάληψη γης (ή δέσμευση γης), δηλαδή την παραγωγή τεχνητής γης, η οποία προέρχεται από 90 αιολικούς σταθμούς στην Ελλάδα, οι οποίοι κατασκευάστηκαν μεταξύ 2002 και 2020 (1,2 GW). Βρήκαμε σημαντικές επιπτώσεις: οι αιολικοί σταθμοί δημιούργησαν 7729 m2/MW (3,5 m2/MWh) τεχνητής γης, διανοίχτηκαν 148 m/MW νέοι δρόμοι και διευρύνθηκαν 174 m/MW κατά μέσο όρο. Τα μοντέλα έδειξαν ότι ο αριθμός και το μέγεθος των ανεμογεννητριών, η απουσία άλλων υφιστάμενων υποδομών και η υψομετρική διαφορά στους νέους δρόμους πρόσβασης αύξησαν τη δημιουργία τεχνητής γης. Η υψομετρική διαφορά σε νέους και διευρυμένους δρόμους πρόσβασης αύξησε επίσης το απαιτούμενο μήκος των δρόμων. Οι νέοι αιολικοί σταθμοί στην Ελλάδα σχεδιάζεται να εγκατασταθούν σε μεγαλύτερα υψόμετρα και σε εδάφη που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερους κινδύνους για τη διάβρωση του εδάφους και την εδαφική βιοποικιλότητα. Η γενική τάση στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι να χωροθετούνται λιγότεροι σταθμοί αιολικής ενέργειας σε ορεινές και δασικές εκτάσεις. Ωστόσο, το μοτίβο αυτό αντιστρέφεται σε αρκετές χώρες, ιδίως στη Νότια Ευρώπη. Μετά τον έλεγχο 28 πολιτικών και νομικών εγγράφων, διαπιστώσαμε ότι η αντιμετώπιση της κατάληψης γης προκύπτει έμμεσα από την παγκόσμια πολιτική, αλλά πιο άμεσα από την ευρωπαϊκή πολιτική μέσω πέντε μη νομικά δεσμευτικών εγγράφων και τριών οδηγιών. Ωστόσο, οι τρέχουσες ευρωπαϊκές ενεργειακές πολιτικές φαίνεται να συγκρούονται με τις πολιτικές διατήρησης της φύσης, με κίνδυνο να επιταχυνθεί στο μέλλον η κατάληψη γης. Η μελέτη παρέχει πληροφορίες για τη μείωση της κατάληψης γης κατά το σχεδιασμό και την κατασκευή σταθμών αιολικής ενέργειας. Υπογραμμίζουμε την ανάγκη για καλύτερη ποσοτικοποίηση της κατάληψης γης και την ενσωμάτωσή της στην πολύπλοκη διαδικασία του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού των επενδύσεων.
Η αιολική ενέργεια είναι η επικρατέστερη ανανεώσιμη τεχνολογία για την επίτευξη των κλιματικών στόχων, αλλά έχει επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα μέσω της αλλαγής χρήσης γης. Επομένως, αντιμετωπίζουμε το παράδοξο των αρνητικών επιπτώσεων επί της βιοποικιλότητας για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Προτείνουμε μια νέα αειφορική μέθοδο χωροταξικού σχεδιασμού: οι αιολικές επενδύσεις ιεραρχούνται πρώτα στις πιο κατακερματισμένες ζώνες που βρίσκονται εκτός του δικτύου προστατευόμενων περιοχών Natura 2000. Την παρουσιάζουμε για την Ελλάδα, ένα κέντρο βιοποικιλότητας με ισχυρή κλιματική πολιτική, όπου υπάρχει σύγκρουση για τη χρήση γης για την κάλυψη των αναγκών της διατήρησης της φύσης και της ανάπτυξης της αιολικής ενέργειας. Η ανάλυση δείχνει ότι η προτεινόμενη επενδυτική ζώνη μπορεί να υποστηρίξει εγκαταστημένη