Research profile
I am a field biologist, with expertise in the taxonomy and ecology of a wide range of animal groups, (grasshoppers, butterflies, dragonflies, amphibians, reptiles, birds, mammals). I build up primary biodiversity databases, with a special focus on Mediterranean mountainous ecosystems.
International collaboration, independence, ecological breadth, and a consistent focus on providing solutions to major conservation problems are the four points that depict my research profile.
The last research projects I have initiated concerned the sustainable spatial planning of wind farms without undermining biodiversity goals, the delineation of roadless areas as pristine landscapes of high ecological and aesthetic value that should be preserved as such, and several projects on the conservation of endemic and threatened grasshopper species. I have also recently initiated “apollo” the first voluntary citizen-science scheme for monitoring greek butterflies.
Social profile
It is my belief that biodiversity conservation and ecological justice are the greatest challenges of our century. Science can provide real answers to our biodiversity crisis-era; we do not have the luxury to do science without implementation and vice versa.
For this reason, I am active as a conservation biologist, attempting to apply scientific findings in practice and to bridge the gap between local and international policymaking. I am a member of several international and national scientific societies and NGOs, having also chaired the Education Committee of the SCB-Europe and having organized the first international summer school on conservation biology for five years.
I am together with Haritakis and we have a lovely daughter, Myrto. If I was not to be a scientist, I would be a musician or a book writer of novels and fairy tales…. Who knows, maybe these dreams will come true one day…
Research interests
Biodiversity conservation: Indicators, reserve design techniques, biodiversity patterns and mapping, biodiversity under climate change, the impact of human-originated pressures on biodiversity.
Community ecology: Diversity patterns, ecological structure, habitat suitability, and conservation management of terrestrial animal communities: grasshoppers, butterflies, herpetofauna, birds, and mammals.
Conservation biology: Endangered species conservation, protected areas management, windfarm spatial planning, roadless areas and wilderness preservation.
Environmental policy: Science-policy interface, implementation of Natura 2000 network, wilderness integration to legislation,, sustainable game management
Milestones & Education
Research projects
2023
2023: DEMO- Distribution patterns and ecology of three endemic and endangered Orthoptera species of Greek mountains
Goal: DEMO aims at building the ecological knowledge base needed for assessing the conservation status of three steno-endemic and globally threatened high-altitude Orthoptera species of Greece of the genus Parnassiana: P. parnassica (CR), P. tymphrestos (EN) and P. coracis (VU). The project covers their global distribution area and attempts to solve the taxonomic problem of P. coracis vs P. tymphrestos in genetic terms, map the global distribution of the species, investigate the species' habitat requirements, assess the species population status, assess pressures and threats for the species and create the knowledge base for the conservation management of the species. Period: 2023-2024. Funding: NECCA-National Environmental and Climate Change Agency. Institute: BCL - University of Ioannina. Role: Coordinator
2023: PhD excellence grant-A. Stefanidis
PhD title: Ecology and conservation of mountainous Orthoptera communities, with emphasis on endemic and threatened species (Greece). Period: 2023-2026. PhD excellence grant by HFRI-Hellenic Foundation for Research and Innovation. BCL - University of Ioannina. Role: Coordinator & PhD supervisor.
2023: PhD excellence grant-K.Papakostas
PhD title: Balkan chamois (Rupicapra rupicapra balcanica) ecology and conservation in Greece. Period: 2023-2026. PhD excellence grant by HFRI-Hellenic Foundation for Research and Innovation. BCL - University of Ioannina. Role: Coordinator & PhD supervisor.
2023: MEIOSIS- Monitoring and assessing the conservation status of the species Chorthippus lacustrisis. Post-doc excellence grant to K. Zografou
Goal: Predict the ecological traits that make butterflies adaptable to climate change. More info in the project website here. Period: 2023-2025. Post-doc excellence grant to Dr.Dina Zografou as the Principal Investigator by HFRI-Hellenic Foundation for Research and Innovation. BCL - University of Ioannina. Role: Coordinator
2023
2023: LAC2-Monitoring and assessing the conservation status of the species Chorthippus lacustris
Goal: Study of the ecological requirements of the Epirus dancing grasshopper (critically endangered and endemic species) and proposal of management measures to restore its populations and improve its conservation status in Epirus area (GR2120001,GR2120002, GR2120003, GR2120006,). LAC2 project complements LAC project, covering the global distribution area of the species. Period: 2023. Funding: NECCA-National Environmental and Climate Change Agency. BCL - University of Ioannina. Role: Coordinator
2021: NATLAND- Undisturbed natural areas of Greece (SEBI 13).
Goal: Mapping the roadless areas of Greece (over 1 sqkm) and providing to the Greek government and society an open spatial database of the roadless areas of Greece, including whole islands, as a tool to delineate and protect wilderness areas of high naturalness, ecological and aesthetic value. The project concludes to suggestions on integrating its outputs in the national and international environmental policies towards minimizing fragmentation and land use change, in the frame of the new biodiversity strategy in the EU. Period: 2021-2022. Funding: Green Fund of Greece. Institute: BCL - University of Ioannina. Role: Coordinator. More info here
2021: OITI- Investigating the endemic and threatened entomofauna in Oiti and Tymphristos.
Goal: Study of the distribution and ecological requirements of fourteen important grasshoppers in the mountains of Oiti and Tymphristos and suggestion of conservation measures for two species that are both endemic and endangered (EN) - Parnassiana tymphrestos and Oropodisma tymphrestosi. Period: 2021-2022. Funding: Management Agency of Oiti National Park. Institute: BCL - University of Ioannina. Role: Coordinator. [Photo O. tymphrestosi mating]
2021:ALEXANOR- Improving the conservation status of the species Papilio alexanor in Parnassos.
Goal: Study of the distribution and ecological requirements of the butterfly of Community interest Papilio alexanor in two Natura 2000 sites (Parnassos and Giona mountains) and suggest conservation measures to improve its population status and conservation degree. Period: 2021-2022. Funding: Management Agency of Parnassos National Park. Institute: BCL - University of Ioannina. Role: Coordinator.
2021: PARNO-Improving the knowledge of Parnassos’ endemic and threatened entomofauna.
Goal: Study of the distribution and ecological requirements of eleven important grasshopper species in Parnassos National Park and proposal of conservation measures for four endemic and endangered species: Parnassiana parnassica (CR), Oropodisma parnassica (EN), Stenobothrus graecus (EN), Glyphanus obtusus (EN). Period: 2021-2022. Funding: Management Agency of Parnassos National Park. Institute: BCL - University of Ioannina. Role: Coordinator. [Photo Glyphanus obtusus]
2021: LAC-Conservation management of the endemic species Chorthippus lacustris
Goal: Study of the ecological requirements of the Epirus dancing grasshopper (critically endangered and endemic species) and action plan to restore its populations and improve its conservation status in the basin of Pamvotis Lake. Conservation actions will be implemented and their efficiency will be assessed through monitoring in collaboration with the Management Agency of Pamvotis Lake staff. Period: 2021-2023. Funding: Management Agency of Pamvotis Lake. BCL - University of Ioannina. Role: Coordinator. [Photo male Epirus dancing grasshopper]
2021
2021: PINS-Monitoring and improving the knowledge of the endemic and threatened entomofauna in the area of the Management Agency of Lake Pamvotis
Goal: Study of the distribution and ecological requirements of important insect species in Mitsikeli and Nemertsika mountains and the broader area (Ioannina, Pogoni). It targets the butterfly Ephydrias aurinia, the endemic cave-cricket of Perama cave Dolichopoda graeca, the species of Community interest Paracaloptenus caloptenoides and the endemic and endangered species Pryonotropis willemsorum. The study concludes to a spatial database and data on the species ecological requirements with concrete conservation measure suggestions where applicable. Period: 2021-2023. Funding: Management Agency of Pamvotis Lake. Institute: BCL - University of Ioannina. Role: Coordinator. [Photo Dolichopoda graeca].
2020
2020: WIND: Windfarms and Sustainable Development Goals: optimal approach for fragmentation and land use change
Goal: The convergence of climate and biodiversity policies, in the field of wind farm development. The project WIND produced a sustainable scenario of sitting windfarms, which minimizes the cost for biodiversity and natural landscapes, while succeeding to overcome the national climate goals of energy production from windfarms by 2030 and beyond. Period: 2020-2021. Funding: National Center for the Environment and Sustainable Development. Institute: BCL - University of Ioannina. Role: Coordinator. More info here
2019
BUTALL- Butterflies of Greece: Linking science with society
Goal: Connect science with society, with a focus on butterflies, for the mutual benefit of the citizens themselves, science and the Greek State. The projects sets up the first methodological guideline and provides the means to set up the first national citizen science scheme for recording and monitoring butterflies in Greece.
Period: 2019-2020. Funding: National Center for the Environment and Sustainable Development. Institute: BCL - University of Ioannina. Role: Coordinator. More info here
ROADLESS- Roadless areas and sustainable development in Greece
Goal: Contribution to tackling the problem of fragmentation of the landscape and natural ecosystems from new road networks. The project mapped the roadless areas of 50 sqkm in Greece, and produced papers, policy briefs, video, and an online spatial database of roadless areas. It suggested a European legislation on conserving the last roadless areas as wilderness areas where new roads and artificial land expansion should be banned. The social impact of the project was large, and the Prime Minister announced in COP26 (November 2021) the intention of the government to conserve the last large wilderness roadless areas in Greece under the name “untrodden mountains”. ROADLESS project continued through NATLAND project.
Period: 2019-2020. Funding: Green Fund of Greece. Institute: BCL - University of Ioannina. Role: Coordinator. More info here
AOOS - Contribution to biodiversity knowledge of Aoos catchment
Goal: To provide a georeferenced database of species distribution in the basin of Aoos river, one of the last unfragmented free-flowing rivers in Europe, with special focus on the part of the area that is under no protection status. The project assessed different microhabitats of Aoos’ catchment in terms of their ecological value for the target species, as well as potential pressures and threats. Targeted species included large mammals, the otter and the dragonflies. The project suggested establishing a cross-border national park of Aoos between Greece and Albania.
Period: 2019. Funding: Pindos Perivallontiki (NGO) (Funds from Euronatur). Institute: BCL - University of Ioannina. Role: Coordinator. View the report here
2018
COEXIST-Conflict of livestock-wolf in selected regions of Greece
Goal: Contribute to wolf-human conflict mitigation in Tzoumerka National Park. The project assesses and describes traditional free-ranging livestock raisers’ profile, records wolf depredation levels on cattle, sheep and goat herds as the main baseline metric of wolf-human conflicts in Tzoumerka NP, identifies and evaluates the principal damage prevention methods adopted by local livestock farmers, assesses levels of livestock guarding dog mortality due to the illegal use of poisoned baits as a major conservation problem and evaluates satisfaction levels of livestock farmers regarding the national compensation system.
Period: 2018. Funding: WWF-Hellas. Institute: BCL - University of Ioannina. Role: Coordinator. More info here
2017
SOER-Environmental Status Report - Nature / Biodiversity 2018
Goal: Assess the environmental progress of Greece in terms of indicators (SEBI) in the field of nature conservation. The project output was the national environmental report of the country, assessing the progress of Greece to achieve its biodiversity goals, using the system of the Streamlining Biodiversity Indicators of the European Environmental Agency.
Period: 2017. Funding: National Center of Environment and Sustainable Development. Institute: BCL - University of Ioannina. Role: Coordinator. View the report here
Publications
Publications include (a) international peer reviewed papers, (b) book chapters, (c) papers in conference proceedings, (d) published datasets, (e) selected reports. Links for accessing pdfs are provided
*: corresponding author.
Paper without Impact Factor.
Biological group
Grasshoppers
Butterflies
Dragonflies
Small birds
Amphibians & reptiles
Raptors
Other birds
Ungulates
Large carnivores
Vegetation
Multi-taxa
Topic
Roads
Windfarms
Social science
PhD thesis
The current research is conducted in the framework of conservation biology, taking as a case study the reserve of Dadia, in NE Greece. Biological diversity is represented by six biological groups: vegetation, orchids, Orthoptera, aquatic and terrestrial herpetofauna, and small terrestrial birds. The diversity and the ecological structure of the group communities are assessed and analyzed for 36 sites, which represent different habitat types in the Dadia reserve. Five conservation scenarios are constructed to design optimal reserve networks for the conservation of biodiversity. They support the scoring versus approach, the principle of complementarity, of biological representativeness, of environmental representativeness, and finally the random design of reserve systems. Their efficiency is tested and their utility is discussed. The degree of coincidence of hotspots and of the optimal network for different groups is measured, as well as the surrogate value of each studied group as a shortcut for the conservation of the other groups and of overall biodiversity. Finally, we discuss practical conservation issues for the reserve of Dadia.
Papers
Filter
Stefanidis, A., Kougioumoutzis, K., Kati, V., 2026. High extinction risk for range-restricted Orthoptera in Mediterranean mountains under climate and land-use change. Journal of Insect Conservation 30, 109.
Climate- and land-use change represent major threats to Orthoptera, yet their combined impacts on species distributions remain poorly understood. We assessed the individual and synergistic effects of these drivers on seven threatened and endemic montane Orthoptera of the genera Parnassiana and Oropodisma in Greece, a Mediterranean hotspot (~400 Orthoptera species). Using species distribution models that integrate dynamic land-use projections with climate change scenarios through 2100, we evaluated potential range contractions, altitudinal shifts, and key environmental predictors shaping their habitat suitability. All model sets projected severe habitat loss and range contraction, highlighting the importance of accounting for both climate and land-use change. The narrow endemics, P. coracis and P. gionica, are predicted to lose their entire suitable range under every climatic scenario, while O. willemsei is expected to be less affected due to its broader distribution. The number of months with mean temperature > 10 °C was the dominant climatic predictor across species, whereas shrubs were the most influential land-cover variable. All taxa exhibited upslope shifts in suitable habitat, with P. parnassica and O. parnassica showing the largest altitudinal increases (193–252 m). The major future threats in the area will be land conversion from wind power infrastructure expansions and forest encroachment following land abandonment.
Implications for insect conservation: Our results highlight the importance of maintaining high-elevation grasslands and shrubs through mild-intensity sheep/goat grazing, while preventing further infrastructure expansion, to protect the remaining habitat of range-restricted montane Orthoptera.
Η κλιματική αλλαγή και η αλλαγή χρήσεων γης αποτελούν σημαντικές απειλές για τα Ορθόπτερα, ωστόσο οι συνδυασμένες επιπτώσεις τους στην εξάπλωση των ειδών παραμένουν ελάχιστα κατανοητές. Αξιολογήσαμε τις μεμονωμένες και συνεργιστικές επιδράσεις αυτών των παραγόντων σε επτά απειλούμενα και ενδημικά ορεινά είδη Ορθοπτέρων των γενών Parnassiana και Oropodisma στην Ελλάδα, ένα μεσογειακό θερμό σημείο βιοποικιλότητας (~400 είδη Ορθοπτέρων). Με μοντέλα κατανομής ειδών που ενσωματώνουν δυναμικές προβολές χρήσεων γης με σενάρια κλιματικής αλλαγής έως το 2100, αξιολογήσαμε τις πιθανές συρρικνώσεις της εξάπλωσης, τις υψομετρικές μετατοπίσεις και τους κύριους περιβαλλοντικούς παράγοντες που διαμορφώνουν την καταλληλότητα του ενδιαιτήματός τους. Όλα τα σύνολα μοντέλων προέβλεψαν σοβαρή απώλεια ενδιαιτήματος και συρρίκνωση της εξάπλωσης, αναδεικνύοντας τη σημασία να λαμβάνονται υπόψη τόσο η κλιματική αλλαγή όσο και η αλλαγή χρήσεων γης. Τα στενοενδημικά P. coracis και P. gionica αναμένεται να χάσουν ολόκληρη την κατάλληλη εξάπλωσή τους σε κάθε κλιματικό σενάριο, ενώ το O. willemsei αναμένεται να επηρεαστεί λιγότερο λόγω της ευρύτερης εξάπλωσής του. Ο αριθμός των μηνών με μέση θερμοκρασία > 10 °C ήταν ο κυρίαρχος κλιματικός παράγοντας για όλα τα είδη, ενώ οι θάμνοι ήταν η πιο καθοριστική μεταβλητή κάλυψης γης. Όλα τα taxa παρουσίασαν μετατόπιση του κατάλληλου ενδιαιτήματος προς μεγαλύτερα υψόμετρα, με τα P. parnassica και O. parnassica να εμφανίζουν τη μεγαλύτερη υψομετρική άνοδο (193–252 m). Οι κυριότερες μελλοντικές απειλές στην περιοχή θα είναι η μετατροπή της γης από την επέκταση των αιολικών υποδομών και η δασική επέκταση μετά την εγκατάλειψη της γης. Συνέπειες για τη διατήρηση των εντόμων: Τα αποτελέσματά μας αναδεικνύουν τη σημασία της διατήρησης των λιβαδιών και των θαμνώνων μεγάλου υψομέτρου μέσω βόσκησης αιγοπροβάτων ήπιας έντασης, αποτρέποντας παράλληλα την περαιτέρω επέκταση των υποδομών, ώστε να προστατευτεί το εναπομείναν ενδιαίτημα των ορεινών Ορθοπτέρων με περιορισμένη εξάπλωση.
Papakostas, K., Papaioannou, H., Gerogiannis, A., Korakis, A., Pappas, A., Kati, V., 2026. Seasonal and diel activity patterns of the Balkan chamois in Greece: first insights from camera trap data. Mammal Research 71
This study presents the first assessment of the activity patterns of the Balkan chamois ( Rupicapra rupicapra balcanica ) in Greece using camera traps, with a focus on potential differences between forested and open habitats. We deployed 49 camera traps across northwestern Greece (2015–2020), targeting areas with high chamois presence. Thirty-nine cameras yielded usable data (6,152 camera days). We analyzed seasonal and diel activity patterns based on independent photographic events. Chamois had a daily activity ranging from 9:00 to 21:00 and a peak at 11:00. The species used both forested and open areas, but we found no substantial differences in their activity patterns between the two. Nocturnal activity was generally low but increased during autumn in open areas, coinciding with the rutting season. We recommend a systematic camera trap deployment in future studies to evaluate activity overlap with sympatric species and the effects of human disturbance on chamois behavior.
Η παρούσα μελέτη αποτελεί την πρώτη αξιολόγηση των προτύπων δραστηριότητας του βαλκανικού αγριόγιδου (Rupicapra rupicapra balcanica) στην Ελλάδα με τη χρήση καμερών-παγίδων, με έμφαση στις πιθανές διαφορές μεταξύ δασικών και ανοιχτών ενδιαιτημάτων. Τοποθετήσαμε 49 κάμερες-παγίδες στη βορειοδυτική Ελλάδα (2015–2020), σε περιοχές με υψηλή παρουσία αγριόγιδου. Από αυτές, 39 κάμερες έδωσαν αξιοποιήσιμα δεδομένα (6.152 ημέρες-κάμερας). Αναλύσαμε τα εποχικά και ημερήσια πρότυπα δραστηριότητας με βάση ανεξάρτητα φωτογραφικά συμβάντα. Η ημερήσια δραστηριότητα του αγριόγιδου κυμάνθηκε από τις 9:00 έως τις 21:00, με κορύφωση στις 11:00. Το είδος χρησιμοποιούσε τόσο δασικές όσο και ανοιχτές περιοχές, χωρίς όμως ουσιαστικές διαφορές στα πρότυπα δραστηριότητάς του μεταξύ των δύο. Η νυχτερινή δραστηριότητα ήταν γενικά χαμηλή, αυξήθηκε όμως το φθινόπωρο στις ανοιχτές περιοχές, κάτι που συμπίπτει με την περίοδο αναπαραγωγής. Προτείνουμε τη συστηματική τοποθέτηση καμερών-παγίδων σε μελλοντικές μελέτες, ώστε να αξιολογηθεί η επικάλυψη της δραστηριότητας με συμπάτρια είδη και οι επιπτώσεις της ανθρώπινης όχλησης στη συμπεριφορά του αγριόγιδου.
Stefanidis, A., Kati, V., 2026. Wind energy infrastructures drive habitat loss and fragmentation for threatened Orthoptera: spatial planning needed in developed landscapes. Biodiversity and Conservation 35.
Renewable energy expansion is essential for achieving climate goals but threatens biodiversity without proper spatial planning. This study assesses the impacts of renewables on threatened Orthoptera fauna and suggests mitigation solutions. Using geospatial analysis and habitat connectivity metrics, we quantified the impacts of wind power stations on three globally threatened and endemic Orthoptera species. Parnassiana tymphrestos, Parnassiana coracis and Oropodisma willemsei are projected to lose 9.1%, 6.6% and 4.3% of their total suitable habitat, respectively. Local impacts can be severe, with habitat loss (11–49%), reduced connectivity (12–99%), and population declines (12–53%). Population on Mt Oxia will be at risk of local extinction. Nationally, 62% of the distribution of threatened Orthoptera already overlaps with RES infrastructure (mainly wind and solar), and this figure is projected to rise to 79%. Mountains and islands, key centers of endemism, are disproportionately affected: 26% of wind energy is planned for mountainous areas (12% of Greece: >1000 m), and 35% for islands (19% of Greece), threatening narrowly distributed species. We applied a sustainable spatial planning scenario that excludes Natura 2000 sites, low-fragmentation zones, and roadless islands and roadless areas larger than 5 km². This approach fully protects the habitats of the three target species, exceeds the 2050 national wind energy target (13 GW) by 30%, and reduces the overlap between wind facilities and threatened species distributions by 0.9% (± 2.1%). Our findings highlight the urgent need for biodiversity-inclusive energy planning to prevent local extinctions while meeting climate goals, offering a scalable model for biodiversity hotspots globally.