ισχύ αιολικής ενέργειας 1,5 φορές μεγαλύτερη από τον εθνικό στόχο του 2030, έχοντας μόνο οριακά χαμηλότερη (4%) ταχύτητα ανέμου. Λειτουργεί αποτελεσματικά για τη διατήρηση των οικοτόπων και ειδών των Παραρτημάτων των δυο οδηγιών για τη φύση και αλληλεπικαλύπτεται σημαντικά με τις σημαντικές περιοχές για τα πουλιά (IBA) (93%) και τις περιοχές άνευ δρόμων (80%) της Ελλάδας. Έχει μεγάλη αλληλοεπικάλυψη επίσης (82% -91%) με τις ζώνες αποκλεισμού που προτείνονται σύμφωνα με τρεις χάρτες ευαισθησίας για τη διατήρηση των πτηνών. Δεδομένου ότι η αλλαγή χρήσης γης προκαλεί μείωση της βιοποικιλότητας, υπογραμμίζουμε την ανάγκη τέτοιων προσεγγίσεων για την επίτευξη τόσο των στόχων για το κλίμα όσο και για τη βιοποικιλότητα. Ζητούμε μεγαλύτερη σύγκλιση των περιβαλλοντικών πολιτικών για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και για το στόχο μη αύξησης των τεχνητών επιφανειών στην Ευρώπη έως το 2050 (no net land take).
Η αιολική ενέργεια είναι η επικρατέστερη ανανεώσιμη τεχνολογία για την επίτευξη των κλιματικών στόχων, αλλά έχει επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα μέσω της αλλαγής χρήσης γης. Επομένως, αντιμετωπίζουμε το παράδοξο των αρνητικών επιπτώσεων επί της βιοποικιλότητας για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Προτείνουμε μια νέα αειφορική μέθοδο χωροταξικού σχεδιασμού: οι αιολικές επενδύσεις ιεραρχούνται πρώτα στις πιο κατακερματισμένες ζώνες που βρίσκονται εκτός του δικτύου προστατευόμενων περιοχών Natura 2000. Την παρουσιάζουμε για την Ελλάδα, ένα κέντρο βιοποικιλότητας με ισχυρή κλιματική πολιτική, όπου υπάρχει σύγκρουση για τη χρήση γης για την κάλυψη των αναγκών της διατήρησης της φύσης και της ανάπτυξης της αιολικής ενέργειας. Η ανάλυση δείχνει ότι η προτεινόμενη επενδυτική ζώνη μπορεί να υποστηρίξει εγκαταστημένη ισχύ αιολικής ενέργειας 1,5 φορές μεγαλύτερη από τον εθνικό στόχο του 2030, έχοντας μόνο οριακά χαμηλότερη (4%) ταχύτητα ανέμου. Λειτουργεί αποτελεσματικά για τη διατήρηση των οικοτόπων και ειδών των Παραρτημάτων των δυο οδηγιών για τη φύση και αλληλεπικαλύπτεται σημαντικά με τις σημαντικές περιοχές για τα πουλιά (IBA) (93%) και τις περιοχές άνευ δρόμων (80%) της Ελλάδας. Έχει μεγάλη αλληλοεπικάλυψη επίσης (82% -91%) με τις ζώνες αποκλεισμού που προτείνονται σύμφωνα με τρεις χάρτες ευαισθησίας για τη διατήρηση των πτηνών. Δεδομένου ότι η αλλαγή χρήσης γης προκαλεί μείωση της βιοποικιλότητας, υπογραμμίζουμε την ανάγκη τέτοιων προσεγγίσεων για την επίτευξη τόσο των στόχων για το κλίμα όσο και για τη βιοποικιλότητα. Ζητούμε μεγαλύτερη σύγκλιση των περιβαλλοντικών πολιτικών για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και για το στόχο μη αύξησης των τεχνητών επιφανειών στην Ευρώπη έως το 2050 (no net land take).