Η επέκταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι απαραίτητη για την επίτευξη των κλιματικών στόχων, απειλεί όμως τη βιοποικιλότητα χωρίς σωστό χωροταξικό σχεδιασμό. Η μελέτη αυτή αξιολογεί τις επιπτώσεις των ΑΠΕ στην απειλούμενη πανίδα Ορθοπτέρων και προτείνει λύσεις άμβλυνσης. Με γεωχωρική ανάλυση και δείκτες συνδεσιμότητας ενδιαιτημάτων, ποσοτικοποιήσαμε τις επιπτώσεις των αιολικών σταθμών σε τρία παγκοσμίως απειλούμενα και ενδημικά είδη Ορθοπτέρων. Τα Parnassiana tymphrestos, Parnassiana coracis και Oropodisma willemsei αναμένεται να χάσουν το 9,1%, το 6,6% και το 4,3% του συνολικού κατάλληλου ενδιαιτήματός τους, αντίστοιχα. Οι τοπικές επιπτώσεις μπορεί να είναι σοβαρές, με απώλεια ενδιαιτήματος (11–49%), μειωμένη συνδεσιμότητα (12–99%) και πληθυσμιακές μειώσεις (12–53%). Ο πληθυσμός στο όρος Οξιά θα κινδυνεύσει με τοπική εξαφάνιση. Σε εθνικό επίπεδο, το 62% της εξάπλωσης των απειλούμενων Ορθοπτέρων επικαλύπτεται ήδη με υποδομές ΑΠΕ (κυρίως αιολικές και φωτοβολταϊκές), ποσοστό που προβλέπεται να αυξηθεί στο 79%. Τα βουνά και τα νησιά, βασικά κέντρα ενδημισμού, πλήττονται δυσανάλογα: το 26% της αιολικής ενέργειας σχεδιάζεται σε ορεινές περιοχές (12% της Ελλάδας: >1000 m) και το 35% σε νησιά (19% της Ελλάδας), απειλώντας είδη με περιορισμένη εξάπλωση. Εφαρμόσαμε ένα σενάριο αειφόρου χωροταξικού σχεδιασμού που αποκλείει τις περιοχές Natura 2000, τις ζώνες χαμηλού κατακερματισμού, καθώς και τα νησιά χωρίς δρόμους και τις Περιοχές Άνευ Δρόμων μεγαλύτερες από 5 km². Η προσέγγιση αυτή προστατεύει πλήρως τα ενδιαιτήματα των τριών ειδών-στόχων, υπερβαίνει κατά 30% τον εθνικό στόχο αιολικής ενέργειας για το 2050 (13 GW) και μειώνει την επικάλυψη των αιολικών εγκαταστάσεων με την εξάπλωση των απειλούμενων ειδών κατά 0,9% (± 2,1%). Τα ευρήματά μας αναδεικνύουν την επείγουσα ανάγκη για ενεργειακό σχεδιασμό που ενσωματώνει τη βιοποικιλότητα, ώστε να αποτραπούν τοπικές εξαφανίσεις ενώ επιτυγχάνονται οι κλιματικοί στόχοι, προσφέροντας ένα μοντέλο εφαρμόσιμο σε θερμά σημεία βιοποικιλότητας παγκοσμίως.
Papakostas, K., Chirichella, R., Apollonio, M., Kati, V., 2026. Home Range and Habitat Selection of Chamois: A Systematic Review and Meta-Analysis. Mammal Review 56.
Introduction Chamois ( Rupicapra spp.) are widely distributed across Europe and parts of Asia (ten subspecies). Studies on their distribution and habitat selection account for less than 10% of the literature on the genus, and existing research disproportionately focuses on the Alpine chamois ( R. r. rupicapra ). Aims We explored the chamois home range patterns and habitat selection drivers, trends in methodological data collection and analysis tools, and research gaps. Methods We conducted a systematic search (PRISMA guideline) and a meta‐analysis of the peer‐reviewed, English‐language articles that reported quantitative data on home range size or habitat selection, comprising 22 studies spanning 16 study areas. Results and Discussion Knowledge stemmed mainly (68% of studies) from the Alpine subspecies. Seven subspecies remain understudied (0–1 study each). Telemetry and field observations were the primary field methods in home range and habitat selection studies, respectively. Annual individual home ranges were small but varied greatly (0.04–4.94 km 2 ), depending on sex (larger in males), dispersal behaviour (larger in migrating males) and season. Habitat selection analysis (24 factors tested; 452 cases) revealed that topography (elevation, slope, escape terrain) and human disturbance (hunting, infrastructure, hiking trails, livestock) influenced chamois habitat selection. Rocky, grassland and forest habitat use were season‐dependent, and snow‐covered areas were generally avoided. Recommendations We highlight the need for further research on underrepresented and threatened subspecies, as well as on the chamois’ responses to human disturbance and climatic variables, to better inform conservation management under global change.
Εισαγωγή: Τα αγριόγιδα (Rupicapra spp.) είναι ευρέως διαδεδομένα στην Ευρώπη και σε τμήματα της Ασίας (δέκα υποείδη). Οι μελέτες για την εξάπλωση και την επιλογή ενδιαιτήματός τους αντιστοιχούν σε λιγότερο από το 10% της βιβλιογραφίας για το γένος, ενώ η υπάρχουσα έρευνα εστιάζει δυσανάλογα στο αλπικό αγριόγιδο (R. r. rupicapra). Στόχοι: Διερευνήσαμε τα πρότυπα ζωτικού χώρου του αγριόγιδου και τους παράγοντες που καθορίζουν την επιλογή ενδιαιτήματος, τις τάσεις στις μεθόδους συλλογής δεδομένων και στα εργαλεία ανάλυσης, καθώς και τα ερευνητικά κενά. Μέθοδοι: Πραγματοποιήσαμε συστηματική αναζήτηση (σύμφωνα με τις οδηγίες PRISMA) και μετα-ανάλυση των αξιολογημένων, αγγλόγλωσσων άρθρων που ανέφεραν ποσοτικά δεδομένα για το μέγεθος του ζωτικού χώρου ή την επιλογή ενδιαιτήματος· συνολικά 22 μελέτες σε 16 περιοχές μελέτης. Αποτελέσματα και Συζήτηση: Η γνώση προέρχεται κυρίως (68% των μελετών) από το αλπικό υποείδος. Επτά υποείδη παραμένουν ελάχιστα μελετημένα (0–1 μελέτη το καθένα). Η τηλεμετρία και οι παρατηρήσεις πεδίου ήταν οι κύριες μέθοδοι πεδίου στις μελέτες ζωτικού χώρου και επιλογής ενδιαιτήματος, αντίστοιχα. Οι ετήσιοι ατομικοί ζωτικοί χώροι ήταν μικροί αλλά παρουσίαζαν μεγάλη διακύμανση (0,04–4,94 km²), ανάλογα με το φύλο (μεγαλύτεροι στα αρσενικά), τη συμπεριφορά διασποράς (μεγαλύτεροι στα αρσενικά που μετακινούνται) και την εποχή. Η ανάλυση επιλογής ενδιαιτήματος (24 παράγοντες, 452 περιπτώσεις) έδειξε ότι η τοπογραφία (υψόμετρο, κλίση, πεδία διαφυγής) και η ανθρώπινη όχληση (κυνήγι, υποδομές, μονοπάτια πεζοπορίας, κτηνοτροφία) επηρεάζουν την επιλογή ενδιαιτήματος του αγριόγιδου. Η χρήση βραχωδών, ποολιβαδικών και δασικών ενδιαιτημάτων εξαρτιόταν από την εποχή, ενώ οι χιονοσκεπείς περιοχές γενικά αποφεύγονταν. Προτάσεις: Τονίζουμε την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα στα υποεκπροσωπούμενα και απειλούμενα υποείδη, καθώς και στις αποκρίσεις του αγριόγιδου στην ανθρώπινη όχληση και στις κλιματικές μεταβλητές, ώστε να υποστηριχθεί καλύτερα η διαχείριση για τη διατήρησή του υπό την παγκόσμια αλλαγή.
Süle, G., Báldi, A., Kleijn, D., Steffan-Dewenter, I., Albrecht, M., Batáry, P., Biegerl, C., Bogusch, P., Braunisch, V., Buse, J., Cappellari, A., Eckerter, T., Fartmann, T., Frank, T., Fumy, F., Garratt, M., Georgi, M., Guariento, E., Heneberg, P., Hilpold, A., Holzschuh, A., Hopfenmüller, S., Horák, J., Hussain, R.I., Józan, Z., Karise, R., Kati, V., Klein, A.M., Kovács-Hostyánszki, A., Kozel, P., Kőrösi, Á., Liiskmann, E., Löffler, F., Marini, L., McLaughlin, G., Mora, A., Morrison, M., Nasiou, K., Nehybová, K., Ódor, P., Poniatowski, D., Soltész, Z., Szentirmai, I., Tölgyesi, C., Zografou, K., Szigeti, V., 2026. Synthesis of Pollinator-Friendly Management in European Protected Areas. Conservation Biology.
Pollinators are important to humans and nature due to their role in ecosystem functioning and services. Research on the effects of pollinator management in protected areas is insufficient compared with that on farmlands and urban areas, potentially hindering appropriate policy implementation. We addressed this knowledge gap by conducting a data-based synthesis on measures to promote pollinators (especially bees, butterflies, and flies) across European protected areas. To compare the effects of management practices that enhance pollinators (pollinator-friendly; treatment) and those not focused on pollinators (conventional; control) in protected areas, we used vegetation, floral resource, and pollinator datasets. Our synthesis involved 10 countries, 34 datasets, and 639 sampling sites with different management activities (land abandonment, mowing, grazing, mulching, flower sowing, gap creation, and uprooting and girdling trees) and habitats (grasslands, forests, reed beds, and sandpits). Pooled analysis indicated that pollinator-friendly management had mainly neutral effects on floral resources and pollinators, with some positive effects but no negative effects. Dataset-level details revealed mostly neutral effects from pollinator-friendly management with some positive (15%) and fewer negative (3%) effects. Management slightly improved pollinator overall abundance and species richness, particularly for butterflies and wild bees (excluding bumblebees). Comparing our synthesis with previous studies suggests that implementing management practices for pollinators in protected areas is more challenging than in farmlands and cities, possibly because protected areas already host higher quality habitats. Alternatively, pollinator-friendly approaches commonly implemented in protected areas may be insufficient. Although the Nature Restoration Regulation provides new opportunities for pollinator conservation, implementation will require careful planning for target areas, as effective management, including pollinator requirements, requires more focused and context-specific measures than those applied in cities and farmlands. Although focused on Europe, our synthesis provides broadly applicable lessons for pollinator conservation in other highly modified landscapes but with adaptation to local ecological and socioeconomic conditions.
Οι επικονιαστές είναι σημαντικοί για τον άνθρωπο και τη φύση λόγω του ρόλου τους στη λειτουργία των οικοσυστημάτων και στις οικοσυστημικές υπηρεσίες. Η έρευνα για τις επιπτώσεις της διαχείρισης των επικονιαστών στις προστατευόμενες περιοχές είναι ανεπαρκής σε σύγκριση με αυτήν στις γεωργικές εκτάσεις και τις αστικές περιοχές, γεγονός που ενδέχεται να εμποδίζει την εφαρμογή κατάλληλων πολιτικών. Καλύψαμε αυτό το κενό γνώσης με μια σύνθεση δεδομένων για τα μέτρα προώθησης των επικονιαστών (ιδιαίτερα μελισσών, πεταλούδων και μυγών) σε προστατευόμενες περιοχές της Ευρώπης. Για να συγκρίνουμε τις επιπτώσεις των πρακτικών διαχείρισης που ενισχύουν τους επικονιαστές (φιλικές προς τους επικονιαστές· επέμβαση) με εκείνες που δεν εστιάζουν στους επικονιαστές (συμβατικές· μάρτυρας) στις προστατευόμενες περιοχές, χρησιμοποιήσαμε σύνολα δεδομένων για τη βλάστηση, τους ανθικούς πόρους και τους επικονιαστές. Η σύνθεσή μας περιλάμβανε 10 χώρες, 34 σύνολα δεδομένων και 639 θέσεις δειγματοληψίας με διαφορετικές διαχειριστικές δραστηριότητες (εγκατάλειψη γης, κοπή, βόσκηση, εδαφοκάλυψη, σπορά λουλουδιών, δημιουργία διάκενων, εκρίζωση και δακτυλιοτομή δέντρων) και ενδιαιτήματα (λιβάδια, δάση, καλαμιώνες και αμμωρυχεία). Η συγκεντρωτική ανάλυση έδειξε ότι η φιλική προς τους επικονιαστές διαχείριση είχε κυρίως ουδέτερες επιπτώσεις στους ανθικούς πόρους και στους επικονιαστές, με ορισμένες θετικές αλλά καμία αρνητική επίπτωση. Σε επίπεδο συνόλων δεδομένων, οι επιπτώσεις ήταν κυρίως ουδέτερες, με ορισμένες θετικές (15%) και λιγότερες αρνητικές (3%). Η διαχείριση βελτίωσε ελαφρώς τη συνολική αφθονία και τον πλούτο ειδών των επικονιαστών, ιδιαίτερα για τις πεταλούδες και τις άγριες μέλισσες (εκτός των βομβίνων). Η σύγκριση της σύνθεσής μας με προηγούμενες μελέτες υποδηλώνει ότι η εφαρμογή διαχειριστικών πρακτικών για τους επικονιαστές στις προστατευόμενες περιοχές είναι δυσκολότερη από ό,τι στις γεωργικές εκτάσεις και στις πόλεις, πιθανώς επειδή οι προστατευόμενες περιοχές φιλοξενούν ήδη ενδιαιτήματα υψηλότερης ποιότητας. Εναλλακτικά, οι φιλικές προς τους επικονιαστές προσεγγίσεις που εφαρμόζονται συνήθως στις προστατευόμενες περιοχές ενδέχεται να είναι ανεπαρκείς. Παρόλο που ο Κανονισμός για την Αποκατάσταση της Φύσης προσφέρει νέες ευκαιρίες για τη διατήρηση των επικονιαστών, η εφαρμογή του θα απαιτήσει προσεκτικό σχεδιασμό για τις περιοχές-στόχους, καθώς η αποτελεσματική διαχείριση, που λαμβάνει υπόψη τις απαιτήσεις των επικονιαστών, χρειάζεται πιο στοχευμένα και προσαρμοσμένα στο εκάστοτε πλαίσιο μέτρα από εκείνα που εφαρμόζονται στις πόλεις και τις γεωργικές εκτάσεις. Αν και επικεντρώνεται στην Ευρώπη, η σύνθεσή μας προσφέρει γενικά εφαρμόσιμα διδάγματα για τη διατήρηση των επικονιαστών σε άλλα έντονα τροποποιημένα τοπία, με προσαρμογή στις τοπικές οικολογικές και κοινωνικοοικονομικές συνθήκες.
Nasiou, K., Zografou, K., Radović, A., Stefanidis, A., Kati, V., 2026. Environmental and seasonal filtering of taxonomic, functional and phylogenetic diversity patterns of mountain butterflies in a prime butterfly area, Greece. Insect Conservation and Diversity
Combining taxonomic, functional and phylogenetic diversity facets offers a more complete view of biodiversity, yet their fine‐scale drivers for mountainous insect communities remain poorly understood. We investigated butterfly communities in mountain grasslands and forest clearings in two roadless and protected mountains of Pindus Mt. range in Greece (Smolikas and Tymfi, 1240–1950 m), by seasonally surveying 22 transects (300 × 5 m) and 66 microhabitat plots (5 × 5 m) in 2022. Multifaceted diversity was quantified from species data, 11 functional traits and a phylogenetic tree, and related to herb/grass height, flowerhead abundance, elevation and slope using generalized linear models. We recorded 83 species, including species of conservation concern (35%); mountain grasslands and forest clearings seemed to support comparable taxonomic, functional and phylogenetic diversity but differed in species composition, highlighting their complementary conservation value. Herb/grass height and flowerhead abundance declined from spring to late summer, while the Community Temperature Index and functional dispersion increased, indicating a shift toward warmer‐adapted and more functionally heterogeneous communities under reduced resource availability. Herb/grass height and flowerhead abundance emerged as the main positive predictors of multifaceted diversity, whereas elevation reduced abundance, functional richness and phylogenetic diversity; the trait‐based model revealed non‐random links between habitat structure and species traits, particularly for temperature affinity, oligophagy, range size and flight period. Our results could inform sustainable grazing in Mediterranean mountain landscapes and contribute to the implementation of the Nature Restoration Regulation.
Ο συνδυασμός της ταξινομικής, λειτουργικής και φυλογενετικής διάστασης της ποικιλότητας προσφέρει μια πληρέστερη εικόνα της βιοποικιλότητας, ωστόσο οι παράγοντες που τις καθορίζουν σε μικρή κλίμακα στις ορεινές κοινότητες εντόμων παραμένουν ελάχιστα κατανοητοί. Μελετήσαμε τις κοινότητες πεταλούδων σε ορεινά λιβάδια και δασικά διάκενα σε δύο προστατευόμενα βουνά χωρίς δρόμους της οροσειράς της Πίνδου (Σμόλικας και Τύμφη, 1240–1950 m), με εποχικές καταγραφές σε 22 διαδρομές (300 × 5 m) και 66 δειγματοληπτικές επιφάνειες μικροενδιαιτημάτων (5 × 5 m) το 2022. Η πολυδιάστατη ποικιλότητα ποσοτικοποιήθηκε από δεδομένα ειδών, 11 λειτουργικά γνωρίσματα και ένα φυλογενετικό δέντρο, και συσχετίστηκε με το ύψος των πόων/αγρωστωδών, την αφθονία ανθοκεφαλών, το υψόμετρο και την κλίση με γενικευμένα γραμμικά μοντέλα. Καταγράψαμε 83 είδη, μεταξύ των οποίων είδη ενδιαφέροντος για τη διατήρηση (35%). Τα ορεινά λιβάδια και τα δασικά διάκενα φάνηκε να υποστηρίζουν συγκρίσιμη ταξινομική, λειτουργική και φυλογενετική ποικιλότητα, αλλά διέφεραν ως προς τη σύνθεση ειδών, γεγονός που αναδεικνύει τη συμπληρωματική αξία τους για τη διατήρηση. Το ύψος των πόων/αγρωστωδών και η αφθονία ανθοκεφαλών μειώθηκαν από την άνοιξη προς το τέλος του καλοκαιριού, ενώ ο Δείκτης Θερμοκρασίας Κοινότητας και η λειτουργική διασπορά αυξήθηκαν, υποδηλώνοντας μετατόπιση προς κοινότητες προσαρμοσμένες σε θερμότερες συνθήκες και λειτουργικά πιο ετερογενείς υπό μειωμένη διαθεσιμότητα πόρων. Το ύψος των πόων/αγρωστωδών και η αφθονία ανθοκεφαλών αναδείχθηκαν ως οι κύριοι θετικοί προγνωστικοί παράγοντες της πολυδιάστατης ποικιλότητας, ενώ το υψόμετρο μείωσε την αφθονία, τον λειτουργικό πλούτο και τη φυλογενετική ποικιλότητα. Το μοντέλο βάσει γνωρισμάτων αποκάλυψε μη τυχαίες συσχετίσεις μεταξύ της δομής του ενδιαιτήματος και των γνωρισμάτων των ειδών, ιδιαίτερα για τη θερμοκρασιακή προτίμηση, την ολιγοφαγία, το εύρος εξάπλωσης και την περίοδο πτήσης. Τα αποτελέσματά μας μπορούν να συμβάλουν στην αειφορική βόσκηση στα μεσογειακά ορεινά τοπία και στην εφαρμογή του Κανονισμού για την Αποκατάσταση της Φύσης.
Magneville, C., Cartereau, M., Hernández-Agüero, J.A., Silva, E., Marjakangas, E.L., Moracho Martinez, E., Biffoni, G., Casazza, G., Kati, V.I., Kokkoris, I.P., Le Bagousse-Pinguet, Y., Médail, F., Millon, A., Nève, G., Riva, F., Soliveres, S., Zografou, K., Olsen, K., Svenning, J.C., Agathe, L., Ordonez, A., 2025. Echoes of the Past: Long-Term Climate Stability Shapes Functional and Phylogenetic Diversity in Euro-Mediterranean Forests. Global Ecology and Biogeography 34, e70177
Aim Understanding the relative influence of past and present environmental and anthropogenic drivers on biodiversity is crucial for predicting future biodiversity trends. We assessed how past climate stability, present climate, habitat characteristics, disturbances (fire and herbivory), and past and present land use shape current functional and phylogenetic diversity across multiple taxa. Location Euro‐Mediterranean forests. Time Period From Last Glacial Maximum to Present Day. Major Taxa Studied Trees, birds, butterflies, reptiles, and mammals. Methods We quantified standardised functional and phylogenetic diversity across three dimensions: richness, dispersion, and originality for five taxonomic groups. Focusing on 54 individual drivers, we applied random forests to evaluate the importance of broad categories of drivers and understand how individual drivers impact each diversity dimension. Results Past temperature stability since the Last Glacial Maximum emerged as a dominant driver of functional and phylogenetic diversity across taxa. Stability was associated with higher functional and phylogenetic richness and dispersion, whereas unstable past climates were linked to lower diversity. Herbivory also played a significant role, though it was less influential than the past climate, particularly for trees and reptiles, whereas the present climate influenced birds’ functional diversity. Fire intensity and surface, and land use in the present and past had limited importance, likely because of the study grain resolution. Main Conclusions Our findings underscore that long‐term climate conditions continue to influence biodiversity patterns across various taxa. This highlights the importance of considering both past legacies and present conditions when assessing biodiversity responses to future climate change. Lastly, we revealed dimension and taxon‐specific responses to drivers, reinforcing the need for integrative biodiversity frameworks that incorporate multiple facets and dimensions of biodiversity across different taxa to get a more nuanced understanding of how biodiversity is structured and maintained.