Πολιτική σύνοψη

Επιστήμη για την κοινωνία

Διαλέξεις

Προσκεκλημένη διάλεξη στο Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών της Πολυτεχνικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, στις 22/12/2021. Ομιλήτρια: Β. Κατή. Τίτλος διάλεξης: «Το τρίπτυχο δρόμοι-αιολικά-βιοποικιλότητα υπό το πρίσμα του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού». Περίληψη: Η ανθρωπότητα εξαρτάται άμεσα από τη βιοποικιλότητα και τις υπηρεσίες της, όμως σήμερα αντιμετωπίζουμε ταυτόχρονα κρίση βιοποικιλότητας και κλιματική κρίση. Η διάλεξη εστιάζει σε δύο επίκαιρα ζητήματα: (α) Η εξάπλωση των δρόμων είναι βασικός παράγοντας απώλειας της βιοποικιλότητας. Προτείνουμε μια νέα εθνική και ευρωπαϊκή πολιτική για τις ΠΑΔ, με ορίζοντα τον στόχο της μηδενικής καθαρής δέσμευσης γης. Παρουσιάζουμε τον χάρτη ΠΑΔ της Ελλάδας και προτείνουμε τη θεσμική προστασία των μεγάλων ΠΑΔ ως οικοσυστημάτων υψηλής φυσικής, οικολογικής και αισθητικής αξίας. Ο Έλληνας Πρωθυπουργός ανακοίνωσε την προστασία των ΠΑΔ στην παγκόσμια σύνοδο COP26 με τον εμβληματικό τίτλο «Απάτητα Βουνά». (β) Η αιολική ενέργεια είναι η κύρια ανανεώσιμη πηγή ενέργειας. Ωστόσο, συχνά βρισκόμαστε μπροστά στο παράδοξο να βλάπτουμε τη βιοποικιλότητα για να αντιμετωπίσουμε την κλιματική αλλαγή. Παρουσιάζουμε μια νέα μέθοδο χωροταξικού σχεδιασμού που ενισχύει τη βιωσιμότητα των αιολικών πάρκων: οι επενδύσεις προτεραιοποιούνται στις πιο κατακερματισμένες ζώνες εκτός του δικτύου προστατευόμενων περιοχών Natura 2000. Η προτεινόμενη ζώνη επενδύσεων υποστηρίζει αιολική αξιοποίηση 1,5 φορές μεγαλύτερη από τον εθνικό στόχο για το 2030, με μόλις οριακά χαμηλότερη (4%) ταχύτητα ανέμου. Το βιώσιμο σενάριο προσφέρει σημαντικά οφέλη στη βιοποικιλότητα και την κοινωνία. Δεν είναι γνωστό αν θα ενσωματωθεί στον επερχόμενο εθνικό χωροταξικό σχεδιασμό για τις ΑΠΕ. Περισσότερες πληροφορίες εδώ και εδώ. Το pdf διατίθεται στα ελληνικά.
Προσκεκλημένη ομιλία στο Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών της Πολυτεχνικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας στις 22/12/2021. Ομιλήτρια: Β. Κατή. Τίτλος ομιλίας: «Η διασύνδεση δρόμων–αιολικών–βιοποικιλότητας υπό το πρίσμα του αειφόρου χωροταξικού σχεδιασμού». Περίληψη: Η ανθρωπότητα εξαρτάται άμεσα από τη βιοποικιλότητα και τις υπηρεσίες της, ωστόσο σήμερα αντιμετωπίζουμε ταυτόχρονα κρίση βιοποικιλότητας και κλιματική κρίση. Η ομιλία εστιάζει σε δύο επίκαιρα ζητήματα: (α) Η εξάπλωση των δρόμων αποτελεί βασικό παράγοντα απώλειας της βιοποικιλότητας. Προτείνουμε μια νέα εθνική και ευρωπαϊκή πολιτική για τις Περιοχές Άνευ Δρόμων, με στόχο τη μηδενική καθαρή κατάληψη γης. Παρουσιάζουμε τον χάρτη των Περιοχών Άνευ Δρόμων της Ελλάδας και προτείνουμε τη νομική προστασία των μεγάλων Περιοχών Άνευ Δρόμων ως οικοσυστημάτων υψηλής φυσικής, οικολογικής και αισθητικής αξίας. Ο Έλληνας πρωθυπουργός ανακοίνωσε την προστασία των Περιοχών Άνευ Δρόμων στην παγκόσμια σύνοδο COP26 με τον εμβληματικό τίτλο «Απάτητα Βουνά». (β) Η αιολική ενέργεια είναι η κυριότερη ανανεώσιμη πηγή ενέργειας. Ωστόσο, συχνά βρισκόμαστε μπροστά στο παράδοξο να πλήττουμε τη βιοποικιλότητα για να αντιμετωπίσουμε την κλιματική αλλαγή. Παρουσιάζουμε μια νέα μέθοδο χωροταξικού σχεδιασμού που ενισχύει την αειφορία των αιολικών πάρκων: οι επενδύσεις κατευθύνονται κατά προτεραιότητα στις πιο κατακερματισμένες ζώνες εκτός του δικτύου προστατευόμενων περιοχών Natura 2000. Η προτεινόμενη ζώνη επενδύσεων υποστηρίζει αξιοποίηση αιολικής ενέργειας 1,5 φορά υψηλότερη από τον εθνικό στόχο για το 2030, με μόλις οριακά χαμηλότερη (4%) ταχύτητα ανέμου. Το αειφόρο σενάριο προσφέρει σημαντικά οφέλη για τη βιοποικιλότητα και την κοινωνία. Δεν είναι γνωστό αν το αειφόρο σενάριο θα ενσωματωθεί στον επερχόμενο εθνικό χωροταξικό σχεδιασμό για τις ΑΠΕ. Περισσότερες πληροφορίες εδώ και εδώ. Διαθέσιμο pdf στα ελληνικά.