Στόχος: Η κατανόηση της σχετικής επίδρασης των παρελθοντικών και σημερινών περιβαλλοντικών και ανθρωπογενών παραγόντων στη βιοποικιλότητα είναι κρίσιμη για την πρόβλεψη των μελλοντικών τάσεών της. Αξιολογήσαμε πώς η σταθερότητα του κλίματος στο παρελθόν, το σημερινό κλίμα, τα χαρακτηριστικά των ενδιαιτημάτων, οι διαταραχές (πυρκαγιά και φυτοφαγία) και οι χρήσεις γης στο παρελθόν και σήμερα διαμορφώνουν τη σημερινή λειτουργική και φυλογενετική ποικιλότητα σε πολλές ταξινομικές ομάδες. Περιοχή: Ευρω-μεσογειακά δάση. Χρονική περίοδος: Από το Τελευταίο Παγετώδες Μέγιστο έως σήμερα. Κύριες ταξινομικές ομάδες: Δέντρα, πουλιά, πεταλούδες, ερπετά και θηλαστικά. Μέθοδοι: Ποσοτικοποιήσαμε την τυποποιημένη λειτουργική και φυλογενετική ποικιλότητα σε τρεις διαστάσεις (πλούτος, διασπορά και μοναδικότητα) για πέντε ταξινομικές ομάδες. Εστιάζοντας σε 54 επιμέρους παράγοντες, εφαρμόσαμε random forests για να αξιολογήσουμε τη σημασία ευρύτερων κατηγοριών παραγόντων και να κατανοήσουμε πώς οι επιμέρους παράγοντες επηρεάζουν κάθε διάσταση της ποικιλότητας. Αποτελέσματα: Η σταθερότητα της θερμοκρασίας από το Τελευταίο Παγετώδες Μέγιστο αναδείχθηκε ως κυρίαρχος παράγοντας της λειτουργικής και φυλογενετικής ποικιλότητας σε όλες τις ομάδες. Η σταθερότητα συνδέθηκε με υψηλότερο λειτουργικό και φυλογενετικό πλούτο και διασπορά, ενώ τα ασταθή κλίματα του παρελθόντος συνδέθηκαν με χαμηλότερη ποικιλότητα. Σημαντικό ρόλο έπαιξε επίσης η φυτοφαγία, αν και λιγότερο από το κλίμα του παρελθόντος, ιδιαίτερα για τα δέντρα και τα ερπετά, ενώ το σημερινό κλίμα επηρέασε τη λειτουργική ποικιλότητα των πουλιών. Η ένταση και η έκταση των πυρκαγιών, καθώς και οι χρήσεις γης σήμερα και στο παρελθόν, είχαν περιορισμένη σημασία, πιθανώς λόγω της χωρικής ανάλυσης της μελέτης. Κύρια συμπεράσματα: Τα ευρήματά μας υπογραμμίζουν ότι οι μακροχρόνιες κλιματικές συνθήκες εξακολουθούν να επηρεάζουν τα πρότυπα βιοποικιλότητας σε διάφορες ταξινομικές ομάδες. Αυτό αναδεικνύει τη σημασία να λαμβάνονται υπόψη τόσο οι κληρονομιές του παρελθόντος όσο και οι σημερινές συνθήκες κατά την αξιολόγηση των αποκρίσεων της βιοποικιλότητας στη μελλοντική κλιματική αλλαγή. Τέλος, αναδείξαμε αποκρίσεις στους παράγοντες που διαφέρουν ανά διάσταση και ανά ταξινομική ομάδα, ενισχύοντας την ανάγκη για ολοκληρωμένα πλαίσια που ενσωματώνουν πολλαπλές όψεις και διαστάσεις της βιοποικιλότητας σε διαφορετικές ομάδες, ώστε να κατανοήσουμε καλύτερα πώς δομείται και διατηρείται η βιοποικιλότητα.
Süle, G., Báldi, A., Kleijn, D., Steffan-Dewenter, I., Venn, S., Goulson, D., Dietzel, S., Muratet, A., Cole, L.J., Öckinger, E., Tzortzakaki, O., Banaszak-Cibicka, W., Betz, O., Blackmore, L.M., Dylewski, Ł., Fontaine, B., Fournier, B., Geppert, C., Griffiths-Lee, J., Hawthorn, C., Holzschuh, A., Horák, J., Horstmann, S., Hoyle, H., Kati, V., Kovács-Hostyánszki, A., Marini, L., Michelot-Antalik, A., Moretti, M., Norton, B.A., Phillips, B.B., Plećaš, M., Rada, P., Sárospataki, M., Schulze, S., Shwartz, A., Unterweger, P., Szigeti, V., 2025. Pollinator-Promoting Interventions in European Urban Habitats—A Synthesis
Pollinators receive considerable interest due to their fundamental role in ecosystem functioning and human well-being. Unlike farmlands, studies of urban pollinator-promoting interventions are scarce and have not been synthesised, hampering policy implementation. To fill this gap, we compared pollinator-promoting interventions (treatment) with conventionally managed (control) sites regarding vegetation, floral resources, and pollinators. Our synthesis investigated 1051 sampling sites with different interventions (abandonment, extensive mowing, flower sowing, and combined practices) and habitats (parks, grasslands, road verges, private and public gardens) from 28 European datasets at pooled- and study-levels. Urban pollinator-promoting interventions generally benefited plants and pollinators with taxon, intervention, habitat, and spatio-temporal specific differences. Pooled analyses showed mostly positive and never negative treatment effects, while study-level details described primarily positive and neutral but rarely negative effects. Bumblebees and butterflies benefited most from the interventions. Some effects were stronger for interventions involving flower sowing, interventions occurring in road verges, and interventions located in Northwestern Europe. Although regulations, guidelines, and monitoring are improving, knowledge gaps remain for some pollinator taxa (e.g., beetles), regions (e.g., Mediterranean), and novel interventions (e.g., for ground-nesting insects). Further collaborative studies from around the world could help cities bring people, plants, and pollinators together by creating resilient, multi-functional urban spaces.
Οι επικονιαστές συγκεντρώνουν μεγάλο ενδιαφέρον λόγω του θεμελιώδους ρόλου τους στη λειτουργία των οικοσυστημάτων και στην ανθρώπινη ευημερία. Σε αντίθεση με τις γεωργικές εκτάσεις, οι μελέτες για παρεμβάσεις προώθησης των επικονιαστών στις πόλεις είναι λίγες και δεν έχουν συντεθεί, γεγονός που δυσχεραίνει την εφαρμογή πολιτικών. Για να καλύψουμε αυτό το κενό, συγκρίναμε θέσεις με παρεμβάσεις υπέρ των επικονιαστών (επέμβαση) με θέσεις συμβατικής διαχείρισης (μάρτυρας) ως προς τη βλάστηση, τους ανθικούς πόρους και τους επικονιαστές. Η σύνθεσή μας εξέτασε 1051 θέσεις δειγματοληψίας με διαφορετικές παρεμβάσεις (εγκατάλειψη, εκτατική κοπή, σπορά λουλουδιών και συνδυασμένες πρακτικές) και ενδιαιτήματα (πάρκα, λιβάδια, πρανή δρόμων, ιδιωτικοί και δημόσιοι κήποι) από 28 ευρωπαϊκά σύνολα δεδομένων, σε συγκεντρωτικό επίπεδο και σε επίπεδο μελέτης. Οι αστικές παρεμβάσεις υπέρ των επικονιαστών ωφέλησαν γενικά τα φυτά και τους επικονιαστές, με διαφορές ανάλογα με την ταξινομική ομάδα, την παρέμβαση, το ενδιαίτημα και τη χωροχρονική κλίμακα. Οι συγκεντρωτικές αναλύσεις έδειξαν κυρίως θετικές και ποτέ αρνητικές επιπτώσεις, ενώ σε επίπεδο μελέτης οι επιπτώσεις ήταν κυρίως θετικές και ουδέτερες και σπάνια αρνητικές. Οι βομβίνοι και οι πεταλούδες ωφελήθηκαν περισσότερο από τις παρεμβάσεις. Ορισμένες επιπτώσεις ήταν ισχυρότερες στις παρεμβάσεις με σπορά λουλουδιών, στις παρεμβάσεις σε πρανή δρόμων και σε αυτές της βορειοδυτικής Ευρώπης. Αν και οι κανονισμοί, οι κατευθυντήριες γραμμές και η παρακολούθηση βελτιώνονται, παραμένουν κενά γνώσης για ορισμένες ομάδες επικονιαστών (π.χ. κολεόπτερα), περιοχές (π.χ. Μεσόγειος) και καινοτόμες παρεμβάσεις (π.χ. για έντομα που φωλιάζουν στο έδαφος). Περαιτέρω συνεργατικές μελέτες από όλο τον κόσμο θα μπορούσαν να βοηθήσουν τις πόλεις να φέρουν κοντά ανθρώπους, φυτά και επικονιαστές, δημιουργώντας ανθεκτικούς, πολυλειτουργικούς αστικούς χώρους.
Papakostas, K., Astaras, C., Kati, V., 2025. Mapping Balkan chamois habitat use and assessing human disturbance and renewable energy impacts on Mount Oiti, Greece. Discover Conservation 2, 29
Abstract: The Balkan chamois (Rupicapra rupicapra balcanica) is a protected ungulate with poor conservation status in Greece. We conducted seasonal surveys (2023) to collect 652 species’ occurrences on Mt. Oiti (study area: 156 km2). The seasonal ranges and the respective core areas (Kernel Density Estimates) showed limited size variation and a great spatial overlap, indicating limited seasonal movements. The suitable habitat (suitability values ≥ 0.6) as defined by Species Distribution Models (SDMs) covered 12.2 km2, with 28% extending beyond the Natura 2000 network of protected areas. The chamois inhabited forests throughout the year, besides grasslands in the summer and autumn. The three variables contributing most to the SDMs were related to human disturbance. The species strongly avoided areas near livestock pens, roads, and hunting grounds. Three wind power stations are planned; if constructed, the species will lose 17% of its suitable habitat and could reduce its range. The impact of nine proposed small hydroelectric stations remains uncertain. These findings emphasize the need to avoid infrastructure and road construction in suitable chamois habitats, expand protected areas and wildlife refuges, and manage livestock activities, supporting the implementation of the national action plan for the species
Περίληψη: Το βαλκανικό αγριόγιδο (Rupicapra rupicapra balcanica) είναι ένα προστατευόμενο οπληφόρο με κακή κατάσταση διατήρησης στην Ελλάδα. Πραγματοποιήσαμε εποχικές καταγραφές (2023) και συλλέξαμε 652 παρουσίες του είδους στο όρος Οίτη (περιοχή μελέτης: 156 km²). Οι εποχικές επικράτειες και οι αντίστοιχες κεντρικές περιοχές τους (εκτιμήσεις πυρήνα πυκνότητας, Kernel Density Estimates) παρουσίασαν μικρή διακύμανση μεγέθους και μεγάλη χωρική επικάλυψη, γεγονός που δείχνει περιορισμένες εποχικές μετακινήσεις. Το κατάλληλο ενδιαίτημα (τιμές καταλληλότητας ≥ 0,6), όπως ορίστηκε με Μοντέλα Κατανομής Ειδών (SDMs), κάλυπτε 12,2 km², με το 28% να εκτείνεται εκτός του δικτύου προστατευόμενων περιοχών Natura 2000. Το αγριόγιδο χρησιμοποιούσε τα δάση καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, καθώς και τα λιβάδια το καλοκαίρι και το φθινόπωρο. Οι τρεις μεταβλητές με τη μεγαλύτερη συνεισφορά στα SDMs σχετίζονταν με την ανθρώπινη όχληση. Το είδος απέφευγε έντονα τις περιοχές κοντά σε κτηνοτροφικές μάντρες, δρόμους και περιοχές κυνηγιού. Σχεδιάζονται τρεις αιολικοί σταθμοί· αν κατασκευαστούν, το είδος θα χάσει το 17% του κατάλληλου ενδιαιτήματός του και η εξάπλωσή του ενδέχεται να περιοριστεί. Η επίπτωση εννέα προτεινόμενων μικρών υδροηλεκτρικών σταθμών παραμένει αβέβαιη. Τα ευρήματα αυτά τονίζουν την ανάγκη να αποφεύγεται η κατασκευή υποδομών και δρόμων στα κατάλληλα ενδιαιτήματα του αγριόγιδου, να επεκταθούν οι προστατευόμενες περιοχές και τα καταφύγια άγριας ζωής και να ρυθμιστούν οι κτηνοτροφικές δραστηριότητες, υποστηρίζοντας την εφαρμογή του εθνικού σχεδίου δράσης για το είδος.
Sidiropoulos L, Whitfield DP, Bounas A, Kret E, Navarrete E, Vafeidis P, Doukas, D. Michalopoulou, P., Zakkak, S., Kati, V. 2025: Poisoned baits drive record golden eagle mortality in northern Greece: A call for urgent conservation actions. Biological Conservation 308:111223
Abstract
Despite an overall recovery of European large raptor populations, the golden eagle (Aquila chrysaetos) population in Greece is Endangered. Poisoning from baits set illegally for carnivore control is known as an important mortality factor, impacting a wider avian scavenger assemblage in our study area. We analysed golden eagle mortality data from northern Greece for the last 35 years, including the fates of 29 satellite-tagged individuals from the last decade. Poisoning accounted for 65 % of the overall mortality, the highest percentage recorded globally for any eagle population. Known fate survival models from telemetry data revealed 0.78 and 0.85 annual survival rates for immature and adults, respectively (the lowest reported in telemetry studies), improving markedly when censored for poisoning mortality. Poisoning occurred disproportionally close to protected areas, more often in areas with high carnivore livestock depredation and almost exclusively in winter when eagles were more likely to scavenge. Golden eagles were usually poisoned by directly feeding on carcasses and offal baits laced predominantly with illegal toxic substances (e.g. carbofuran and methomyl). Electrocution was the second cause of mortality, and collision with turbines was also recorded. The main conservation implication of our findings is that urgent policy changes are required to reverse the population’s decline, mainly against the illegal use of poisoned baits and across prevention, legislative and enforcement levels. We propose specific measures towards this direction, such as improving livestock husbandry, further capacity building for wildlife crime investigation and reforms in relevant legislation.
Περίληψη
Παρά τη συνολική ανάκαμψη των πληθυσμών των μεγάλων αρπακτικών στην Ευρώπη, ο πληθυσμός του χρυσαετού (Aquila chrysaetos) στην Ελλάδα χαρακτηρίζεται Κινδυνεύων. Η δηλητηρίαση από δολώματα που τοποθετούνται παράνομα για τον έλεγχο των σαρκοφάγων είναι γνωστός σημαντικός παράγοντας θνησιμότητας, που πλήττει ένα ευρύτερο σύνολο πτωματοφάγων πουλιών στην περιοχή μελέτης μας. Αναλύσαμε δεδομένα θνησιμότητας χρυσαετών από τη βόρεια Ελλάδα για τα τελευταία 35 χρόνια, συμπεριλαμβανομένης της τύχης 29 ατόμων με δορυφορικούς πομπούς την τελευταία δεκαετία. Η δηλητηρίαση ευθύνεται για το 65% της συνολικής θνησιμότητας, το υψηλότερο ποσοστό που έχει καταγραφεί παγκοσμίως για πληθυσμό αετού. Τα μοντέλα επιβίωσης γνωστής τύχης από τα δεδομένα τηλεμετρίας έδωσαν ετήσια ποσοστά επιβίωσης 0,78 για τα ανήλικα και 0,85 για τα ενήλικα άτομα (τα χαμηλότερα που έχουν αναφερθεί σε μελέτες τηλεμετρίας), τα οποία βελτιώνονται σημαντικά όταν εξαιρεθεί η θνησιμότητα από δηλητηρίαση. Οι δηλητηριάσεις συνέβαιναν δυσανάλογα κοντά σε προστατευόμενες περιοχές, συχνότερα σε περιοχές με υψηλές απώλειες ζώων των κτηνοτρόφων από σαρκοφάγα και σχεδόν αποκλειστικά τον χειμώνα, όταν οι αετοί είναι πιθανότερο να τρέφονται με πτώματα. Οι χρυσαετοί δηλητηριάζονταν συνήθως τρώγοντας απευθείας από κουφάρια και δολώματα από εντόσθια εμποτισμένα κυρίως με παράνομες τοξικές ουσίες (π.χ. carbofuran και methomyl). Η ηλεκτροπληξία ήταν η δεύτερη αιτία θνησιμότητας, ενώ καταγράφηκε και πρόσκρουση σε ανεμογεννήτριες. Η κύρια συνέπεια των ευρημάτων μας για τη διατήρηση είναι ότι απαιτούνται επειγόντως αλλαγές πολιτικής για την αναστροφή της μείωσης του πληθυσμού, κυρίως κατά της παράνομης χρήσης δηλητηριασμένων δολωμάτων, σε επίπεδο πρόληψης, νομοθεσίας και επιβολής. Προτείνουμε συγκεκριμένα μέτρα προς αυτή την κατεύθυνση, όπως τη βελτίωση των κτηνοτροφικών πρακτικών, την περαιτέρω ενίσχυση των ικανοτήτων για τη διερεύνηση εγκλημάτων κατά της άγριας ζωής και τη μεταρρύθμιση της σχετικής νομοθεσίας.
Stefanidis A, Kougioumoutzis K, Zografou K, Fotiadis G, Tzortzakaki O, Willemse L, Kati V. 2025. Mitigating the extinction risk of globally threatened and endemic mountainous Orthoptera species: Parnassiana parnassica and Oropodisma parnassica. Insect Conservation and Diversity 18(1):54-68
Greece is a European hotspot for Orthoptera (378 species), yet it has been scarcely explored. We investigated the distribution and habitat preferences of the species of two endemic Orthoptera genera, Parnassiana and Oropodisma, in the montane ecosystems of central Greece. We conducted field surveys from 2021 to 2024 in 174 sites across seven mountains. The species of both genera preferred habitats above 1500 m, with species-specific preferences for microhabitat parameters: Parnassiana species favored moderate slopes with dense shrub cover, while Oropodisma species favored substrates with intermediate stone cover and relatively high vegetation cover. Species distribution models estimated the area of suitable habitat for Parnassiana to be 83 km2 and Oropodisma at 169 km2. The Normalized Difference Vegetation Index (NDVI) and potential evapotranspiration were the key environmental drivers of the habitat suitability for both genera. Generalized regression models showed that altitude positively influenced Parnassiana population density, peaking at 2200 m, whereas rock and soil cover negatively impacted Oropodisma population densities. The results emphasize the critical role of montane habitats in sustaining these species and provide essential data for future research and conservation strategies.
Keywords: bush crickets; grasshoppers; endemism; habitat suitability; insects; mountain ecosystems; Mediterranean basin
Η Ελλάδα αποτελεί ευρωπαϊκό θερμό σημείο για τα Ορθόπτερα (378 είδη), ωστόσο έχει ελάχιστα διερευνηθεί. Μελετήσαμε την εξάπλωση και τις προτιμήσεις ενδιαιτήματος των ειδών δύο ενδημικών γενών Ορθοπτέρων, των Parnassiana και Oropodisma, στα ορεινά οικοσυστήματα της κεντρικής Ελλάδας. Πραγματοποιήσαμε έρευνες πεδίου από το 2021 έως το 2024 σε 174 θέσεις σε επτά βουνά. Τα είδη και των δύο γενών προτιμούσαν ενδιαιτήματα πάνω από τα 1500 m, με ειδοεξειδικευμένες προτιμήσεις ως προς τις παραμέτρους του μικροενδιαιτήματος: τα είδη Parnassiana προτιμούσαν μέτριες κλίσεις με πυκνή θαμνώδη κάλυψη, ενώ τα είδη Oropodisma προτιμούσαν υποστρώματα με ενδιάμεση κάλυψη από πέτρες και σχετικά υψηλή φυτοκάλυψη. Τα μοντέλα κατανομής ειδών εκτίμησαν την έκταση του κατάλληλου ενδιαιτήματος σε 83 km² για το Parnassiana και σε 169 km² για το Oropodisma. Ο Κανονικοποιημένος Δείκτης Βλάστησης (NDVI) και η δυνητική εξατμισοδιαπνοή ήταν οι κύριοι περιβαλλοντικοί παράγοντες της καταλληλότητας ενδιαιτήματος και για τα δύο γένη. Τα γενικευμένα μοντέλα παλινδρόμησης έδειξαν ότι το υψόμετρο επηρέαζε θετικά την πληθυσμιακή πυκνότητα του Parnassiana, με μέγιστο στα 2200 m, ενώ η κάλυψη από βράχους και έδαφος επηρέαζε αρνητικά τις πληθυσμιακές πυκνότητες του Oropodisma. Τα αποτελέσματα τονίζουν τον κρίσιμο ρόλο των ορεινών ενδιαιτημάτων για τη διατήρηση αυτών των ειδών και παρέχουν απαραίτητα δεδομένα για τη μελλοντική έρευνα και τις στρατηγικές διατήρησης.
Λέξεις-κλειδιά: μακρυκέρατα Ορθόπτερα· ακρίδες· ενδημισμός· καταλληλότητα ενδιαιτήματος· έντομα· ορεινά οικοσυστήματα· μεσογειακή λεκάνη
Kati V, Spiliopoulou K, Stefanidis A, Kassara C. 2025. Sacrificing Wilderness for Renewables? Land Artificialization from Inadequate Spatial Planning of Wind Energy in Evvoia, Greece. Land 14(6).