Προσκεκλημένη διάλεξη σε διαδικτυακό σεμινάριο που διοργάνωσε στις 10/2/2021 το Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου στο πλαίσιο του Μεταπτυχιακού Προγράμματος «Περιβαλλοντική Διαχείριση και Προστασία». Ομιλήτρια: Β. Κατή. Τίτλος διάλεξης: «Το τρίπτυχο βιοποικιλότητα-δρόμοι-αιολικά στο πλαίσιο των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης: η ελληνική περίπτωση». Η διάλεξη εστιάζει σε τέσσερα θέματα: Α. Βιοποικιλότητα & κλιματική αλλαγή: οι προκλήσεις του 21ου αιώνα. Β. Δρόμοι: η «επιτομή» της ανθρωπογενούς παρέμβασης στη φύση. Γ. Αιολικά πάρκα: επείγουσα ανάγκη για ορθό χωροταξικό σχεδιασμό. Δ. Σύνδεση της έρευνας με τη διεθνή πολιτική σκηνή. Το pdf διατίθεται στα ελληνικά.
Προσκεκλημένη ομιλία σε διαδικτυακό σεμινάριο που διοργάνωσε στις 10/2/2021 το Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου στο πλαίσιο του Μεταπτυχιακού Προγράμματος «Περιβαλλοντική Διαχείριση και Προστασία». Ομιλήτρια: Β. Κατή. Τίτλος ομιλίας: «Το τρίπτυχο βιοποικιλότητα–δρόμοι–αιολικά στο πλαίσιο των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης: η ελληνική περίπτωση». Η ομιλία εστιάζει σε τέσσερα θέματα: Α. Βιοποικιλότητα & Κλιματική Αλλαγή: Οι προκλήσεις του 21ου αιώνα. Β. Δρόμοι: η «επιτομή» της ανθρώπινης παρέμβασης στη φύση. Γ. Αιολικά πάρκα: επείγουσα ανάγκη για σωστό χωροταξικό σχεδιασμό. Δ. Σύνδεση της έρευνας με τη διεθνή πολιτική σκηνή. Διαθέσιμο pdf στα ελληνικά.
Προσκεκλημένη διάλεξη στο πλαίσιο διαδικτυακού σεμιναρίου που διοργάνωσε η Επιτροπή Πολιτικής του Ευρωπαϊκού Τμήματος της Society for Conservation Biology στις 26/1/2021. Για την τεκμηρίωση των θεμάτων του σεμιναρίου χρησιμοποιήθηκαν δύο πρόσφατες δημοσιεύσεις για την Ελλάδα (https://doi.org/10.1016/j.biocon.2020.108828 και https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2020.144471). Διατίθενται pdf και βίντεο vimeo στα αγγλικά. Στόχος του σεμιναρίου ήταν: (Α) να παρουσιάσει το πρόβλημα της εξάπλωσης των δρόμων και του επακόλουθου κατακερματισμού σε παγκόσμια και ευρωπαϊκή κλίμακα, καθώς η διατήρηση των ΠΑΔ αποτελεί μακροχρόνια πρωτοβουλία της Επιτροπής Πολιτικής της SCB-Europe. (Β) να παρουσιάσει το επίκαιρο τρίπτυχο απώλειας βιοποικιλότητας και αλλαγής χρήσεων γης από τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, όπως οι υποδομές αιολικών πάρκων, που αναπτύσσονται ταχύτατα στην ΕΕ στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. (Γ) να παρουσιάσει το σχετικό νομοθετικό και πολιτικό πλαίσιο σε παγκόσμιο και ευρωπαϊκό επίπεδο και να συζητήσει τις προοπτικές ενσωμάτωσης των μηνυμάτων του σεμιναρίου στο πολιτικό και νομικό πλαίσιο της ΕΕ. Το σεμινάριο δεν ήταν ανοιχτό στο κοινό· πραγματοποιήθηκε με πρόσκληση βασικών ευρωπαίων εμπειρογνωμόνων και φορέων χάραξης πολιτικής. Τα δύο κύρια μηνύματα του σεμιναρίου ήταν: Μήνυμα 1: Περιορισμός της εξάπλωσης των δρόμων και της κατάληψης γης στα φυσικά οικοσυστήματα με νομικά δεσμευτικούς όρους. Μήνυμα 2: Καλύτερη ενσωμάτωση της βιοποικιλότητας στις κλιματικές πολιτικές: προτεραιότητα στις ΑΠΕ στις ζώνες με τη μικρότερη οικολογική αξία. Τα ακόλουθα σημεία παρουσιάστηκαν ως ερωτήματα/σημεία προς συζήτηση από επιστήμονες και φορείς χάραξης πολιτικής. Οι ΠΑΔ θα πρέπει να ενσωματωθούν στην επερχόμενη ευρωπαϊκή κατευθυντήρια γραμμή ως κριτήριο για τη δημιουργία οικολογικών διαδρόμων που επεκτείνουν το δίκτυο προστατευόμενων περιοχών (στόχος 30%), ώστε να αυξηθεί η συνοχή του Natura 2000, καθώς και ως κριτήριο για τον καθορισμό των ζωνών αυστηρής προστασίας (στόχος 10%). [Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα: Προστασία της φύσης στην ΕΕ: βασικές δεσμεύσεις έως το 2030] Οι ΠΑΔ θα πρέπει να συμπεριληφθούν στους νομικά δεσμευτικούς στόχους αποκατάστασης οικοσυστημάτων του επερχόμενου κανονισμού, καθώς είναι εξίσου σημαντικό να αποκαθίστανται ενεργά τα υποβαθμισμένα και πλούσια σε άνθρακα οικοσυστήματα (ενεργητική αποκατάσταση) και να διατηρούνται προληπτικά τα ανέπαφα οικοσυστήματα (προληπτική αποκατάσταση), ώστε να μη χρειαστεί αποκατάσταση στο μέλλον (οικονομικά αποδοτικό). Η προληπτική αποκατάσταση θα μπορούσε να είναι πιο επωφελής για χώρες που διατηρούν μεγάλες εκτάσεις φύσης, κυρίως στη Σκανδιναβία, την Ανατολική Ευρώπη και τμήματα της Μεσογείου. Τα κράτη-μέλη θα πρέπει να έχουν την ελευθερία να αναλαμβάνουν δράσεις αποκατάστασης σύμφωνα με τις ιδιαίτερες ανάγκες τους, συμπεριλαμβανομένης της απομάκρυνσης δρόμων. [Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα: Σχέδιο αποκατάστασης της φύσης της ΕΕ: βασικές δεσμεύσεις έως το 2030] Ο στόχος της «μηδενικής καθαρής κατάληψης γης έως το 2050» θα πρέπει να γίνει νομικά δεσμευτικός στο πλαίσιο του άρθρου 10 της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ, και η Σύμβαση για το Τοπίο θα πρέπει να ενισχυθεί για την ουσιαστική προστασία, διαχείριση και σχεδιασμό του τοπίου. Η ελαχιστοποίηση της κατάληψης γης θα πρέπει να ενσωματωθεί στην επερχόμενη αναθεώρηση του κανονισμού για τις χρήσεις γης, την αλλαγή χρήσεων γης και τη δασοπονία, ενώ η παρακολούθηση της εξάπλωσης των δρόμων και η διατήρηση των ΠΑΔ θα πρέπει να ληφθούν υπόψη στο 8ο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον. Οι ΣΜΠΕ, οι ΜΠΕ, οι Δέουσες Εκτιμήσεις ή οι κανονισμοί επιδοτήσεων θα μπορούσαν να εφαρμόζονται καλύτερα, ώστε να μειωθούν οι επιπτώσεις των έργων που καταναλώνουν γη. Ο Δείκτης Κατακερματισμού Τοπίου (LFI) και ο Δείκτης Κατακερματισμού ΠΑΔ (RFI) θα μπορούσαν να αποτελέσουν νέα εργαλεία παρακολούθησης και χάραξης πολιτικής στο παραπάνω πλαίσιο. Η ΕΕ θα μπορούσε να αναλάβει πρωτοβουλία για να προταθούν οι ΠΑΔ ως ξεχωριστός στόχος στους στόχους για τη βιοποικιλότητα μετά το Aichi. 
Προσκεκλημένη ομιλία στο πλαίσιο διαδικτυακού σεμιναρίου (webinar) που διοργάνωσε η Επιτροπή Πολιτικής του Ευρωπαϊκού Τμήματος της Society for Conservation Biology στις 26/1/2021. Για την τεκμηρίωση των θεμάτων του σεμιναρίου χρησιμοποιήθηκαν δύο πρόσφατες δημοσιεύσεις για την Ελλάδα (https://doi.org/10.1016/j.biocon.2020.108828 και https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2020.144471). Διαθέσιμα pdf και βίντεο vimeo στα αγγλικά. Ο στόχος του σεμιναρίου ήταν: (Α) να παρουσιάσει το πρόβλημα της εξάπλωσης των δρόμων και του επακόλουθου κατακερματισμού σε παγκόσμια και ευρωπαϊκή κλίμακα, καθώς η διατήρηση των Περιοχών Άνευ Δρόμων είναι μακροχρόνια πρωτοβουλία της PC SCB-Europe. (Β) Να παρουσιάσει την επίκαιρη διασύνδεση της απώλειας βιοποικιλότητας και της αλλαγής χρήσεων γης που προκύπτει από τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, όπως οι αιολικές