Abstract: The REPowerEU Plan calls for a massive speed-up of renewable energy, which can undermine nature conservation. We explored the impact of an industrial-scale wind power project planned inside a Natura 2000 site (Special Protected Areas for birds) in the mountains of Central Evvoia, in Greece. If approved, the project could cause significant land artificialization, land take, and habitat fragmentation, having a land take intensity of 4.5 m2/MWh. An important part of forested land (14%) would be artificialized. The wilderness character would sharply decline from 49% to 4%, with a large roadless area (51.4 km2) shrinking by 77% and a smaller one (16.1 km2) lost. The project greatly overlaps with the Natura 2000 network (97%), a regional Key Biodiversity Area and Important Bird Area (84%), and a potential Global Key Biodiversity Area (27%). It might affect 23 globally threatened and 44 endemic species. This case study is a typical example of the poor implementation of the Natura 2000 and EIA legislation and highlights their recurring inability to prevent harmful human activities across Europe from affecting protected species of European interest and ecosystem functions. We conclude with policy recommendations to help increase renewables’ sustainability and minimize land artificialization in the EU.
Keywords: biodiversity; environmental impact assessment; environmental policy; protected areas; renewable energy; strategic environmental assessment; wind energy
Περίληψη: Το σχέδιο REPowerEU προβλέπει τη μαζική επιτάχυνση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, κάτι που μπορεί να υπονομεύσει τη διατήρηση της φύσης. Διερευνήσαμε τις επιπτώσεις ενός αιολικού έργου βιομηχανικής κλίμακας που σχεδιάζεται εντός περιοχής Natura 2000 (Ζώνη Ειδικής Προστασίας για τα πουλιά) στα βουνά της Κεντρικής Εύβοιας. Αν εγκριθεί, το έργο μπορεί να προκαλέσει σημαντική τεχνητοποίηση και κατάληψη γης και κατακερματισμό ενδιαιτημάτων, με ένταση κατάληψης γης 4,5 m²/MWh. Σημαντικό τμήμα των δασικών εκτάσεων (14%) θα τεχνητοποιηθεί. Ο χαρακτήρας αγριότητας θα μειωθεί δραματικά από 49% σε 4%, με μια μεγάλη Περιοχή Άνευ Δρόμων (51,4 km²) να συρρικνώνεται κατά 77% και μια μικρότερη (16,1 km²) να χάνεται. Το έργο επικαλύπτεται σε μεγάλο βαθμό με το δίκτυο Natura 2000 (97%), με μια περιφερειακή Βασική Περιοχή για τη Βιοποικιλότητα και Σημαντική Περιοχή για τα Πουλιά (84%) και με μια δυνητική Παγκόσμια Βασική Περιοχή για τη Βιοποικιλότητα (27%). Μπορεί να επηρεάσει 23 παγκοσμίως απειλούμενα και 44 ενδημικά είδη. Η μελέτη περίπτωσης αποτελεί τυπικό παράδειγμα της πλημμελούς εφαρμογής της νομοθεσίας για το Natura 2000 και την Εκτίμηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων και αναδεικνύει την επαναλαμβανόμενη αδυναμία τους να αποτρέψουν βλαπτικές ανθρώπινες δραστηριότητες σε όλη την Ευρώπη από το να επηρεάζουν προστατευόμενα είδη κοινοτικού ενδιαφέροντος και λειτουργίες οικοσυστημάτων. Καταλήγουμε σε προτάσεις πολιτικής που μπορούν να συμβάλουν στην αύξηση της αειφορίας των ανανεώσιμων πηγών και στον περιορισμό της τεχνητοποίησης γης στην ΕΕ.
Λέξεις-κλειδιά: βιοποικιλότητα· εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων· περιβαλλοντική πολιτική· προστατευόμενες περιοχές· ανανεώσιμη ενέργεια· στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση· αιολική ενέργεια
Petridou, M., Kati, V. 2025. Are Wolves the Real Problem? Challenges Faced by Livestock Farmers Living Alongside Wolves in Northwestern Greece. Sustainability (Switzerland) 17 (3):1083.
Abstract: Mitigating human–wolf conflict is crucial, yet conventional approaches often overlook the broader socioeconomic challenges faced by farming communities. Wolves frequently become scapegoats for deeper rooted issues such as economic disadvantages, policy deficiencies, and rural depopulation. We conducted semi-structured interviews with 118 livestock farmers to examine (a) farmer profiles and wolf-related interactions, (b) professional challenges and proposed solutions, (c) reasons for perceiving wolves as a major problem, and (d) the impact of wolf presence on job dissatisfaction. Farmers reported low specialized education and job satisfaction, particularly regarding income. Many struggled to afford or find shepherds, especially sheep/goat farmers. Guardian dog poisoning incidents and dissatisfaction with the damage compensation system were prevalent. Key challenges included economic marginalization, wolf presence, climatic factors, inadequate grazing policies, infrastructure deficits, distrust in policy, rural depopulation, and a lack of services. Farmers who perceived wolves as a major problem implemented weaker preventive measures and moved herds seasonally over longer distances. Job dissatisfaction was linked to wolf presence, livestock type, and economic marginalization. Our findings emphasize that while wolves impact farmers, economic and policy-related factors play a greater role. Educational initiatives, supportive policies, effective depredation mitigation, and fair compensation systems are essential for sustainable livestock farming and coexistence with wolves. By tackling socioeconomic challenges, enhancing policies, and supporting farmers to adapt to evolving circumstances, the livestock farming sector can thrive while minimizing conflicts associated with wolves.
Περίληψη: Η άμβλυνση της σύγκρουσης ανθρώπου–λύκου είναι κρίσιμη, ωστόσο οι συμβατικές προσεγγίσεις συχνά παραβλέπουν τις ευρύτερες κοινωνικοοικονομικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι αγροτικές κοινότητες. Ο λύκος γίνεται συχνά αποδιοπομπαίος τράγος για βαθύτερα προβλήματα, όπως τα οικονομικά μειονεκτήματα, οι ελλείψεις των πολιτικών και η ερήμωση της υπαίθρου. Πραγματοποιήσαμε ημιδομημένες συνεντεύξεις με 118 κτηνοτρόφους για να εξετάσουμε (α) το προφίλ των κτηνοτρόφων και τις αλληλεπιδράσεις τους με τον λύκο, (β) τις επαγγελματικές προκλήσεις και τις προτεινόμενες λύσεις, (γ) τους λόγους για τους οποίους ο λύκος θεωρείται σοβαρό πρόβλημα και (δ) την επίδραση της παρουσίας του λύκου στην επαγγελματική δυσαρέσκεια. Οι κτηνοτρόφοι ανέφεραν χαμηλή εξειδικευμένη εκπαίδευση και χαμηλή επαγγελματική ικανοποίηση, ιδιαίτερα ως προς το εισόδημα. Πολλοί δυσκολεύονταν να πληρώσουν ή να βρουν βοσκούς, ιδίως οι αιγοπροβατοτρόφοι. Τα περιστατικά δηλητηρίασης ποιμενικών σκύλων και η δυσαρέσκεια με το σύστημα αποζημιώσεων για ζημιές ήταν συχνά. Οι κύριες προκλήσεις περιλάμβαναν την οικονομική περιθωριοποίηση, την παρουσία του λύκου, τους κλιματικούς παράγοντες, τις ανεπαρκείς πολιτικές βόσκησης, τις ελλείψεις υποδομών, τη δυσπιστία προς τις πολιτικές, την ερήμωση της υπαίθρου και την έλλειψη υπηρεσιών. Οι κτηνοτρόφοι που θεωρούσαν τον λύκο σοβαρό πρόβλημα εφάρμοζαν ασθενέστερα προληπτικά μέτρα και μετακινούσαν τα κοπάδια εποχικά σε μεγαλύτερες αποστάσεις. Η επαγγελματική δυσαρέσκεια συνδεόταν με την παρουσία του λύκου, τον τύπο των ζώων και την οικονομική περιθωριοποίηση. Τα ευρήματά μας τονίζουν ότι, ενώ ο λύκος επηρεάζει τους κτηνοτρόφους, οι οικονομικοί παράγοντες και οι παράγοντες πολιτικής παίζουν μεγαλύτερο ρόλο. Οι εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες, οι υποστηρικτικές πολιτικές, η αποτελεσματική πρόληψη των επιθέσεων και τα δίκαια συστήματα αποζημιώσεων είναι απαραίτητα για μια αειφόρο κτηνοτροφία και τη συνύπαρξη με τον λύκο. Αντιμετωπίζοντας τις κοινωνικοοικονομικές προκλήσεις, βελτιώνοντας τις πολιτικές και στηρίζοντας τους κτηνοτρόφους να προσαρμοστούν στις μεταβαλλόμενες συνθήκες, ο κτηνοτροφικός τομέας μπορεί να ευημερήσει ελαχιστοποιώντας τις συγκρούσεις με τον λύκο.
Stefanidis, A., Kougioumoutzis, K., Zografou, K., Fotiadis, G., Willemse, L., Tzortzakaki, O., & Kati, V. 2025. Distribution Patterns and Habitat Preferences of Five Globally Threatened and Endemic Montane Orthoptera (Parnassiana and Oropodisma). Ecologies, 6(1), 5.
Greece is a European hotspot for Orthoptera (378 species), yet it has been scarcely explored. We investigated the distribution and habitat preferences of the species of two endemic Orthoptera genera, Parnassiana and Oropodisma, in the montane ecosystems of central Greece. We conducted field surveys from 2021 to 2024 in 174 sites across seven mountains. The species of both genera preferred habitats above 1500 m, with species-specific preferences for microhabitat parameters: Parnassiana species favored moderate slopes with dense shrub cover, while Oropodisma species favored substrates with intermediate stone cover and relatively high vegetation cover. Species distribution models estimated the area of suitable habitat for Parnassiana to be at 5 km2 and Oropodisma at 3.28 km2. The Normalized Difference Vegetation Index (NDVI) and potential evapotranspiration were the key environmental drivers of the habitat suitability for both genera. Generalized regression models showed that altitude positively influenced Parnassiana population density, peaking at 2200 m, whereas rock and soil cover negatively impacted Oropodisma population densities. The results emphasize the critical role of montane habitats in sustaining these species and provide essential data for future research and conservation strategies.
Η Ελλάδα αποτελεί ευρωπαϊκό θερμό σημείο βιοποικιλότητας για τα Ορθόπτερα (378 είδη), ωστόσο έχει μελετηθεί ελάχιστα. Μελετήσαμε την κατανομή και τις προτιμήσεις ενδιαιτήματος των ειδών δύο ενδημικών γενών Ορθοπτέρων, των Parnassiana και Oropodisma, στα ορεινά οικοσυστήματα της κεντρικής Ελλάδας. Διεξήγαμε έρευνα πεδίου την περίοδο 2021–2024 σε 174 τοποθεσίες σε επτά βουνά.
Τα είδη και των δύο γενών προτιμούσαν ενδιαιτήματα άνω των 1500 μ., παρουσιάζοντας εξειδικευμένες προτιμήσεις στα χαρακτηριστικά του ενδιαιτήματος: τα είδη του γένους Parnassiana προτιμούσαν μέτριες κλίσεις με πυκνή θαμνώδη βλάστηση, ενώ τα είδη του γένους Oropodisma προτιμούσαν υποστρώματα με μέτρια κάλυψη από πέτρες και σχετικά υψηλή κάλυψη από βλάστηση. Τα μοντέλα κατανομής ειδών εκτίμησαν την έκταση του κατάλληλου ενδιαιτήματος στα 5 km² για τα είδη του γένους Parnassiana και στα 3,28 km² για τα είδη του γένους Oropodisma.
Ο Κανονικοποιημένος Δείκτης Διαφοράς Βλάστησης (NDVI) και η δυνητική εξατμισοδιαπνοή ήταν οι βασικοί περιβαλλοντικοί παράγοντες που επηρέασαν την καταλληλότητα των ενδιαιτημάτων και για τα δύο γένη. Τα γενικευμένα μοντέλα παλινδρόμησης έδειξαν ότι το υψόμετρο επηρέασε θετικά την πυκνότητα πληθυσμού των ειδών Parnassiana, παρουσιάζοντας πληθυσμιακό μέγιστο στα 2200 μ., ενώ η κάλυψη από βράχους και χώμα είχε αρνητική επίδραση στην πυκνότητα πληθυσμού των ειδών Oropodisma.
Τα αποτελέσματα τονίζουν τον καθοριστικό ρόλο των ορεινών ενδιαιτημάτων στη διατήρηση αυτών των ειδών και προσφέρουν κρίσιμα δεδομένα για μελλοντική έρευνα και στρατηγικές διατήρησης.
Papakostas, K., Papaioannou, H., Apollonio, M., Kati, V. 2025. Seasonal distribution pattern and habitat selection of the Balkan chamois on Olympus mountain: Summer heat, hikers, roads. Journal for Nature Conservation 83:126773
The Balkan chamois (Rupicapra rupicapra balcanica) has a bad conservation status in Greece, and a national action plan will be implemented by the Ministry of Environment. We explored the seasonal distribution pattern and ecological preferences of the species on Mt. Olympus by collecting 1,182 observations of chamois occurrences across four seasonal surveys (2022–2023), and we estimated its population size (2022). The annual range of the species reached 103 km2 (Kernel Density Estimator). We recorded the smallest seasonal range during autumn (rutting season), then in summer, and the largest in winter. The species followed the Mediterranean seasonal range use pattern, implying that summer is the stress period due to drought. The population size was c. 430 individuals, showing an increasing trend, but the fecundity rate was low in 2022. The Ecological Niche Factor Analysis (ENFA) showed that chamois preferred areas near hiking trails throughout the year, likely being habituated with visitors, while avoiding motorized roads, as adopted behaviors of poaching risk minimization. It also favored rocky areas and proximity to escape terrains during spring and winter. This work provides new methodological insights for habitat mapping and escape terrain definition (slope steepness and extent) and supports the suggested measures of the national action plan for implementing a roadless and road control policy, securing water availability in arid mountains, implementing a management plan for tourists, abating poaching and enlarging the hunting banning zone.
Το βαλκανικό αγριόγιδο (Rupicapra rupicapra balcanica) έχει κακή κατάσταση διατήρησης στην Ελλάδα και πρόκειται να εφαρμοστεί εθνικό σχέδιο δράσης από το Υπουργείο Περιβάλλοντος. Εξετάσαμε το εποχικό πρότυπο κατανομής και τις οικολογικές προτιμήσεις του είδους στον Όλυμπο, συλλέγοντας 1.182 παρατηρήσεις παρουσίας του είδους στις τέσσερις εποχές (2022–2023), και εκτιμήσαμε το μέγεθος του πληθυσμού του (2022). Η ετήσια επικράτεια του είδους έφτασε τα 103 km² (μέθοδος εκτίμησης πυκνότητας πυρήνα – Kernel Density Estimator). Καταγράψαμε τη μικρότερη εποχική επικράτεια το φθινόπωρο (περίοδος αναπαραγωγής), κατόπιν το καλοκαίρι, ενώ η μεγαλύτερη σημειώθηκε τον χειμώνα.
Το είδος ακολούθησε το μεσογειακό πρότυπο χρήσης επικράτειας ανά εποχή, υποδηλώνοντας ότι το καλοκαίρι αποτελεί περίοδο στρες λόγω ξηρασίας. Το μέγεθος του πληθυσμού ήταν περίπου 430 άτομα, παρουσιάζοντας αυξητική τάση, ωστόσο ο δείκτης γονιμότητας ήταν χαμηλός το 2022. Η ENFA έδειξε ότι το αγριόγιδο προτιμούσε περιοχές κοντά σε ορειβατικά μονοπάτια καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, πιθανώς λόγω εξοικείωσης με επισκέπτες, ενώ απέφευγε τους δρόμους, προσαρμόζοντας τη συμπεριφορά του για την αποφυγή του κινδύνου της λαθροθηρίας.
Προτιμούσε επίσης βραχώδεις περιοχές και γειτνίαση με περιοχές διαφυγής (με απότομη κλίση) την άνοιξη και τον χειμώνα. Η εργασία αυτή παρέχει νέες μεθοδολογικές γνώσεις για τη χαρτογράφηση ενδιαιτημάτων και τον ορισμό περιοχών διαφυγής (βαθμός κλίσης και έκταση) και ενισχύει τα προτεινόμενα μέτρα του εθνικού σχεδίου δράσης για τη διατήρηση των περιοχών άνευ δρόμων και τον έλεγχο οδικής πρόσβασης στα ενδιαιτήματα του ζώου, για τη διασφάλιση διαθεσιμότητας νερού σε πιο ξηρά βουνά, την εφαρμογή σχεδίου διαχείρισης τουρισμού, την καταπολέμηση της λαθροθηρίας και διεύρυνση της ζώνης απαγόρευσης θήρας.
Stefanidis, A., Kougioumoutzis, K., Zografou, K., Fotiadis, G., Tzortzakaki, O., Willemse, L., Kati, V. 2024. Mitigating the extinction risk of globally threatened and endemic mountainous Orthoptera species: Parnassiana parnassica and Oropodisma parnassica. Insect Conservation and Diversity, 1–15.
1. Orthoptera species are vulnerable to extinction on a global scale. Greece hosts 35% (380 species) of the European Orthoptera fauna with a high degree of endemic (37%) and threatened species (37%).
2. We sampled 46 plots (100 m2) to investigate the distribution and ecological requirement of two Greek mountain endemic and red-listed species: Parnassiana parnassica (Ramme, 1926; Orthoptera: Tettigoniidae; Critically Endangered [CR]) and Oropodisma parnassica (Scudder, 1897; Orthoptera: Caelifera; Endangered [EN]). Species had a restricted geographical range, with two isolated populations confined to high altitudes (1527–2320 m) of Mts. Parnassos and Elikonas.
3. Species distribution models showed that slope affected their suitable habitat, together with the topographic position index and the annual temperature range (P. parnassica), and the amount of green vegetation and evapotranspiration (O. parnassica).
4. Connectivity analysis showed that P. parnassica-suitable habitat consisted of few larger and well-connected patches (26 patches: effective mesh size of 1.57 km2) and that O. parnassica-suitable habitat consisted of more but smaller and less connected patches (56 patches: effective mesh size of 0.3 km2).
5. Generalised linear models showed that the population density of P. parnassica was negatively influenced by the height of herbaceous vegetation and that of O. parnassica was positively influenced by altitude.
6. The species face three main imminent threats: land take, wildfires and global warming, whereas livestock grazing seems to have a positive impact and skiing a neutral impact on their populations.
7. We assessed both species as EN after International Union for Conservation of Nature (IUCN) criteria and a suite of conservation measures are suggested for their status improvement.
1. Τα είδη ορθόπτερων είναι ευάλωτα στην εξαφάνιση σε παγκόσμια κλίμακα. Η Ελλάδα φιλοξενεί το 35% (380 είδη) της ευρωπαϊκής πανίδας των Ορθόπτερων με υψηλό βαθμό ενδημικών (37%) και απειλούμενων ειδών (37%). 2. Πραγματοποιήσαμε δειγματοληψία σε 46 τετράγωνα (100 m2) για να διερευνήσουμε την κατανομή και τις οικολογικές απαιτήσεις δύο ελληνικών ορεινών ενδημικών ειδών του κόκκινου καταλόγου: Parnassiana parnassica (Ramme, 1926- Orthoptera: Tettigoniidae- Κρισίμως Κινδυνεύον [CR]) και Oropodisma parnassica (Scudder, 1897- Orthoptera: Caelifera- Κινδυνεύον [EN]). Τα είδη είχαν περιορισμένη γεωγραφική εξάπλωση, με δύο απομονωμένους πληθυσμούς που περιορίζονταν σε μεγάλα υψόμετρα (1527-2320 m) στα όρη Παρνασσός και Ελικώνας. 3. Τα μοντέλα κατανομής των ειδών έδειξαν ότι η κλίση επηρέαζε τον κατάλληλο βιότοπό τους, μαζί με τον δείκτη τοπογραφικής θέσης και το ετήσιο εύρος θερμοκρασίας (P. parnassica), και την ποσότητα πράσινης βλάστησης και την εξατμισοδιαπνοή (O. parnassica). 4. Η ανάλυση συνδεσιμότητας έδειξε ότι ο κατάλληλος βιότοπος του P. parnassica αποτελείται από λίγα μεγαλύτερα και καλά συνδεδεμένα κατατμήματα (26 κατατμήματα: μέγεθος (mesh size) 1,57 km2) και ότι ο κατάλληλος βιότοπος του O. parnassica αποτελείται από περισσότερα αλλά μικρότερα και λιγότερο συνδεδεμένα κατατμήματα (56 κατατμήματα: μέγεθος (mesh size 0,3 km2). 5. Τα γενικευμένα γραμμικά μοντέλα έδειξαν ότι η πληθυσμιακή πυκνότητα του P. parnassica επηρεάστηκε αρνητικά από το ύψος της ποώδους βλάστησης και αυτή του O. parnassica επηρεάστηκε θετικά από το υψόμετρο. 6. Τα είδη αντιμετωπίζουν τρεις κύριες άμεσες απειλές: την κατάληψη γης, τις πυρκαγιές και την υπερθέρμανση του πλανήτη, ενώ η βόσκηση των ζώων φαίνεται να έχει θετικό αντίκτυπο και το σκι ουδέτερο αντίκτυπο στους πληθυσμούς τους. 7. Αξιολογήσαμε και τα δύο είδη ως κινδευνεύοντα (EN) σύμφωνα με τα κριτήρια της Διεθνούς Ένωσης για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN) και προτείνεται μια σειρά μέτρων διατήρησης για τη βελτίωση της κατάστασής τους.