υποδομές, που αναπτύσσονται ταχύτατα στην ΕΕ στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. (Γ) Να παρουσιάσει το σχετικό νομοθετικό και πολιτικό πλαίσιο σε παγκόσμια και ευρωπαϊκή κλίμακα και να συζητήσει τις προοπτικές ενσωμάτωσης των μηνυμάτων του σεμιναρίου στο πολιτικό και νομικό πλαίσιο της ΕΕ. Το σεμινάριο δεν ήταν ανοιχτό στο κοινό, αλλά πραγματοποιήθηκε με πρόσκληση βασικών ευρωπαίων εμπειρογνωμόνων και φορέων χάραξης πολιτικής. Τα δύο κύρια μηνύματα του σεμιναρίου ήταν: Μήνυμα 1: Να περιοριστεί με νομικά δεσμευτικούς όρους η εξάπλωση των δρόμων και η κατάληψη γης στα φυσικά οικοσυστήματα. Μήνυμα 2: Να ενσωματωθεί καλύτερα η βιοποικιλότητα στις κλιματικές πολιτικές: προτεραιότητα στις ΑΠΕ στις ζώνες με τη χαμηλότερη οικολογική αξία. Τα παρακάτω σημεία παρουσιάστηκαν ως ερωτήματα/σημεία προς συζήτηση από επιστήμονες και φορείς χάραξης πολιτικής. Οι Περιοχές Άνευ Δρόμων θα πρέπει να ενσωματωθούν στην επερχόμενη ευρωπαϊκή κατευθυντήρια γραμμή ως κριτήριο για τη δημιουργία οικολογικών διαδρόμων που επεκτείνουν το δίκτυο προστατευόμενων περιοχών (στόχος 30%), ώστε να αυξηθεί η συνοχή του Natura 2000, και ως κριτήριο για τον καθορισμό και τον χαρακτηρισμό των αυστηρά προστατευόμενων ζωνών (στόχος 10%). [Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα: Προστασία της φύσης στην ΕΕ: βασικές δεσμεύσεις έως το 2030] Οι Περιοχές Άνευ Δρόμων θα πρέπει να συμπεριληφθούν στους νομικά δεσμευτικούς στόχους αποκατάστασης οικοσυστημάτων του επερχόμενου κανονισμού, καθώς είναι εξίσου σημαντικό να αποκαθίστανται ενεργά τα υποβαθμισμένα και πλούσια σε άνθρακα οικοσυστήματα (ενεργή αποκατάσταση) και να διατηρούνται προληπτικά τα άθικτα οικοσυστήματα (προληπτική αποκατάσταση), ώστε να μη χρειαστεί αποκατάσταση στο μέλλον (οικονομικά αποδοτικό). Η προληπτική αποκατάσταση θα μπορούσε να είναι πιο ωφέλιμη για χώρες με μεγάλες εκτάσεις φύσης που έχουν διατηρηθεί, κυρίως στη Σκανδιναβία, την ανατολική Ευρώπη και τμήματα της Μεσογείου. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να έχουν την ελευθερία να αναλαμβάνουν δράσεις αποκατάστασης σύμφωνα με τις ιδιαίτερες ανάγκες τους, συμπεριλαμβανομένης της αφαίρεσης δρόμων. [Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα: Σχέδιο αποκατάστασης της φύσης στην ΕΕ: βασικές δεσμεύσεις έως το 2030] Το ορόσημο «μηδενική καθαρή κατάληψη γης έως το 2050» θα πρέπει να γίνει νομικά δεσμευτικό στο πλαίσιο του Άρθρου 10 της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ και η Σύμβαση για το Τοπίο θα πρέπει να ενισχυθεί για την ουσιαστική προστασία, διαχείριση και σχεδιασμό του τοπίου. Η ελάχιστη κατάληψη γης θα πρέπει να ενσωματωθεί στην επερχόμενη αναθεώρηση του κανονισμού για τη χρήση γης, την αλλαγή χρήσης γης και τη δασοπονία, ενώ η παρακολούθηση της εξάπλωσης των δρόμων και η διατήρηση των Περιοχών Άνευ Δρόμων θα πρέπει να ληφθούν υπόψη στο 8ο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον. Οι ΣΠΕ, οι ΜΠΕ, οι Ειδικές Οικολογικές Αξιολογήσεις ή οι κανονισμοί επιδοτήσεων θα μπορούσαν να εφαρμόζονται καλύτερα ώστε να μειωθούν οι επιπτώσεις των έργων που καταναλώνουν γη. Ο Δείκτης Κατακερματισμού Τοπίου (LFI) και ο Δείκτης Κατακερματισμού από Δρόμους (RFI) θα μπορούσαν να αποτελέσουν νέα εργαλεία παρακολούθησης και χάραξης πολιτικής στο παραπάνω πλαίσιο. Η ΕΕ θα μπορούσε να αναλάβει την πρωτοβουλία να προτείνει τις Περιοχές Άνευ Δρόμων ως διακριτό στόχο στους στόχους της στρατηγικής για τη βιοποικιλότητα μετά το Aichi.