Sidiropoulos, L., Whitfield, D.P., Poirazidis, K., Navarrete, E., Vasilakis, D.P., Bounas, A., Kret, E., Kati, V. 2024. Dispersal Ecology of Golden Eagles (Aquila chrysaetos) in Northern Greece: Onset, Ranging, Temporary and Territorial Settlement. Diversity, 16, 580.
Natal dispersal is a crucial period for raptors with serious implications for individuals’ survival and population demography. In this study we analyzed data from 18 GPS-tracked golden eagles in order to describe their dispersal ecology in northern Greece, where the species feeds mostly on tortoises. Young eagles in our population dispersed at 176 days post fledging, spent their first year of independence relatively close (40–60 kms) to their natal ranges and exhibited a variable temporary settlement behavior. Overall dispersal range sizes did not differ seasonally, but temporary settlement area range sizes were significantly larger in winter. Three eagles survived to territorial settlement and occupied ranges 20–60 kms from their natal areas. The application and refinement of the Scottish GET dispersal ranging model suggested that eagles used areas that had higher topographical relief and lower canopy cover during their natal dispersal. Habitat heterogeneity seems to also be influential during temporary settlement. Our study is the first to provide both such insights for golden eagles in southern eastern Europe and a method for delineating temporary settlement areas for the species. Our findings can be explained in terms of food and habitat availability. We highlight the importance of conserving heterogeneous open areas of complex topography and applying proactive management measures within temporary settlement areas for our population’s conservation.
Η διασπορά των νεαρών από τη φωλιά είναι μια κρίσιμη διαδικασία για τα αρπακτικά πουλιά με σοβαρές επιπτώσεις στην επιβίωση των ατόμων και τη δημογραφία του πληθυσμού. Στην παρούσα μελέτη αναλύσαμε δεδομένα από 18 χρυσαετούς που παρακολουθήθηκαν με GPS προκειμένου να περιγράψουμε την οικολογία της διασποράς τους στη βόρεια Ελλάδα, όπου το είδος τρέφεται κυρίως με χελώνες. Οι νεαροί αετοί στον πληθυσμό μας ξεκίνησαν τη διασπορά τους 176 ημέρες μετά την πτέρωση, πέρασαν το πρώτο έτος της ανεξαρτησίας τους σχετικά κοντά (40-60 χλμ.) στις γενέθλιες περιοχές τους και παρουσίασαν μια μεταβλητή συμπεριφορά προσωρινής εγκατάστασης. Τα συνολικά μεγέθη των περιοχών διασποράς δεν διέφεραν εποχιακά, αλλά τα μεγέθη των περιοχών προσωρινής εγκατάστασης ήταν σημαντικά μεγαλύτερα το χειμώνα. Τρεις αετοί επέζησαν μέχρι την εδαφική εγκατάσταση και κατέλαβαν περιοχές 20-60 χλμ. από τις περιοχές γέννησής τους. Η εφαρμογή και η τελειοποίηση του μοντέλου εύρους διασποράς Scottish GET υπέδειξε ότι οι αετοί χρησιμοποιούσαν περιοχές με εντονότερο τοπογραφικό ανάγλυφο και χαμηλότερη δασική κάλυψη κατά τη διάρκεια της γενέθλιας διασποράς τους. Η ετερογένεια των ενδιαιτημάτων φαίνεται να επηρεάζειτη διαδικασία της προσωρινής εγκατάστασης. Η μελέτη μας είναι η πρώτη που παρέχει τέτοιου είδους πληρφορίες για τους χρυσαετούς στη ΝΑ Ευρώπη και παρουσιάζει μια μέθοδο για την οριοθέτηση των περιοχών προσωρινής εγκατάστασης του είδους. Τα ευρήματά μας μπορούν να εξηγηθούν από την άποψη της διαθεσιμότητας τροφής και ενδιαιτημάτων. Επισημαίνουμε τη σημασία της διατήρησης ετερογενών ανοικτών περιοχών με σύνθετη τοπογραφία και της εφαρμογής προληπτικών μέτρων διαχείρισης εντός των περιοχών προσωρινής εγκατάστασης για τη διατήρηση του πληθυσμού.
Tzirkalli, E., Zografou, K., Willemse, L., Vogiatzakis, I.N., Kati, V., 2024. Conservation Prioritization of Orthoptera Assemblages on a Mediterranean Island. Diversity, 16 (6), 347.
In response to the ongoing global extinction, conservationists must prioritize future conservation investments to ensure that such measures are biologically effective and economically viable. To propose an effective conservation plan for Orthoptera assemblages on Cyprus Island, we introduce the Standardized Conservation Index (StCI), a biodiversity index accounting for the conservation value (ci), presence, dispersal ability, endemism and conservation status of a species. We evaluated the effect of eleven environmental variables on StCI, ci, species richness and the Shannon–Wiener diversity index, using linear and generalized linear models. Species and environmental data were collected in 60 localities that were placed along four elevational zones and included seven habitat types. Our results revealed the importance of rural mosaics and forests for the conservation of Orthoptera. The Shannon–Wiener diversity index failed to show the importance of high-altitude forests. The Orthoptera species diversity was favored by flower heads and the soil humidity, while rock cover and high shrubs had a positive and negative effect, respectively, on the StCI and ci values. Our results underline the value of StCI in complementing traditional diversity indices, as a scale-independent index that can be used for different taxa to prioritize sites of conservation concern.
Ως απάντηση στη συνεχιζόμενη παγκόσμια εξαφάνιση, οι βιολόγοι διατήρησης καλούνται να δώσουν προτεραιότητα στις μελλοντικές δράσεις που να διασφαλίζουν ότι είναι βιολογικά αποτελεσματικές και οικονομικά βιώσιμες. Προτείνουμε ένα αποτελεσματικό σχέδιο διατήρησης για τα είδη Ορθοπτέρων στο νησί της Κύπρου, εισάγοντας τον Τυποποιημένο Δείκτη Διατήρησης (StCI). Είναι ένας δείκτης βιοποικιλότητας που υπολογίζει την αξία διατήρησης (ci), την παρουσία, την ικανότητα διασποράς, τον ενδημισμό και την κατάσταση διατήρησης ενός είδους. Αξιολογήσαμε την επίδραση έντεκα περιβαλλοντικών μεταβλητών στο StCI, στην αξία διατήρησης (ci), στον πλούτο των ειδών και στον δείκτη ποικιλότητας Shannon-Wiener, χρησιμοποιώντας γραμμικά και γενικευμένα γραμμικά μοντέλα. Τα είδη και τα περιβαλλοντικά δεδομένα συλλέχθηκαν σε 60 τοποθεσίες αντιπροσωπεύοντας τέσσερις υψομετρικές ζώνες και επτά τύπους οικοτόπων. Τα αποτελέσματά μας υπογράμμισαν τη σημασία των αγροτικών μωσαϊκών και των δασών για τη διατήρηση των Ορθοπτέρων. Ο δείκτης ποικιλότητας Shannon-Wiener απέτυχε να δείξει τη σημασία των δασών σε μεγάλο υψόμετρο. Η ποικιλότητα των ειδών των Ορθοπτέρων ευνοήθηκε από την ανθοφορία και την υγρασία του εδάφους, ενώ η κάλυψη βράχων και οι ψηλοί θάμνοι είχαν θετική και αρνητική επίδραση, αντίστοιχα, στις τιμές στους δείκτες StCI και ci. Τα αποτελέσματά μας αποδεικνύουν την αξία του StCI ως συμπληρωματικό δείκτη των παραδοσιακών δεικτών ποικιλότητας, καθώς λειτουργεί ανεξάρτητου κλίμακας και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για διαφορετικές ταξινομικές ομάδες, ιεραρχώντας τις πιο σημαντικές τοποθεσίες από άποψη διατήρησης.
Grubert,E., Benites Lazaro,L.L., Popp, A., Merfort, L., Luo, T., Kati, V., Meshram, P., Dorn, F.M., Hernández, D. (2024) Making low-carbon energy sustainable, One Earth, 7(2):163-166-
Low-carbon energy capacity continues to grow, facilitating the much-needed transition away from fossil fuels. However, broader sustainability issues remain. This Voices asks: what barriers continue to obstruct a truly sustainable energy transition?
Το ενεργειακό δυναμικό χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα συνεχίζει να αυξάνεται, διευκολύνοντας την αναγκαία μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα. Ωστόσο, παραμένουν ευρύτερα ζητήματα βιωσιμότητας. To παρόν άρθρο στο Voices αναρωτιέται: ποια εμπόδια εξακολουθούν να εμποδίζουν μια πραγματικά βιώσιμη ενεργειακή μετάβαση;
Hua, F. et al. 2024. Ecological filtering shapes the impacts of agricultural deforestation on biodiversity. Nature Ecology & Evolution (8):251-266
The biodiversity impacts of agricultural deforestation vary widely across regions. Previous efforts to explain this variation have focused exclusively on the landscape features and management regimes of agricultural systems, neglecting the potentially critical role of ecological filtering in shaping deforestation tolerance of extant species assemblages at large geographical scales via selection for functional traits. Here we provide a large-scale test of this role using a global database of species abundance ratios between matched agricultural and native forest sites that comprises 71 avian assemblages reported in 44 primary studies, and a companion database of 10 functional traits for all 2,647 species involved. Using meta-analytic, phylogenetic and multivariate methods, we show that beyond agricultural features, filtering by the extent of natural environmental variability and the severity of historical anthropogenic deforestation shapes the varying deforestation impacts across species assemblages. For assemblages under greater environmental variability—proxied by drier and more seasonal climates under a greater disturbance regime—and longer deforestation histories, filtering has attenuated the negative impacts of current deforestation by selecting for functional traits linked to stronger deforestation tolerance. Our study provides a previously largely missing piece of knowledge in understanding and managing the biodiversity consequences of deforestation by agricultural deforestation.
Οι επιπτώσεις της αποψίλωσης στις γεωργικές εκτάσεις επί της βιοποικιλότητας ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό από περιοχή σε περιοχή. Προηγούμενες προσπάθειες για την εξήγηση αυτής της διακύμανσης επικεντρώθηκαν αποκλειστικά στα χαρακτηριστικά του τοπίου και τα καθεστώτα διαχείρισης των γεωργικών συστημάτων. Παραμέλησαν τον δυνητικά κρίσιμο ρόλο του οικολογικού φιλτραρίσματος στη διαμόρφωση της ανοχής των υφιστάμενων βιοκοινοτήων στην αποψίλωση σε μεγάλες γεωγραφικές κλίμακες μέσω της επιλογής λειτουργικών χαρακτηριστικών. Εδώ παρέχουμε μια μεγάλης κλίμακας δοκιμή αυτού του ρόλου. Χρησιμοποιήσαμε μια παγκόσμια βάση δεδομένων των αναλογιών αφθονίας ειδών μεταξύ γεωργικών και φυσικών δασικών περιοχών, η οποία περιλαμβάνει 71 σύνολα πτηνών που αναφέρονται σε 44 πρωτογενείς μελέτες, και μια συνοδευτική βάση δεδομένων 10 λειτουργικών χαρακτηριστικών και για τα 2.647 εμπλεκόμενα είδη. Χρησιμοποιώντας μετα-αναλυτικές, φυλογενετικές και πολυμεταβλητές μεθόδους, δείχνουμε ότι πέρα από τα γεωργικά χαρακτηριστικά, το φιλτράρισμα από την έκταση της φυσικής περιβαλλοντικής μεταβλητότητας και τη σοβαρότητα της ιστορικής ανθρωπογενούς αποψίλωσης διαμορφώνει τις ποικίλες επιπτώσεις της αποψίλωσης στις συγκεντρώσεις ειδών. Για σύνολα με μεγαλύτερη περιβαλλοντική μεταβλητότητα -που αντιπροσωπεύεται από ξηρότερα και πιο εποχιακά κλίματα υπό καθεστώς μεγαλύτερης διαταραχής- και μεγαλύτερης ιστορίας αποψίλωσης, το φιλτράρισμα μετρίασε τις αρνητικές επιπτώσεις της τρέχουσας αποψίλωσης επιλέγοντας λειτουργικά χαρακτηριστικά που συνδέονται με μεγαλύτερη ανοχή στην αποψίλωση. Η μελέτη μας παρέχει ένα κομμάτι της γνώσης που έλειπε σε μεγάλο βαθμό στο παρελθόν για την κατανόηση και τη διαχείριση των συνεπειών της αποψίλωσης των δασών από τη γεωργική αποψίλωση στη βιοποικιλότητα.
Stefanidis, A.; Zografou, K.;Tzortzakaki, O.; Kati, V. OrthopteraCommunity Dynamics andConservation in a Natura 2000 Site(Greece): The Role of Beta Diversity.Diversity2024,16, 11; https://doi.org/10.3390/d16010011
Greece is a European hotspot for Orthoptera (378 species), yet it has been scarcely explored.We investigated the diversity patterns of Orthoptera and the ecological mechanisms shaping them by sampling 15 sites (30 plots of 1ha) across five habitats in Mount Mitsikeli, a Natura 2000 site.The mountain is deemed rich (0.4 species/km2), hosting 34 species, including a species of European interest (Paracaloptenus caloptenoides). The grassy openings in the beech–fir forest and rural mosaics were found to be important habitats for Orthoptera, while the mountain grasslands were poorer but hosted a greater abundance of grasshoppers. The three main environmental factors shaping diversity patterns (with an explained variance of 51.34%) were grass height, the cover of woody vegetation and the cover of bare ground. Beta diversity was high (with a Bray–Curtis of index 0.45among habitats). Species turnover prevailed among all sites and within agricultural land, beech–fir forest and Mediterranean scrub, while nested patterns prevailed within mountain grasslands and mixed thermophilous forest. Conservation actions should target sites in ecosystems driven by species turnover, but primarily the most species-rich sites are driven by nestedness. Such actions should include the implementation of biodiversity-inclusive grazing schemes to hamper forest encroachment and the restoration of mountain grassland quality from cattle overgrazing.
Η Ελλάδα αποτελεί ευρωπαϊκό θερμό σημείο για τα Ορθόπτερα (378 είδη), ωστόσο έχει ελάχιστα διερευνηθεί. Μελετήσαμε τα πρότυπα ποικιλότητας των Ορθοπτέρων και τους οικολογικούς μηχανισμούς που τα διαμορφώνουν, με δειγματοληψία σε 15 θέσεις (30 επιφάνειες του 1 ha) σε πέντε ενδιαιτήματα στο όρος Μιτσικέλι, μια περιοχή Natura 2000. Το βουνό κρίνεται πλούσιο (0,4 είδη/km²), φιλοξενώντας 34 είδη, μεταξύ των οποίων ένα είδος κοινοτικού ενδιαφέροντος (Paracaloptenus caloptenoides). Τα ποώδη ανοίγματα στο δάσος οξιάς–ελάτης και τα αγροτικά μωσαϊκά βρέθηκαν να είναι σημαντικά ενδιαιτήματα για τα Ορθόπτερα, ενώ τα ορεινά λιβάδια ήταν φτωχότερα αλλά φιλοξενούσαν μεγαλύτερη αφθονία ακρίδων. Οι τρεις κύριοι περιβαλλοντικοί παράγοντες που διαμόρφωναν τα πρότυπα ποικιλότητας (με ερμηνευόμενη διακύμανση 51,34%) ήταν το ύψος της ποώδους βλάστησης, η κάλυψη από ξυλώδη βλάστηση και η κάλυψη από γυμνό έδαφος. Η β-ποικιλότητα ήταν υψηλή (δείκτης Bray–Curtis 0,45 μεταξύ ενδιαιτημάτων). Η αντικατάσταση ειδών (turnover) επικρατούσε μεταξύ όλων των θέσεων στις αγροτικές εκτάσεις, στο δάσος οξιάς–ελάτης και στους μεσογειακούς θαμνώνες, ενώ εμφωλευμένα πρότυπα (nestedness) επικρατούσαν στα ορεινά λιβάδια και στο μικτό θερμόφιλο δάσος. Οι δράσεις διατήρησης θα πρέπει να στοχεύουν θέσεις σε οικοσυστήματα όπου κυριαρχεί η αντικατάσταση ειδών, αλλά κυρίως τις πλουσιότερες σε είδη θέσεις όπου κυριαρχεί η εμφώλευση. Τέτοιες δράσεις θα πρέπει να περιλαμβάνουν την εφαρμογή σχημάτων βόσκησης που λαμβάνουν υπόψη τη βιοποικιλότητα, ώστε να αναχαιτιστεί η δασική εισβολή, και την αποκατάσταση της ποιότητας των ορεινών λιβαδιών από την υπερβόσκηση βοοειδών.
Toli, E.-A., Zacharopoulou, P., Bounas, A., Kati, V., Sotiropoulos, K. 2023. Conservation genetics of the steno-endemic Chorthippus lacustris (Orthoptera: Acrididae). Journal of Insect Conservation.
Invertebrate populations are amongst the most widespread species, inhabiting a variety of habitats, however there is limited conservation effort due to the scarce knowledge on their population genetics. Here, we assess levels of genetic diversity and population structure of the Epirus dancing grasshopper (Chorthippus lacustris), a steno-endemic species, located in Northwest Greece, exhibiting a fragmented distribution. By utilizing two mitochondrial genes and amplified fragment length polymorphisms (AFLPs), we detected moderate to high levels of genetic diversity of the focal populations. Haplotype network analysis revealed the existence of private haplotypes with low genetic differentiation suggesting a sudden expansion of the species in the study area with subsequent isolations on suitable habitats. Despite the low genetic differentiation between the studied populations, our data further suggest a subtle subdivision of the populations and the existence of three genetic clusters. Implications for insect conservation: Our study is the first to provide insights into the population genetics of the steno-endemic grasshopper C. lacustris, highlighting the importance of preserving focal populations. The species inhabits areas subject to high changes in land use and fragmentation. We argue that the preservation and management of suitable habitats is essential for the viability of the grasshopper populations.
Τα ασπόνδυλα είναι από τα πιο διαδεδομένα είδη, τα οποία κατοικούν σε ποικίλα ενδιαιτήματα. Ωστόσο οι προσπάθειες για τη διατήρησή τους είναι περιορισμένες, μεταξύ άλλων και λόγω της ελλιπούς γνώσης της γενετικής των πληθυσμών τους. Εδώ, αξιολογούμε τα επίπεδα γενετικής ποικιλότητας και την πληθυσμιακή δομή της Χορεύτριας ακρίδας της Ηπείρου (Chorthippus lacustris), ενός στενοενδημικού είδους που ενδιαιτεί στη Βορειοδυτική Ελλάδα και παρουσιάζει κατακερματισμένη κατανομή. Χρησιμοποιώντας δύο μιτοχονδριακά γονίδια και ενισχυμένους πολυμορφισμούς μήκους θραυσμάτων (AFLPs), εντοπίσαμε μέτρια έως υψηλά επίπεδα γενετικής ποικιλομορφίας των εστιακών πληθυσμών. Η ανάλυση δικτύου απλοτύπων αποκάλυψε την ύπαρξη ιδιωτικών απλοτύπων με χαμηλή γενετική διαφοροποίηση, γεγονός που υποδηλώνει ξαφνική εξάπλωση του είδους στην περιοχή μελέτης με επακόλουθες απομονώσεις σε κατάλληλα ενδιαιτήματα. Παρά τη χαμηλή γενετική διαφοροποίηση μεταξύ των πληθυσμών που μελετήθηκαν, τα δεδομένα μας υποδηλώνουν περαιτέρω μια λεπτή υποδιαίρεση των πληθυσμών και την ύπαρξη τριών γενετικών ομάδων. Εφαρμογές για διατήρηση των εντόμων: Η έρευνά μας είναι η πρώτη που παρέχει πληροφορίες για τη γενετική των πληθυσμών του είδους Ch. lacustris, αναδεικνύοντας τη σημασία της διατήρησης εστιακών πληθυσμών. Το είδος κατοικεί σε περιοχές που υπόκεινται σε μεγάλες αλλαγές στη χρήση γης και στον κατακερματισμό. Υποστηρίζουμε ότι η διατήρηση και η διαχείριση των κατάλληλων ενδιαιτημάτων είναι απαραίτητη για τη βιωσιμότητα των πληθυσμών του είδους.