Αφίσα

Ηλεκτρονικό φυλλάδιο/αφίσα (pdf) που συνοψίζει πώς οι κλιματικοί στόχοι για καθαρή ενέργεια στην Ελλάδα μπορούν να επιτευχθούν με τη λειτουργία αιολικών σταθμών, χωρίς ουσιαστική βλάβη στη βιοποικιλότητα, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής πολιτικής και των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης. Τι είναι η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία; Ποια είναι η ελληνική ενεργειακή και κλιματική πολιτική; Ποια είναι η αξία της Ελλάδας ως προς τη βιοποικιλότητά της; Βλάπτουν οι αιολικοί σταθμοί τη βιοποικιλότητα και πότε; Ποια είναι η διεθνής εμπειρία στο θέμα; Τι προτείνει η νέα έρευνα στην Ελλάδα για τη σωστή χωροθέτηση των αιολικών σταθμών με μικρή βλάβη στη βιοποικιλότητα; Οι απαντήσεις με τη μορφή αφίσας τοίχου.
Ηλεκτρονικό ενημερωτικό φυλλάδιο/αφίσα (pdf) που συνοψίζει πώς μπορούν να επιτευχθούν οι κλιματικοί στόχοι για καθαρή ενέργεια στην Ελλάδα μέσω της λειτουργίας αιολικών πάρκων, χωρίς ουσιαστική ζημιά στη βιοποικιλότητα, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής πολιτικής και των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης. Τι είναι η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία; Ποια είναι η ελληνική ενεργειακή και κλιματική πολιτική; Ποια είναι η αξία της Ελλάδας ως προς τη βιοποικιλότητά της; Βλάπτουν τα αιολικά πάρκα τη βιοποικιλότητα και πότε; Ποια είναι η διεθνής εμπειρία στο θέμα αυτό; Τι προτείνει η νέα έρευνα στην Ελλάδα για τη σωστή χωροθέτηση των αιολικών πάρκων με μικρή ζημιά στη βιοποικιλότητα; Οι απαντήσεις σε μορφή αφίσας τοίχου. (στα αγγλικά)