Petridou, M., Benson, J.F., Gimenez, O., Iliopoulos, Y., Kati, V. 2023. Do husbandry practices reduce depredation of free-ranging livestock? A case study with wolves in Greece. Biological Conservation 283, 110097
Livestock depredation is the primary driver of wolf-human conflict worldwide, threatening wolf conservation and impacting human livelihoods. Most countries implement relevant compensation programs, which are however rarely accompanied by proactive husbandry practices vetted with scientific research. We investigated the influence of husbandry practices on wolf depredation losses for 70 sheep/goat and 68 cattle herds with quantitative modeling of data from semi-structured interviews of livestock farmers along a livestock damage gradient in NW Greece. Sheep/goat herds were better protected than cattle herds in seven preventive measures and annual losses of sheep/goat livestock units were three times lower than losses of cattle livestock units in our study area. Furthermore, according to national compensation data from Greece, costs paid for cattle have doubled in recent years, whereas they have been cut in half for sheep/goats. Our modeling identified three core preventive measures that significantly reduced wolf depredation risk for both herd types, namely increased shepherd surveillance, systematic night confinement, and an adequate number of livestock guardian dogs (optimal ratio was 3 Greek guardian dogs per 100 sheep/goats and 7 guardian dogs per 100 cattle). Keeping young livestock in enclosures and not abandoning livestock carcasses in pastures were additional effective preventive measures for cattle herds. Our study provides evidence to inform the subsidizing policy put forth in the Common Agricultural Policy of the European Union. It can also serve to inform or revise wildlife-livestock conflict mitigation policy in countries challenged with the competing goals of conserving large carnivores while maintaining traditional grazing regimes. © 2023 Elsevier Ltd
Η θήρευση κτηνοτροφικών ζώων από λύκους αποτελεί την κύρια αιτία σύγκρουσης λύκου- ανθρώπου παγκοσμίως, απειλώντας τη διατήρηση των λύκων και προκαλώντας σοβαρές επιπτώσεις στις ζωές των κτηνοτρόφων. Αν και οι περισσότερες χώρες εφαρμόζουν προγράμματα αποζημιώσεων των απωλειών, σπάνια συνδυάζονται με την εφαρμογή επιστημονικά τεκμηριωμένων προληπτικών μέτρων φύλαξης. Στην παρούσα μελέτη, διερευνήσαμε την επίδραση των κτηνοτροφικών πρακτικών στις απώλειες από λύκους σε 70 κοπάδια αιγοπροβάτων και 68 κοπάδια βοοειδών, χρησιμοποιώντας ποσοτικά μοντέλα βασισμένα σε δεδομένα από ημι-δομημένες συνεντεύξεις με κτηνοτρόφους με στρωματοποιημένη δειγματοληψία απωλειών, στη βορειοδυτική Ελλάδα. Τα κοπάδια αιγοπροβάτων ήταν καλύτερα προστατευμένα από τα κοπάδια βοοειδών σε επτά προληπτικά μέτρα, ενώ οι ετήσιες απώλειες των αιγοπροβάτων ήταν τρεις φορές μικρότερες από εκείνες των βοοειδών στην περιοχή μελέτης. Επιπλέον, σύμφωνα με τα εθνικά δεδομένα αποζημιώσεων από την Ελλάδα, οι δαπάνες που καταβλήθηκαν για τα βοοειδή έχουν διπλασιαστεί τα τελευταία χρόνια, ενώ για τα αιγοπρόβατα έχουν μειωθεί στο μισό. Το μοντέλο μας εντόπισε τρία βασικά προληπτικά μέτρα που μείωσαν σημαντικά τη θήρευση από λύκους για αμφότερους τους τύπους κοπαδιών: αυξημένη επιτήρηση από βοσκούς, συστηματική νυχτερινή περίφραξη και επαρκής αριθμός ποιμενικών σκύλων (η βέλτιστη αναλογία ήταν 3 ελληνικοί ποιμενικοί ανά 100 αιγοπρόβατα και 7 ποιμενικοί ανά 100 βοοειδή). Ο περιορισμός των νεαρών ζώων σε περιφραγμένους χώρους και η αποφυγή εγκατάλειψης πτωμάτων στους βοσκότοπους αποτελούν επίσης αποτελεσματικά προληπτικά μέτρα για τα κοπάδια βοοειδών. Η μελέτη μας παρέχει δεδομένα για την ενημέρωση της πολιτικής των επιδοτήσεων στο πλαίσιο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για την ενημέρωση ή αναθεώρηση πολιτικών μετριασμού των συγκρούσεων άγριας ζωής και κτηνοτροφίας σε χώρες που αντιμετωπίζουν την πρόκληση της διατήρησης μεγάλων σαρκοφάγων και παραδοσιακών συστημάτων βόσκησης.
Toli, E.-A., Zacharopoulou, P., Bounas, A., Kati, V., Sotiropoulos, K. 2023. Conservation genetics of the steno-endemic Chorthippus lacustris (Orthoptera: Acrididae). Journal of Insect Conservation. https://doi.org/10.1007/s10841-023-00507-6
Invertebrate populations are amongst the most widespread species, inhabiting a variety of habitats, however there is limited conservation effort due to the scarce knowledge on their population genetics. Here, we assess levels of genetic diversity and population structure of the Epirus dancing grasshopper (Chorthippus lacustris), a steno-endemic species, located in Northwest Greece, exhibiting a fragmented distribution. By utilizing two mitochondrial genes and amplified fragment length polymorphisms (AFLPs), we detected moderate to high levels of genetic diversity of the focal populations. Haplotype network analysis revealed the existence of private haplotypes with low genetic differentiation suggesting a sudden expansion of the species in the study area with subsequent isolations on suitable habitats. Despite the low genetic differentiation between the studied populations, our data further suggest a subtle subdivision of the populations and the existence of three genetic clusters. Implications for insect conservation: Our study is the first to provide insights into the population genetics of the steno-endemic grasshopper C. lacustris, highlighting the importance of preserving focal populations. The species inhabits areas subject to high changes in land use and fragmentation. We argue that the preservation and management of suitable habitats is essential for the viability of the grasshopper populations.
Τα ασπόνδυλα είναι από τα πιο διαδεδομένα είδη, τα οποία κατοικούν σε ποικίλα ενδιαιτήματα. Ωστόσο οι προσπάθειες για τη διατήρησή τους είναι περιορισμένες, μεταξύ άλλων και λόγω της ελλιπούς γνώσης της γενετικής των πληθυσμών τους. Εδώ, αξιολογούμε τα επίπεδα γενετικής ποικιλότητας και την πληθυσμιακή δομή της Χορεύτριας ακρίδας της Ηπείρου (Chorthippus lacustris), ενός στενοενδημικού είδους που ενδιαιτεί στη Βορειοδυτική Ελλάδα και παρουσιάζει κατακερματισμένη κατανομή. Χρησιμοποιώντας δύο μιτοχονδριακά γονίδια και ενισχυμένους πολυμορφισμούς μήκους θραυσμάτων (AFLPs), εντοπίσαμε μέτρια έως υψηλά επίπεδα γενετικής ποικιλομορφίας των εστιακών πληθυσμών. Η ανάλυση δικτύου απλοτύπων αποκάλυψε την ύπαρξη ιδιωτικών απλοτύπων με χαμηλή γενετική διαφοροποίηση, γεγονός που υποδηλώνει ξαφνική εξάπλωση του είδους στην περιοχή μελέτης με επακόλουθες απομονώσεις σε κατάλληλα ενδιαιτήματα. Παρά τη χαμηλή γενετική διαφοροποίηση μεταξύ των πληθυσμών που μελετήθηκαν, τα δεδομένα μας υποδηλώνουν περαιτέρω μια λεπτή υποδιαίρεση των πληθυσμών και την ύπαρξη τριών γενετικών ομάδων. Εφαρμογές για διατήρηση των εντόμων: Η έρευνά μας είναι η πρώτη που παρέχει πληροφορίες για τη γενετική των πληθυσμών του είδους Ch. lacustris, αναδεικνύοντας τη σημασία της διατήρησης εστιακών πληθυσμών. Το είδος κατοικεί σε περιοχές που υπόκεινται σε μεγάλες αλλαγές στη χρήση γης και στον κατακερματισμό. Υποστηρίζουμε ότι η διατήρηση και η διαχείριση των κατάλληλων ενδιαιτημάτων είναι απαραίτητη για τη βιωσιμότητα των πληθυσμών του είδους.
Grigoropoulou, A. et al., 2023. The global EPTO database: Worldwide occurrences of aquatic insects. Global Ecology and Biogeography, 32: 642–655
Motivation: Aquatic insects comprise 64% of freshwater animal diversity and are widely used as bioindicators to assess water quality impairment and freshwater ecosystem health, as well as to test ecological hypotheses. Despite their importance, a comprehensive, global database of aquatic insect occurrences for mapping freshwater biodiversity in macroecological studies and applied freshwater research is missing. We aim to fill this gap and present the Global EPTO Database, which includes worldwide geo-referenced aquatic insect occurrence records for four major taxa groups: Ephemeroptera, Plecoptera, Trichoptera and Odonata (EPTO). Main type of variables contained: A total of 8,368,467 occurrence records globally, of which 8,319,689 (99%) are publicly available. The records are attributed to the corresponding drainage basin and sub-catchment based on the Hydrography90m dataset and are accompanied by the elevation value, the freshwater ecoregion and the protection status of their location. Spatial location and grain: The database covers the global extent, with 86% of the observation records having coordinates with at least four decimal digits (11.1 m precision at the equator) in the World Geodetic System 1984 (WGS84) coordinate reference system. Time period and grain: Sampling years span from 1951 to 2021. Ninety-nine percent of the records have information on the year of the observation, 95% on the year and month, while 94% have a complete date. In the case of seven sub-datasets, exact dates can be retrieved upon communication with the data contributors. Major taxa and level of measurement: Ephemeroptera, Plecoptera, Trichoptera and Odonata, standardized at the genus taxonomic level. We provide species names for 7,727,980 (93%) records without further taxonomic verification. Software format: The entire tab-separated value (.csv) database can be downloaded and visualized at https://glowabio.org/project/epto_database/. Fifty individual datasets are also available at https://fred.igb-berlin.de, while six datasets have restricted access. For the latter, we share metadata and the contact details of the authors.
Κίνητρo: Τα υδρόβια έντομα αποτελούν το 64% της ζωικής ποικιλότητας των γλυκών υδάτων και χρησιμοποιούνται ευρέως ως βιοδείκτες για την αξιολόγηση της υποβάθμισης της ποιότητας των υδάτων και της υγείας των οικοσυστημάτων γλυκών υδάτων, καθώς και για τον έλεγχο οικολογικών υποθέσεων. Παρά τη σημασία τους, λείπει μια ολοκληρωμένη, παγκόσμια βάση δεδομένων για τις εμφανίσεις υδρόβιων εντόμων για τη χαρτογράφηση της βιοποικιλότητας των γλυκών υδάτων σε μακροοικολογικές μελέτες και εφαρμοσμένη έρευνα στα γλυκά ύδατα. Στόχος μας είναι να καλύψουμε αυτό το κενό και να παρουσιάσουμε την Παγκόσμια βάση δεδομένων EPTO, η οποία περιλαμβάνει παγκόσμιες γεωαναφερμένες καταγραφές εμφάνισης υδρόβιων εντόμων για τέσσερις μεγάλες ομάδες ταξινομικών ομάδων: Ephemeroptera, Plecoptera, Trichoptera και Odonata (EPTO). Κύριος τύπος μεταβλητών που περιέχονται: Συνολικά 8.368.467 εγγραφές, από τις οποίες 8.319.689 (99%) είναι διαθέσιμες στο κοινό. Οι εγγραφές αποδίδονται στην αντίστοιχη λεκάνη απορροής και υπολεκάνη απορροής με βάση το σύνολο δεδομένων Hydrography90m και συνοδεύονται από την τιμή του υψομέτρου, την οικοπεριοχή γλυκού νερού και το καθεστώς προστασίας της θέσης τους. Χωρική θέση και ακρίβεια: Η βάση καλύπτει όλον τον κόσμο. Το 86% των εγγραφών έχει συντεταγμένες με τουλάχιστον τέσσερα δεκαδικά ψηφία (ακρίβεια 11,1 m στον ισημερινό) στο σύστημα αναφοράς του Παγκόσμιου Γεωδαιτικού Συστήματος 1984 (WGS84). Χρονική περίοδος και ακρίβεια: Τα έτη δειγματοληψίας εκτείνονται από το 1951 έως το 2021. Το 99% των εγγραφών έχουν πληροφορίες για το έτος παρατήρησης, το 95% για το έτος και τον μήνα, ενώ το 94% έχει πλήρη ημερομηνία. Στην περίπτωση επτά επιμέρους συνόλων δεδομένων, οι ακριβείς ημερομηνίες μπορούν να ανακτηθούν κατόπιν επικοινωνίας με τους υπευθύνους των δεδομένων. Κυριότερα taxa και επίπεδο μέτρησης: Ephemeroptera, Plecoptera, Trichoptera και Odonata, τυποποιημένα σε ταξινομικό επίπεδο γένους. Παρέχουμε ονόματα ειδών για 7.727.980 (93%) εγγραφές χωρίς περαιτέρω ταξινομική επαλήθευση. Μορφή λογισμικού: Όλη η βάση (csv) μπορεί να μεταφορτωθεί και να απεικονιστεί στη διεύθυνση https://glowabio.org/project/epto_database/. Πενήντα μεμονωμένα σύνολα δεδομένων είναι επίσης διαθέσιμα στη διεύθυνση https://fred.igb-berlin.de, ενώ έξι σύνολα δεδομένων έχουν περιορισμένη πρόσβαση. Για τα τελευταία, μοιραζόμαστε τα μεταδεδομένα και τα στοιχεία επικοινωνίας των συγγραφέων.
Kati, V., Petridou, M., Tzortzakaki, O., Papantoniou, E., Galani, A., Psaralexi, M., Gotsis, D., Papaioannou, H., Kassara, C. 2023. How much wilderness is left? A roadless approach under the Global and the European Biodiversity Strategy focusing on Greece. Biological Conservation 281, 110015.
Preserving ecosystems of high ecological integrity is a crucial target in Biodiversity Strategies, also serving the 10 % target of strict land protection in the European Union (EU). We recommend roadless mapping to delineate wilderness and monitor progress against loss in natural areas. We mapped Greece’s roadless land and assessed its ecological attributes. It accounted for 6.1 % of Greece and comprised 451 roadless sites of size over 1 km2: 389 roadless areas and 62 fully roadless islands. Roadless sites occurred in mountains and islands, were undeveloped (no artificial land), undisturbed (no major pressures, [removed]99 % of natural and seminatural vegetation cover, 68 % of their extent in the Natura 2000 network). They also lay in a wilderness continuum of low landscape fragmentation index. Most roadless sites (302) were larger than 10 km2. Larger roadless areas occurred more in higher mountains and steeper terrains, had a lower Human Influence Index and a better Natura 2000 coverage. Roadless sites demonstrated a buffering capacity against naturalness loss and fires (2.5 times lower percentage of burnt land than the national average) but were vulnerable to Renewable Energy Sources deployment, particularly wind farms (33 % of roadless areas might be affected). In support of a roadless policy we suggest using roadless sites to delimit the strictly protected zones in the EU (and Greece), to map primary-old-growth forests, and pinpoint new candidate protected areas. We strongly recommend revisiting the REPowerEU plan to define roadless sites as non-go-to areas for relevant infrastructure deployments. © 2023 Elsevier Ltd.
Η διατήρηση οικοσυστημάτων υψηλής οικολογικής ακεραιότητας αποτελεί κρίσιμο στόχο των στρατηγικών για τη βιοποικιλότητα, εξυπηρετώντας επίσης τον στόχο του 10 % της αυστηρής προστασίας της γης στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ). Συνιστούμε τη χαρτογράφηση των Περιοχών Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ) για την οριοθέτηση της των περιοχών της άγριας φύσης (wilderness) και την παρακολούθηση της προόδου μείωσης της απώλειας σε φυσικές περιοχές. Χαρτογραφήσαμε την έκταση χωρίς δρόμους της Ελλάδας και αξιολογήσαμε τα οικολογικά χαρακτηριστικά της. Αντιπροσωπεύει το 6,1 % της χώρας και περιλαμβάνει 451 περιοχές χωρίς δρόμους μεγέθους άνω του 1 τ.χλμ: 389 περιοχές χωρίς δρόμους και 62 νησιά χωρίς δρόμους. Οι περιοχές χωρίς δρόμους εμφανίζονταν σε βουνά και νησιά, ήταν αδόμητες (δεν υπήρχαν τεχνητές εκτάσεις), αδιατάρακτες (δεν υπήρχαν σημαντικές πιέσεις, η φυσική και ημιφυσική φυτοκάλυψη ήταν 99 % και το 68 % της έκτασής τους ενέπιπτε στο δίκτυο Natura 2000). Βρίσκονταν επίσης σε φυσικά τοπία με χαμηλό δείκτη κατακερματισμού. Οι περισσότερες περιοχές χωρίς δρόμους (302) ήταν μεγαλύτερες από 10 τ.χλμ. Οι μεγαλύτερες σε έκταση περιοχές χωρίς δρόμους εμφανίζονταν περισσότερο σε ψηλότερα βουνά και σε πιο απόκρημνα εδάφη, είχαν χαμηλότερο δείκτη ανθρώπινης επιρροής και καλύτερη κάλυψη από το δίκτυο Natura 2000. Οι περιοχές χωρίς δρόμους επέδειξαν μια καλή ρυθμιστική ικανότητα έναντι της απώλειας της φυσικότητας και των πυρκαγιών (2,5 φορές χαμηλότερο ποσοστό καμένης γης από τον εθνικό μέσο όρο), αλλά ήταν ευάλωτες στην ανάπτυξη Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, ιδίως αιολικών πάρκων (33 % των περιοχών χωρίς δρόμους ενδέχεται να επηρεαστούν). Υποστηρίζοντας μια περιβαλλοντική πολιτική διατήρησης των περιοχών χωρίς δρόμους, προτείνουμε τη χρήση αυτών των περιοχών για την οριοθέτηση των αυστηρά προστατευόμενων ζωνών στην ΕΕ (και στην Ελλάδα), για τη χαρτογράφηση των πρωτογενών ώριμων δασών και για τον εντοπισμό νέων υποψήφιων προστατευόμενων περιοχών. Συνιστούμε ανεπιφύλακτα να επανεξεταστεί το σχέδιο REPowerEU ώστε να οριστούν οι περιοχές χωρίς δρόμους ως μη επιλέξιμες περιοχές για την ανάπτυξη σχετικών υποδομών πράσινης ενέργειας.
Petridou, M., Benson, J.F., Gimenez, O., Kati, V. 2023. Spatiotemporal Patterns of Wolves, and Sympatric Predators and Prey Relative to Human Disturbance in Northwestern Greece. Diversity 15.
In an era of increasing human pressure on nature, understanding the spatiotemporal patterns of wildlife relative to human disturbance can inform conservation efforts, especially for large carnivores. We examined the temporal activity and spatial patterns of wolves and eight sympatric mammals at 71 camera trap stations in Greece. Grey wolves temporally overlapped the most with wild boars (Δ = 0.84) and medium-sized mammals (Δ > 0.75), moderately with brown bears (Δ = 0.70), and least with roe deer (Δ = 0.46). All wild mammals were mainly nocturnal and exhibited low temporal overlap with human disturbance (humans, vehicles, livestock, and dogs; Δ = 0.18–0.36), apart from roe deer, which were more diurnal (Δ = 0.80). Six out of nine species increased their nocturnality at sites of high human disturbance, particularly roe deer and wolves. The detection of wolves was negatively associated with paved roads, the detection of roe deer was negatively associated with human disturbance, and the detection of wild boars was negatively associated with dogs. The detection of bears, boars, and foxes increased closer to settlements. Our study has applied implications for wolf conservation and human–wildlife coexistence.
Σε μια εποχή αυξανόμενης ανθρώπογενούς πίεσης στο περιβάλλον, η κατανόηση των χωροχρονικών προτύπων της άγριας ζωής σε σχέση με την ανθρώπινη όχληση μπορεί να συμβάλει στις προσπάθειες διατήρησης, ιδίως για τα μεγάλα σαρκοφάγα. Εξετάσαμε την ημερήσια δραστηριότητα και τα χωρικά πρότυπα του λύκου και οκτώ ακόμη συμπατρικών θηλαστικών σε 71 σταθμούς με παγίδες-κάμερες στην Ελλάδα. Ο λύκος είχε τη μεγαλύτερη χρονική αλληλοεπικάλυψη με τον αγριόχοιρο (Δ=0.84) και τα μεσαίου μεγέθους θηλαστικά (Δ>;0.75), μέτρια με την καφέ αρκούδα (Δ=0,70) και τη μικρότερη με το ζαρκάδι (Δ=0.46). Όλα τα άγρια θηλαστικά ήταν κυρίως νυκτόβια και εμφάνισαν χαμηλή χρονική αλληλοεπικάλυψη με την ανθρώπινη όχληση (άνθρωποι, οχήματα, κτηνοτροφικά ζώα και σκύλοι, Δ=0.18-0.36), με εξαίρεση το ζαρκάδι, το οποίο ήταν περισσότερο ημερόβιο (Δ=0.80). Έξι από τα εννέα είδη αύξησαν τη νυχτερινή τους δραστηριότητα σε περιοχές με υψηλή ανθρώπινη όχληση, ιδιαίτερα το ζαρκάδι και ο λύκος. Η καταγραφή του λύκου συσχετίστηκε αρνητικά με ασφαλτοστρωμένους δρόμους, η καταγραφή του ζαρκαδιού συσχετίστηκε αρνητικά με την ανθρώπινη όχληση, ενώ η καταγραφή του αγριόχοιρου συσχετίστηκε αρνητικά με την παρουσία σκύλων. Οι καταγραφές της αρκούδας, του αγριόχοιρου και της αλεπούς αυξήθηκαν όσο μειωνόταν η απόσταση από τους οικισμούς. Η μελέτη μας έχει εφαρμογή στη διατήρηση του λύκου και τη συνύπαρξη ανθρώπου και άγριας ζωής.
Lemonnier-Darcemont, Μ., Zechner, L., Kati, V., Filis, N., Darcemont, C. 2022. Occurrence and threats of Prionotropis willemsorum (Massa & Ünal, 2015) in Greece. Articulata 37: 1-12
A first report on the occurrence of Prionotropis willemsorum, an orthopteran Pam-phagidae endemic to Greece is drawn up. The threats that particularly impact thehabitats where this species lives are also assessed. They are mainly linked to al-terations in grazing practices, whether it is the abandonment or the change fromherds of sheep and goats to cattle grazing. New localities were also discoveredduring our spring 2021 and 2022 surveys.
Παρουσιάζεται η πρώτη αναφορά για την παρουσία του Prionotropis willemsorum, ενός ενδημικού της Ελλάδας ορθόπτερου της οικογένειας Pamphagidae. Αξιολογούνται επίσης οι απειλές που πλήττουν ιδιαίτερα τα ενδιαιτήματα όπου ζει το είδος. Αυτές συνδέονται κυρίως με μεταβολές στις πρακτικές βόσκησης, είτε πρόκειται για εγκατάλειψη είτε για αντικατάσταση των κοπαδιών αιγοπροβάτων από βοοειδή. Κατά τις έρευνές μας την άνοιξη του 2021 και του 2022 εντοπίστηκαν επίσης νέες θέσεις παρουσίας του είδους.
Kati, V., Selva, N., Sjögren-Gulve, P., 2022. Greek roadless policy: A model for Europe. Science 375 984.
On 18 January 2022, the Greek government banned road construction in six Natura 2000 roadless mountainous areas, triggering a broader national roadless policy. Road sprawl is a key catalyst of land use change, which is the greatest threat to biodiversity worldwide (2). For years, scientists have called for halting infrastructure expansion, including roads, to protect biodiversity with little success. Greece’s policy should serve as a model for the EU
Στις 18 Ιανουαρίου 2022, η Eλληνική κυβέρνηση απαγόρευσε την κατασκευή νέου οδικού δικτύου σε έξι ορεινές περιοχές άνευ δρόμων του δικτύου Natura 2000, πυροδοτώντας μια ευρύτερη εθνική πολιτική για την προστασία των περιοχών άνευ δρόμων. Η εξάπλωση των δρόμων είναι βασικός καταλύτης της αλλαγής της χρήσης γης, η οποία αποτελεί τη μεγαλύτερη απειλή για τη βιοποικιλότητα παγκοσμίως. Για χρόνια, οι επιστήμονες ζητούσαν να σταματήσει η επέκταση των υποδομών, συμπεριλαμβανομένων των δρόμων, για την προστασία της βιοποικιλότητας με μικρή επιτυχία. Η πολιτική της Ελλάδας πρέπει να λειτουργήσει ως πρότυπο για την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Sidiropoulos, L., Whitfield, D.P., Astaras, C., Vasilakis, D., Alivizatos, H., Kati, V*., 2022. Pronounced Seasonal Diet Diversity Expansion of Golden Eagles (Aquila chrysaetos) in Northern Greece during the Non-Breeding Season: The Role of Tortoises. Diversity 14. 10.3390/d14020135
Golden Eagles are resident in Greece and known to feed mainly on tortoises when breed-ing. However, information on alternative prey is scarce, especially during the tortoise brumation, that roughly coincides with the eagles’ non-breeding season. We analyzed 827 prey items collected from 12 territories over five territory years and 84 records of eagles hunting or feeding behavior. Tortoises dominated the breeding season diet (71% of prey categories on average) and over half of all hunting/feeding observations. While no spatial structure was evident, habitat variables such as forest canopy cover were important associates in golden eagle diet seasonally. A significant seasonal pattern emerged in diet diversity, using a subset of six territories with at least 10 samples per season. Eagles shifted from a narrow, reptile-based breeding season diet dominated by tortoises to a broader non-breeding season diet, that included more carrion, mammals and birds. Breeding season specialization on ectothermic prey is a trait usually associated with migratory raptors in the Western Palearctic. The observed dietary diversity expansion accompanied by residency in the absence of ectothermic prey, highlights the adaptability of the golden eagle, a generalist predator. Tortoise populations in Greece are of conservation concern and land use changes as well as climate change, such as development and land abandonment may increase the prevalence of catastrophic megafires, exacerbating the threats to the golden eagle’s main prey when breeding. We discuss this and other diet related conservation implications for the species in northern Greece.
Ο χρυσαετός είναι επιδημητικό είδος στην Ελλάδα και είναι γνωστό ότι κατά την αναπαραγωγή τρέφεται κυρίως με χελώνες. Ωστόσο, οι πληροφορίες για εναλλακτική λεία είναι ελάχιστες, ιδιαίτερα κατά τη χειμερία νάρκη των χελωνών, που συμπίπτει περίπου με τη μη αναπαραγωγική περίοδο των αετών. Αναλύσαμε 827 υπολείμματα λείας που συλλέχθηκαν από 12 επικράτειες σε πέντε επικρατειο-έτη, καθώς και 84 καταγραφές συμπεριφοράς κυνηγιού ή τροφοληψίας. Οι χελώνες κυριαρχούσαν στη διατροφή της αναπαραγωγικής περιόδου (κατά μέσο όρο 71% των κατηγοριών λείας) και σε περισσότερες από τις μισές παρατηρήσεις κυνηγιού/τροφοληψίας. Αν και δεν διαπιστώθηκε χωρική δομή, μεταβλητές ενδιαιτήματος όπως η κάλυψη από δασική κόμη συνδέονταν σημαντικά με τη διατροφή του χρυσαετού ανά εποχή. Χρησιμοποιώντας ένα υποσύνολο έξι επικρατειών με τουλάχιστον 10 δείγματα ανά εποχή, αναδείχθηκε σημαντικό εποχικό πρότυπο στην ποικιλότητα της διατροφής. Οι αετοί μετατοπίζονταν από μια στενή διατροφή βασισμένη σε ερπετά, με κυριαρχία των χελωνών, κατά την αναπαραγωγική περίοδο, σε μια ευρύτερη διατροφή εκτός αναπαραγωγικής περιόδου, που περιλάμβανε περισσότερα πτώματα, θηλαστικά και πουλιά. Η εξειδίκευση σε εξώθερμη λεία κατά την αναπαραγωγή είναι χαρακτηριστικό που συνήθως συνδέεται με τα μεταναστευτικά αρπακτικά της Δυτικής Παλαιαρκτικής. Η παρατηρούμενη διεύρυνση της διατροφικής ποικιλότητας σε συνδυασμό με την επιδημητικότητα, όταν απουσιάζει η εξώθερμη λεία, αναδεικνύει την προσαρμοστικότητα του χρυσαετού ως γενικευμένου θηρευτή. Οι πληθυσμοί χελωνών στην Ελλάδα προκαλούν ανησυχία ως προς τη διατήρησή τους, και οι αλλαγές χρήσεων γης και η κλιματική αλλαγή, όπως η ανάπτυξη και η εγκατάλειψη της γης, μπορεί να αυξήσουν τη συχνότητα καταστροφικών μεγαπυρκαγιών, επιδεινώνοντας τις απειλές για την κύρια λεία του χρυσαετού κατά την αναπαραγωγή. Συζητάμε αυτές και άλλες συνέπειες της διατροφής για τη διατήρηση του είδους στη βόρεια Ελλάδα.
Benedetti, Y., Kapsalis, E., Morelli, F., Kati, V.* 2021. Sacred oak woods increase bird diversity and specialization: Links with the European Biodiversity Strategy for 2030. Journal of Environmental Management, 294, 112982
Sacred groves in Greece are usually forest remnants with large trees around chapels, protected through centuries by Orthodox religion. We examined the comparative ecological value of 20 oak-dominated sacred groves vs managed oakwoods, in terms of their habitat characteristics and avian communities (passerines and woodpeckers). Sacred groves have maintained a more pronounced old-growth character than managed oakwoods in terms of average Diameter at Breast Height (DBH) and tree height. Besides holding significantly greater bird species richness and abundance, they supported greater functional richness, phylogenetic diversity, and phylogenetic bird species variability. Bird communities in sacred groves were more heterogeneous and showed greater avian specialization levels than in managed woods. Generalized Linear Models showed that the main factor positively affecting all aspects of bird diversity was DBH, while the abundance of dead trees increased bird abundance. Our results underline the importance of maintaining large-sized trees in forest management practices to support bird diversity and decrease biotic homogenization. Since the new European Biodiversity Strategy explicitly requires all remaining European primary and old-growth forests to be strictly protected by 2030, we argue that sacred groves, despite their small size, meet the criteria to be considered in the strict protection and restoration targets of the strategy, as primary old growth woods of high biodiversity value.
Τα ιερά δάση στην Ελλάδα είναι συνήθως απομεινάρια ώριμων δασών με μεγάλα δέντρα γύρω από ξωκλήσια, τα οποία προστατεύονται επί αιώνες από την ορθόδοξη θρησκεία. Εξετάσαμε τη συγκριτική οικολογική αξία 20 ιερών δασών με κυρίαρχο είδος τις δρύες, έναντι των διαχειριζόμενων δρυοδασών, όσον αφορά τα περιβαλλοντικά τους χαρακτηριστικά και τις κοινότητες των πτηνών (στρουθιόμορφα πουλιά και δρυοκολάπτες). Τα ιερά δάση χαρακτηρίζονται από γέρικα και ώριμα δέντρα συγκριτικά με τα διαχειριζόμενα δρυοδάση, με βάση τη μέση διάμετρο στο ύψος του στήθους (DBH) και το ύψος του δέντρου. Εκτός από το ότι φιλοξενούν στατιστικά σημαντικά μεγαλύτερο αριθμό ειδών πουλιών και σε μεγαλύτερους πληθυσμούς, έχουν μεγαλύτερο λειτουργικό πλούτο, μεγαλύτερη φυλογενετική ποικιλότητα και μεγαλύτερη φυλογενετική μεταβλητότητα ως προς την ομάδα των πουλιών. Οι κοινότητες πουλιών στα ιερά άλση ήταν πιο ετερογενείς και τα πτηνά έδειχναν μεγαλύτερα επίπεδα εξειδίκευσης από ό,τι στα διαχειριζόμενα δάση. Τα Γενικευμένα Γραμμικά Μοντέλα έδειξαν ότι ο κύριος παράγοντας που επηρεάζει θετικά όλες τις πτυχές της ποικιλότητας των πτηνών ήταν η μέση στηθιαία διάμετρος DBH, ενώ η αφθονία των νεκρών δέντρων αύξανε την αφθονία των πτηνών. Τα αποτελέσματά μας υπογραμμίζουν τη σημασία της διατήρησης των μεγάλων ώριμων δέντρων ως πρακτική δασικής διαχείρισης, για την ενίσχυση της ποικιλότητας των πτηνών και τη μείωση της βιοτικής ομογενοποίησης. Δεδομένου ότι η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για τη βιοποικιλότητα απαιτεί την αυστηρή προστασία όλων των εναπομείναντων πρωτογενών παλαιών δασών στην Ευρώπη έως το 2030, υποστηρίζουμε ότι τα ιερά δάση, παρά το μικρό τους μέγεθος, πληρούν τα κριτήρια ώστε να ενταχθούν στους αυστηρούς στόχους προστασίας και αποκατάστασης της Ευρωπαϊκής στρατηγικής για τη βιοποικιλότητα, ως πρωτογενή ώριμα δάση υψηλής αξίας για τη βιοποικιλότητα.
Kati, V*., Kassara, Ch., Vrontisi, Z., Moustakas, A. 2021. The biodiversity-wind energy-land use nexus in a global biodiversity hotspot. Science οf the Total Environment, 768, 144471.
Wind energy is the leading renewable technology towards achieving climate goals, yet biodiversity trade-offs via land take are emerging. Thus, we are facing the paradox of impacting on biodiversity to combat climate change. We suggest a novel method of spatial planning that enhances windfarm sustainability: investments are prioritized in the most fragmented zones that lie outside the Natura 2000 network of protected areas. We showcase it in Greece, a biodiversity hotspot with a strong climate policy and land conflict between conservation and wind energy schemes. The analysis indicates that the suggested investment zone supports wind harnessing 1.5 times higher than the 2030 national goal, having only marginally lower (4%) wind speed. It performs well for the conservation of the annexed habitats and species of the two Nature Directives and it greatly overlaps with the Important Bird Areas (93%) and the roadless areas (80%) of Greece. It also greatly overlaps (82%–91%) with the exclusion zones suggested according to three sensitivity maps for bird conservation. Since land use change triggers biodiversity decline, we underline the necessity of such approaches for meeting both climate and biodiversity goals and call for a greater environmental policy convergence towards biodiversity conservation and no net land take.
Η αιολική ενέργεια είναι η επικρατέστερη ανανεώσιμη τεχνολογία για την επίτευξη των κλιματικών στόχων, αλλά έχει επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα μέσω της αλλαγής χρήσης γης. Επομένως, αντιμετωπίζουμε το παράδοξο των αρνητικών επιπτώσεων επί της βιοποικιλότητας για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Προτείνουμε μια νέα αειφορική μέθοδο χωροταξικού σχεδιασμού: οι αιολικές επενδύσεις ιεραρχούνται πρώτα στις πιο κατακερματισμένες ζώνες που βρίσκονται εκτός του δικτύου προστατευόμενων περιοχών Natura 2000. Την παρουσιάζουμε για την Ελλάδα, ένα κέντρο βιοποικιλότητας με ισχυρή κλιματική πολιτική, όπου υπάρχει σύγκρουση για τη χρήση γης για την κάλυψη των αναγκών της διατήρησης της φύσης και της ανάπτυξης της αιολικής ενέργειας. Η ανάλυση δείχνει ότι η προτεινόμενη επενδυτική ζώνη μπορεί να υποστηρίξει εγκαταστημένη ισχύ αιολικής ενέργειας 1,5 φορές μεγαλύτερη από τον εθνικό στόχο του 2030, έχοντας μόνο οριακά χαμηλότερη (4%) ταχύτητα ανέμου. Λειτουργεί αποτελεσματικά για τη διατήρηση των οικοτόπων και ειδών των Παραρτημάτων των δυο οδηγιών για τη φύση και αλληλεπικαλύπτεται σημαντικά με τις σημαντικές περιοχές για τα πουλιά (IBA) (93%) και τις περιοχές άνευ δρόμων (80%) της Ελλάδας. Έχει μεγάλη αλληλοεπικάλυψη επίσης (82% -91%) με τις ζώνες αποκλεισμού που προτείνονται σύμφωνα με τρεις χάρτες ευαισθησίας για τη διατήρηση των πτηνών. Δεδομένου ότι η αλλαγή χρήσης γης προκαλεί μείωση της βιοποικιλότητας, υπογραμμίζουμε την ανάγκη τέτοιων προσεγγίσεων για την επίτευξη τόσο των στόχων για το κλίμα όσο και για τη βιοποικιλότητα. Ζητούμε μεγαλύτερη σύγκλιση των περιβαλλοντικών πολιτικών για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και για το στόχο μη αύξησης των τεχνητών επιφανειών στην Ευρώπη έως το 2050 (no net land take).
Zografou, K., Grill, A., Wilson, R.J., Halley, J.M., Adamidis, G.C., Kati, V. 2020. Butterfly phenology in Mediterranean mountains using space‐for‐time substitution. Ecology and Evolution, 10: 928– 939.
Inferring species’ responses to climate change in the absence of long-term time series data is a challenge, but can be achieved by substituting space for time. For example, thermal elevational gradients represent suitable proxies to study phenological responses to warming. We used butterfly data from two Mediterranean mountain areas to test whether mean dates of appearance of communities and individual species show a delay with increasing altitude, and an accompanying shortening in the duration of flight periods. We found a 14-day delay in the mean date of appearance per kilometer increase in altitude for butterfly communities overall, and an average 23-day shift for 26 selected species, alongside average summer temperature lapse rates of 3°C per km. At higher elevations, there was a shortening of the flight period for the community of 3 days/km, with an 8.8-day average decline per km for individual species. Rates of phenological delay differed significantly between the two mountain ranges, although this did not seem to result from the respective temperature lapse rates. These results suggest that climate warming could lead to advanced and lengthened flight periods for Mediterranean mountain butterfly communities. However, although multivoltine species showed the expected response of delayed and shortened flight periods at higher elevations, univoltine species showed more pronounced delays in terms of species appearance. Hence, while projections of overall community responses to climate change may benefit from space-for-time substitutions, understanding species-specific responses to local features of habitat and climate may be needed to accurately predict the effects of climate change on phenology.
Η πρόβλεψη της απόκρισης των ειδών στην κλιματική αλλαγή ελλείψει μακροχρόνιων δεδομένων χρονοσειρών αποτελεί πρόκληση, αλλά είναι δυνατό να επιτευχθεί με τη μέθοδο της αντικατάστασης των χρονικών μεταβολών από χωρικές. Για παράδειγμα, οι θερμοκρασιακές-υψομετρικές διαβαθμίσεις αποτελούν κατάλληλα υποκατάστατα για τη διερεύνηση φαινολογικών αποκρίσεων στη θερμοκρασιακή αύξηση. Χρησιμοποιήσαμε δεδομένα πεταλούδων από δύο μεσογειακές ορεινές περιοχές για να διερευνήσουμε κατά πόσο οι μέσες ημερομηνίες εμφάνισης σε επίπεδο κοινοτήτων και ειδών εμφανίζουν καθυστέρηση με την αύξηση του υψομέτρου και επίσης αν συνοδεύονται από ελάττωση της διάρκειας της πτητικής περιόδου. Βρήκαμε μια καθυστέρηση 14 ημερών στη μέση ημερομηνία εμφάνισης των κοινοτήτων των πεταλούδων ανά χιλιόμετρο υψομετρικής αύξησης, καθώς και μια μέση μετατόπιση 23 ημερών για 26 επιλεγμένα είδη, με μέσο ρυθμό αύξησης θερμοκρασίας 3°C ανά χιλιόμετρο. Στα υψηλότερα υψόμετρα, καταγράφηκε ελάττωση της πτητικής περιόδου της κοινότητας κατά 3 ημέρες ανά χιλιόμετρο, με μέση μείωση 8.8 ημερών ανά χιλιόμετρο σε επίπεδο ειδών. Οι ρυθμοί φαινολογικής καθυστέρησης διαφοροποιήθηκαν σημαντικά μεταξύ των δύο ορεινών περιοχών, παρόλο που αυτό δεν φάνηκε να οφείλεται σε θερμοκρασιακές διαφορές. Τα αποτελέσματα μας υποδεικνύουν ότι η αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη είναι δυνατό να οδηγήσει σε μετατοπισμένες και παρατεταμένες περιόδους πτήσης των κοινοτήτων των πεταλούδων των μεσογειακών ορεινών περιοχών. Παρότι τα είδη με άνω της μίας γενεάς ανά έτος παρουσίασαν την αναμενόμενη απόκριση καθυστερημένων και ελαττωμένων πτητικών περιόδων με την αύξηση του υψομέτρου, τα είδη με μια γενεά ανά έτος παρουσίασαν πιο αισθητές καθυστερήσεις στην ημερομηνία εμφάνισης τους. Οι προβλέψεις της απόκρισης στην κλιματική αλλαγή των βιοκοινοτήτων σε επίπεδο κοινοτήτων μπορούν να πραγματοποιηθούν από την την αντικατάσταση χρονικών μεταβολών από χωρικές. Ωστόσο, απαιτείται καλύτερη κατανόηση των αποκρίσεων συγκεκριμένων ειδών στις αλλαγές των τοπικών συνθηκών ως προς τα ενδιαιτήματα και το κλίμα για την ακριβή πρόβλεψη των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής την φαινολογία τους.and climate may be needed to accurately predict the effects of climate change on phenology.
Kati V, Kassara C, Psaralexi M, Tzortzakaki O, Petridou M, Galani A, Hoffmann MT. 2020. Conservation policy under a roadless perspective: Minimizing fragmentation in Greece. Biological Conservation 252:108828.
Land use change poses as the top threat for biodiversity decline, and road sprawl as a key driver behind it globally. According to the recent Landscape Fragmentation Indicator (LFI), Greece is less fragmented than the rest of Europe but presents higher rates of fragmentation increase. We developed the Roadless Fragmentation Indicator (RFI) to monitor fragmentation in more natural ecosystems. The RFI calculates the percentage of land that is covered by roadless areas (RAs), defined as land patches over 1 km2 that are over 1 km away from the nearest road. We produced the roadless map of Greece, concluding to 1115 RAs ranked by size (1–256 km2) and to a national RFI of less than 5%. The RFI reflected naturalness, was significantly higher in the Natura 2000 network, and was more sensitive in less fragmented zones. Six mountains (0.51% of Greek land) have remained largely roadless (RAs ≥ 50 km2) and should be protected as such. We call for a straightforward roadlessness policy under a “European Roadless Rule” that would legally protect at least 2% of European land as road-free area. We also call for no further unjustified road sprawl in more natural and least fragmented ecosystems, as a measure to be integrated in all sectors of EU policy and particularly in the spatial planning of development projects. We recommend a five-step roadlessness guideline to be implemented in the European Union, including Greece, as a measure to effectively address biodiversity decline.