ΜΜΕ

Σε αυτή την ενότητα αναρτώνται άρθρα του διεθνούς και εθνικού/τοπικού τύπου που αναφέρονται στα επιστημονικά ευρήματα της έρευνάς μας. Τα άρθρα είναι ενδεικτικά και παρατίθενται χωρίς να αντανακλούν απαραίτητα τη γνώμη του BCL. Η κάλυψη της έρευνάς μας από τα ΜΜΕ είναι ένας δείκτης απήχησης της έρευνάς μας στην κοινωνία.

Hans von der Brelie. EURONEWS CHANNEL: Why are plans to build more wind farms in Greece so controversial? 12/4/2024

Eurydice Bersi. Reporters United. Too much of a good thing? Wind power and the battle for Greece’s wild heart. 7/10/2021

Eurydice Bersi. NZZ. Ein Kampf um Windmühlen in Griechenland – der Naturschutz ist im Gegenwind. 21/3/2021.

TNH Staff. The National Herald. Greece Goaded to Keep Wind Farms Away from Environmental Areas. 24/3/2020

Giorgos Lialios. E-kathimerini. Experts urge Greek gov’t to rewind turbine plans. 23/03/2020

Κώστας Αγορής: Πρωϊνός Λόγος. «Αστερίσκοι» για τη χωροθέτηση αιολικών πάρκων στη χώρα μας! 13/1/2024

Γιώργος Λιάλιος. Καθημερινή. Πόση γη «χάνεται» στα αιολικά. 5/1/2024 

Μάριος Διονέλλης. Εφημερίδα των Συντακτών. Αντιπεριβαλλοντικά τα αιολικά με τη βούλα της επιστήμης. 31/1/2021

Γιώργος Λιάλιος. Καθημερινή. «Ντιμπέιτ» για αιολικά και Natura. 23/3/2020  

Βαρβάρα Αγγέλη. Typos i. Επτά φοιτητές επιχειρηματολογούν για τα αιολικά πάρκα. 17/5/2020

Πληροφορίες έργου

Τίτλος
WIND - Αιολικά πάρκα και στόχοι βιώσιμης ανάπτυξης: βέλτιστη προσέγγιση ως προς την κατάτμηση και την αλλαγή χρήσης γης
Έτος
2020 - 2021
Προϋπολογισμός
€19,994.77
Συντονιστής
BCL-Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας
Συνεργαζόμενοι Φορείς
-

*Το έργο χρηματοδοτήθηκε με σύναψη σύμβασης με το Ε.Κ.Π.Α.Α. (Εθνικό Κέντρο Περιβάλλοντος & Αειφόρου Ανάπτυξης) – νυν ΟΦΥΠΕΚΑ

Ομάδα έργου

Δρ. Βασιλική Κατή, Επιστημονικά Υπεύθυνη 

Δρ. Χριστίνα Κασσάρα, βιολόγος 

Λυδία Ταμπουρατζή, αγρονόμος & τοπογράφος μηχανικός Ε.Μ.Π.

Δημήτρης Γκότσης, μηχανικός σχεδίασης προϊόντων & συστημάτων

Δρ. Όλγα Τζωρτζακάκη, βιολόγος

Δρ. Δημήτρης Βασιλάκης, δασολόγος 

Δρ. Σύλβια Ζακκάκ, βιολόγος

Μαρία Πετρίδου, γεωπόνος, Υπ. Διδ. BCL/Π.Ι. 

Λαυρέντης Σιδηρόπουλος, περιβαλλοντολόγος, Υπ. Διδ. BCL/Π.Ι.

Μαρία Ψαραλέξη, βιολόγος, Υπ. Διδάκτορας ΑΠΘ 

Νίκος Μπούκας, βιολόγος

Τόνια Γαλάνη, βιολόγος

 

Εξωτερικοί συνεργάτες

Δρ. Ζωή Βροντίση, μηχανικός

Δρ. Άρης Μουστάκας, μηχανικός

Γρήγορη αναζήτηση