Η αλλαγή της χρήσης γης αποτελεί την κορυφαία απειλή για την απώλεια της βιοποικιλότητας και η επέκταση των δρόμων βασικό γενεσιουργό αίτιο αυτής παγκοσμίως. Σύμφωνα με τον πρόσφατο δείκτη κατακερματισμού του τοπίου (LFI), η Ελλάδα είναι λιγότερο κατακερματισμένη από την υπόλοιπη Ευρώπη, αλλά παρουσιάζει υψηλότερο ρυθμό αύξησης του κατακερματισμού της. Αναπτύξαμε το δείκτη RFI (Roadless Fragmentation Indicator) για την παρακολούθηση του ρυθμού του κατακερματισμού στα πιο φυσικά οικοσυστήματα. Ο δείκτης RFI υπολογίζει το ποσοστό της γης που καλύπτεται από Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ), δηλαδή τα τμήματα γης άνω του 1 km2 που απέχουν περισσότερο από 1 km από τον πλησιέστερο δρόμο. Με βάση τον εθνικό χάρτη των ΠΑΔ της Ελλάδας, εντοπίζονται 1115 ΠΑΔ που ταξινομούνται κατά μέγεθος (1-256 km2) και συνολικά καλύπτουν λιγότερο από το 5% της χερσαίας έκτασης της χώρας. Ο δείκτης RFI αντανακλά την φυσικότητα των οικοσυστημάτων, είναι σημαντικά υψηλότερος στο δίκτυο Natura 2000 και παρουσιάζει μεγαλύτερη ευαισθησία σε λιγότερο κατακερματισμένες ζώνες. Έξι βουνά (0,51% της ελληνικής γης) έχουν παραμείνει σε μεγάλο βαθμό χωρίς δρόμους (ΠΑΔ > 50 km2) και θα πρέπει να προστατευτούν αναλόγως. Ζητούμε μια ξεκάθαρη πολιτική μείωσης των δρόμων με μια νέα νομοθεσία (European Roadless Rule) που θα προστατεύει θεσμικά τουλάχιστον το 2% του ευρωπαϊκού εδάφους ως ζώνες άνευ δρόμων. Ζητούμε επίσης να μην υπάρξει περαιτέρω αδικαιολόγητη επέκταση των δρόμων στα πιο φυσικά και λιγότερο κατακερματισμένα οικοσυστήματα, ως μέτρο που θα πρέπει να ενσωματωθεί σε όλους τους τομείς της πολιτικής της Ευρώπης και ιδίως στον χωροταξικό σχεδιασμό αναπτυξιακών έργων. Παρουσιάζουμε έναν οδηγό πέντε βημάτων για την εφαρμογή της ως άνω πολιτικής στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, ως μέτρο για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της μείωσης της βιοποικιλότητας.
Εφαρμογή: Τα ερευνητικά αποτελέσματα κοινοποιήθηκαν στην πολιτική ηγεσία, στους αναδόχους των Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών για τις περιοχές Natura, καθώς και σε διεθνή φόρα και στο ευρωκοινοβούλιο για την προώθηση συναφούς περιβαλλοντικής πολιτικής. Ο κοινωνικός αντίκτυπος του έργου ήταν μεγάλος, και τα αποτελέσματα του ROADLESS συζητήθηκαν σε επίκαιρες ερωτήσεις στο Ελληνικό Κοινοβούλιο. Ο Πρωθυπουργός ανακοίνωσε στη συνδιάσκεψη κορυφής COP26 (Νοέμβριος 2021) την πρόθεση της κυβέρνησης να διατηρήσει τις τελευταίες μεγάλες άγριες περιοχές στην Ελλάδα με την ονομασία «απάτητα βουνά».
Kati, V., Kassara, Ch., Vassilakis, D., Papaioannou, H. 2020. Balkan Chamois (Rupicapra rupicapra balcanica) Avoids Roads, Settlements, and Hunting Grounds: An Ecological Overview from Timfi Mountain, Greece. Diversity, 12 (4), pp 124.
Balkan chamois (Rupicapra rupicapra balcanica) is a protected species with an Inadequate-Bad (U2) conservation status in Greece. Our study explores its seasonal range use pattern, demography and habitat selection in a site of the Natura 2000 network, Timfi Mountain. To this aim, we examined 1168 observations obtained from six seasonal surveys (2002: four seasons, 2014 and 2017: autumn) and performed an ecological-niche factor analysis (ENFA), using 16 environmental and human-disturbance variables. The species had an annual range of 6491 ha (25% of the study area), followed the typical range-use pattern, and presented the minimum core area during the rutting season (autumn). Timfi Mt hosted 469 individuals in 2017 (the largest population in Greece), increasing by 3.55 times since 2002. The species selected higher altitudes during summer and autumn, pinewoods over broad-leaved woods as winter grounds, and it avoided south-facing slopes. Our results supported the anthropogenic risk avoidance hypothesis; the species always selected remote areas away from roads, human settlements, and hunting grounds. In Greece, 40% of its distribution area falls within hunting ban areas (16.5% of the country). A national conservation policy is needed towards maintaining and increasing roadless areas and hunting-ban areas within Balkan chamois range nationwide.
Το Βαλκανικό αγριόγιδο (Rupicapra rupicapra balcanica) είναι ένα προστατευόμενο είδος με ανεπαρκή-κακή (U2) κατάσταση διατήρησης στην Ελλάδα. Η μελέτη μας διερευνά το εποχιακό πρότυπο χρήσης χώρου (seasonal range use pattern), τη δημογραφία και την επιλογή του ενδιαιτήματος σε μια περιοχή του δικτύου Natura 2000, το όρος Τύμφη. Για το σκοπό αυτό, εξετάσαμε 1168 παρατηρήσεις που ελήφθησαν από έξι εποχιακές καταμετρήσεις (2002: τέσσερις εποχές, 2014 και 2017: φθινόπωρο). Πραγματοποιήσαμε ανάλυση ENFA (Ecological Niche Factor Analysis) χρησιμοποιώντας 16 περιβαλλοντικές μεταβλητές συμπεριλαμβάνοντας και την ανθρώπινη όχληση. Το είδος χρησιμοποιούσε ετησίως μια έκταση 6491 εκταρίων (25% της περιοχής μελέτης), ακολουθώντας το τυπικό πρότυπο χρήσης του χώρου και παρουσίασε συναθροιστική κατανομή με την ελάχιστη εποχιακή έκταση χρήσης χώρου το Φθινόπωρο κατά τη διάρκεια της αναπαραγωγής. Το όρος Τύμφη φιλοξενούσε 469 άτομα το 2017 (το μεγαλύτερο πληθυσμό στην Ελλάδα), ο οποίος αυξήθηκε κατά 3,55 φορές από το 2002. Το είδος επέλεγε μεγαλύτερα υψόμετρα κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού και του φθινοπώρου, τα πευκοδάση έναντι των πλατυφύλλων δασών το χειμώνα και απέφευγε πλαγιές με νότιο προσανατολισμό. Τα αποτελέσματά μας υποστηρίζουν την υπόθεση αποφυγής του ανθρωπογενούς κινδύνου, καθώς το είδος επέλεγε πάντα απομακρυσμένες περιοχές μακριά από δρόμους, ανθρώπινους οικισμούς και περιοχές που πραγματοποιείται η θήρα. Στην Ελλάδα, το 40% της περιοχής κατανομής του του εμπίπτει σε περιοχές που απαγορεύεται η θήρα (16,5% της χώρας). Χρειάζεται μια εθνική πολιτική διατήρησης για το είδος με επίκεντρο τη διατήρηση και την αύξηση των περιοχών χωρίς δρόμους και των περιοχών απαγόρευσης της θήρας εντός της κατανομής του Βαλκανικού αγριόγιδου σε εθνικό επίπεδο.
Εφαρμογή: H εργασία λήφθηκε υπόψη στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για το Αγριόγιδο των Βαλκανίων (Rupicapra rupicapra balcanica) (2020).
Tzirkalli, E., Kadis, C., Halley, J.M., Vogiatzakis, I., Wilson, R.J., Zografou, K., Antoniou, A., Tsintides, T., Makris, C., Kati, V*., 2019. Conservation ecology of butterflies on Cyprus in the context of Natura 2000. Biodiversity and Conservation. 28(7), 1759-1782.
In this study we investigate the environmental factors influencing butterfly communities and evaluate the Natura 2000 network’s effectiveness in representing butterfly species richness and abundance, taking as a case study the island of Cyprus. We sampled butterflies and 11 environmental factors in 60 randomly selected sites across four 500-m elevation zones, representing seven habitat types. Rural mosaics and riverine vegetation were the habitats with the highest diversity of butterflies. Within habitats, the number of flower heads was the most important factor favouring butterfly species richness and abundance and endemic butterfly richness, while soil humidity had a positive effect on species richness and abundance. Although the Natura 2000 network succeeds in including the majority of butterfly species and all Cyprian endemics, the transects sampled within the network did not support more butterfly species than those outside it, and were significantly poorer in terms of butterfly abundance and endemic butterfly species richness and abundance. We found a similar pattern for the Habitats Directive priority habitats, which held poorer overall and endemic butterfly communities than the other habitats. The effectiveness of existing protected area networks may need to be reassessed in regions such as the South East Mediterranean, to ensure that regionally important components of biological diversity are adequately protected. To this aim, our results suggest that new European and national policies as well as further inclusion of rural mosaics and riverine habitats in protected area networks are needed for effective butterfly conservation in Cyprus.
Στην παρούσα εργασία διερευνήσαμε τις περιβαλλοντικές παραμέτρους που επηρεάζουν τις κοινότητες των πεταλούδων και αξιολογήσαμε την αποτελεσματικότητα του δικτύου Natura 2000 να διατηρήσει τον πλούτο και την αφθονία των πεταλούδων στο νησί της Κύπρου. Πραγματοποιήσαμε δειγματοληψίες για τις πεταλούδες και συλλέξαμε δεδομένα για έντεκα περιβαλλοντικές παραμέτρους σε 60 τυχαία επιλεγμένες τοποθεσίες, κατά μήκος τεσσάρων υψομετρικών ζωνών των 500 μ., αντιπροσωπεύοντας επτά τύπους ενδιαιτημάτων. Τα μωσαϊκά βλάστησης και η παραποτάμια βλάστηση ήταν τα ενδιαιτήματα με την μεγαλύτερη ποικιλία πεταλούδων. Ο αριθμός των ανθών ήταν ο σημαντικότερος παράγοντας που επηρέαζε θετικά τόσον τον αριθμό και την αφθονία όλων των ειδών των πεταλούδων, όσο και τον αριθμό των ενδημικών ειδών, ενώ επίσης η υγρασία του εδάφους είχε θετική επίδραση στον πλούτο και την αφθονία των ειδών. Το δίκτυο Natura 2000 συμπεριλαμβάνει τα περισσότερα είδη πεταλούδων και όλα τα ενδημικά είδη πεταλούδων της Κύπρου. Ωστόσο, ο αριθμός των ειδών στις δειγματοληπτικές διαδρομές δεν διέφερε εντός και εκτός του δικτύου Natura 2000, ενώ οι διαδρομές εντός δικτύου ήταν φτωχότερες τόσο ως προς την αφθονία των πεταλούδων, όσο και ως προς τον αριθμό και την αφθονία των ενδημικών πεταλούδων. Βρήκαμε παρόμοιο πρότυπο και για τους οικοτόπους προτεραιότητας της Οδηγίας των Οικοτόπων, οι οποίοι φιλοξενούσαν φτωχότερες κοινότητες των ειδών πεταλούδων αλλά και των ενδημικών ειδών σε σχέση με τους άλλους οικοτόπους. Η αποτελεσματικότητα του υφιστάμενου δικτύου προστατευόμενων περιοχών θα πρέπει να επανεκτιμηθεί σε περιοχές όπως η Νοτιοανατολική Μεσόγειος, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η σημαντική τοπικά βιοποικιλότητα προστατεύεται επαρκώς. Τα αποτελέσματά μας υποδηλώνουν ότι απαιτούνται νέες ευρωπαϊκές και εθνικές πολιτικές καθώς και περαιτέρω ενσωμάτωση των μωσαϊκών της βλάστησης και των παραποτάμιων ενδιαιτημάτων στα δίκτυα προστατευόμενων περιοχών για την αποτελεσματικότερη προστασία των πεταλούδων της Κύπρου.
Maes, D., et al. 2019. Integrating national checklists and Red Lists for prioritising European butterfly conservation actions. Journal of Insect Conservation 22 (2):301-330,
Red Lists are very valuable tools in nature conservation at global, continental and (sub-) national scales. In an attempt to prioritise conservation actions for European butterflies, we compiled a database with species lists and Red Lists of all European countries, including the Macaronesian archipelagos (Azores, Madeira and Canary Islands). In total, we compiled national species lists for 42 countries and national Red Lists for 34 of these. The most species-rich countries in Europe are Italy, Russia and France with more than 250 species each. Endemic species are mainly found on the Macaronesian archipelagos and on the Mediterranean islands. By attributing numerical values proportionate to the threat statuses in the different national Red List categories, we calculated a mean Red List value for every country (cRLV) and a weighted Red List value for every species (wsRLV) using the square root of the country’s area as a weighting factor. Countries with the highest cRLV were industrialised (NW) European countries such as the Netherlands, Belgium, the Czech Republic and Denmark, whereas large Mediterranean countries such as Spain and Italy had the lowest cRLV. Species for which a Red List assessment was available in at least two European countries and with a relatively high wsRLV (≥ 50) are Colias myrmidone, Pseudochazara orestes, Tomares nogelii, Colias chrysotheme and Coenonympha oedippus. We compared these wsRLVs with the species statuses on the European Red List to identify possible mismatches. We discuss how this complementary method can help to prioritise butterfly conservation on the continental and/or the (sub-)national scale.
Οι Κόκκινες Λίστες είναι πολύτιμα εργαλεία για τη διατήρηση της φύσης σε παγκόσμια, ηπειρωτική ή εθνική κλίμακα. Σε μία προσπάθεια να προτεραιοποιηθούν οι δράσεις διατήρησης για τις πεταλούδες της Ευρώπης, δημιουργήθηκε μια βάση δεδομένων με τις λίστες ειδών και τις Κόκκινες Λίστες όλων των ευρωπαϊκών χωρών, συμπεριλαμβανομένων των αρχιπελαγών της Μακαρονησίας. Συνολικά, συντάχθηκαν οι εθνικές λίστες για 42 χώρες και οι Κόκκινες Λίστες για 34 απ’ αυτές. Οι πιο πλούσιες σε είδη χώρες της Ευρώπης είναι η Ιταλία, η Ρωσία και η Γαλλία με περισσότερα από 250 είδη η καθεμία. Ενδημικά είδη βρίσκονται κυρίως στα αρχιπελάγη της Μακαρονησίας και στα νησιά της Μεσογείου. Αφότου αποδόθηκαν αριθμητικές τιμές ανάλογες με το καθεστώς απειλής στις κατηγορίες των επιμέρους εθνικών Κόκκινων Λιστών, υπολογίστηκε η μέση τιμή Κόκκινης Λίστας για κάθε χώρα (cRLV) και η σταθμισμένη τιμή Κόκκινης Λίστας για κάθε είδος (wsRLV) χρησιμοποιώντας την τετραγωνική ρίζα της έκτασης της χώρας ως παράγοντα στάθμισης. Οι χώρες με την υψηλότερη cRLV ήταν οι βιομηχανοποιημένες (ΒΔ) χώρες της Ευρώπης όπως η Ολλανδία, το Βέλγιο, η Τσεχία και η Δανία, ενώ οι μεγάλες Μεσογειακές χώρες όπως η Ισπανία και η Ιταλία είχαν τη χαμηλότερη. Τα είδη για τα οποία υπήρχε διαθέσιμη εκτίμηση Κόκκινης Λίστας σε τουλάχιστον δύο Ευρωπαϊκές χώρες και με σχετικά υψηλή wsRLV (≥ 50) είναι τα Colias myrmidone, Pseudochazara orestes, Tomares nogelii, Colias chrysotheme και Coenonympha oedippus. Οι wsRLV συγκρίθηκαν με το καθεστώς των ειδών στην Ευρωπαϊκή Κόκκινη Λίστα για να προσδιοριστούν πιθανές ασυμφωνίες. Συζητιέται πώς η συμπληρωματική αυτή μέθοδος μπορεί να συμβάλει στην προτεραιοποίηση της διατήρησης των πεταλούδων σε ηπειρωτική και/ή εθνική κλίμακα
Tzortzakaki, O., Kati, V., Panitsa, M., Tzanatos, E., Giokas, S. 2019. Butterfly diversity along the urbanization gradient in a densely-built Mediterranean city: Land cover is more decisive than resources in structuring communities. Landscape and Urban Planning 183: 79-87.
Urbanization induces rapid landscape and habitat modifications leading to alterations in species distribution patterns and biodiversity loss. As pollinating insects such as butterflies are particularly susceptible to urbanization, it is important to pinpoint the factors that could enhance their diversity in the urban areas in order to design adequate management and conservation actions. Our study aims to investigate the influence of land cover and local habitat characteristics on the butterfly diversity patterns and community structure in a densely built city in the eastern Mediterranean region. We carried out butterfly surveys (line transects) in 45 randomly selected sites, distributed along an urbanization gradient. In each site, we assessed the surrounding landscape by measuring the land cover in a 200-m buffer zone, and the local habitat by estimating the available plant resources along each transect. Overall, 1805 individuals belonging to 41 butterfly species were recorded. Land cover was found to have the strongest influence on butterfly species richness, abundance and community structure. Although plant resources were sufficiently available within the whole study area, the butterfly community was significantly poorer in the more urbanized areas, indicating the potential role of habitat fragmentation and patch isolation. In contrast, butterfly diversity was significantly higher in the peri-urban area, underlying its conservation value for butterflies in the urban landscape. We attribute these findings to the degradation of the more urbanized areas due to long-term inadequate planning and the disorganized expansion of the city.
Η αστικοποίηση προκαλεί απότομες αλλαγές στο τοπίο και τα ενδιαιτήματα, οδηγώντας σε τροποποίηση των προτύπων κατανομής των ειδών και απώλεια βιοποικιλότητας. Επειδή οι επικονιαστές όπως οι πεταλούδες είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στην αστικοποίηση, είναι σημαντικό να προσδιοριστούν οι παράγοντες που αυξάνουν την ποικιλότητά τους στις αστικές περιοχές, ώστε να σχεδιαστούν κατάλληλα μέτρα διαχείρισης και διατήρησης. Η εργασία αυτή έχει ως στόχο να μελετήσει την επίδραση της κάλυψης γης και των χαρακτηριστικών του ενδιαιτήματος στα πρότυπα ποικιλότητας και τη δομή της βιοκοινότητας των πεταλούδων σε μία πυκνοδομημένη πόλη της Α. Μεσογείου. Οι καταγραφές των πεταλούδων πραγματοποιήθηκαν με γραμμικές διατομές σε 45 τυχαία επιλεγμένες θέσεις κατά μήκος της διαβάθμισης αστικοποίησης. Σε κάθε θέση εκτιμήθηκαν τα χαρακτηριστικά του τοπίου μέσω της εκτίμησης της κάλυψης γης εντός μίας ζώνης επιρροής ακτίνας 200μ., καθώς και του ενδιαιτήματος μέσω της εκτίμησης των διαθέσιμων φυτικών πόρων κατά μήκος κάθε διατομής. Συνολικά καταγράφηκαν 1805 άτομα από 41 είδη πεταλούδων. Η κάλυψη γης είχε την ισχυρότερη επίδραση στον πλούτο ειδών των πεταλούδων, την αφθονία και τη δομή της βιοκοινότητας. Παρόλο που οι φυτικοί πόροι ήταν επαρκώς διαθέσιμοι στην περιοχή μελέτης, η βιοκοινότητα των πεταλούδων ήταν σημαντικά φτωχότερη εντός των πιο αστικοποιημένων περιοχών, υποδεικνύοντας τον πιθανό ρόλο του κατακερματισμού των ενδιαιτημάτων και της απομόνωσης των ψηφίδων. Αντιθέτως, η ποικιλότητα των πεταλούδων ήταν σημαντικά υψηλότερη στην περι-αστική περιοχή, γεγονός που καταδεικνύει τη σημασία της για τη διατήρηση των πεταλούδων στο αστικό τοπίο. Τα ευρήματα αυτά ερμηνεύονται ενδεχομένως από την υποβάθμιση των αστικοποιημένων περιοχών εξαιτίας της άναρχης επέκτασης της πόλης.
Tzortzakaki, O., Papadatou, E., Kati, V., and Giokas, S. 2019. Winners and losers in an urban bat community: a case study from southeastern Europe. Hystrix, the Italian Journal of Mammalogy, 30(2), pp.0.
Increasing urbanisation is reported to have significant effects on bat communities, due to habitat modifications, light and noise pollution and reduced prey availability. Recent studies have indicated that species show varying responses to urbanisation, with a few able to exploit man-made structures and adjust to the new environmental conditions. This study aimed to identify how landscape composition influences bat diversity and community structure along the urbanisation gradient in a coastal Mediterranean city (Patras, Greece) and whether particular species benefit from the novel conditions. We conducted acoustic surveys along 45 transects during the post-breeding season for two years. The effect of land cover, the number of streetlamps (a proxy of artificial illumination), the presence of water bodies and weather conditions on bat activity, and community structure were investigated using Generalized Linear Mixed Models, and multivariate statistics respectively. Eight bat species and five species groups were identified. Bat communities were affected by urbanisation in general and diversity was low in the entire study area. The community was dominated by the synurbic species Pipistrellus kuhlii, which comprised more than 70% of the total bat activity recorded. A positive relationship between built-up areas and bat activity was found, probably because P. kuhlii usually forages around streetlamps in urban areas. In contrast, vegetation cover did not affect bat activity, even in the less urbanised areas. The remainder of the bat species were not frequently recorded and were mostly detected close to water bodies, highlighting their value for foraging bats and the need for their conservation.
Η αυξανόμενη αστικοποίηση έχει σημαντικές επιπτώσεις στις βιοκοινότητες των νυχτερίδων εξαιτίας της τροποποίησης των ενδιαιτημάτων, της φωτο- και ηχορύπανσης και της μειωμένης διαθεσιμότητας τροφής. Πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι η απόκριση των ειδών στην αστικοποίηση ποικίλλει, καθώς ορισμένα απ’ αυτά έχουν την ικανότητα να εκμεταλλεύονται ανθρωπογενείς δομές και να προσαρμόζονται στις νέες περιβαλλοντικές συνθήκες. Η εργασία αυτή είχε ως στόχο να προσδιορίσει πώς η σύνθεση του τοπίου επηρεάζει την ποικιλότητα και τη δομή της βιοκοινότητας των νυχτερίδων κατά μήκος της διαβάθμισης αστικοποίησης σε μία παραθαλάσσια Μεσογειακή πόλη (Πάτρα) και αν συγκεκριμένα είδη ευνοούνται από τις νέες συνθήκες. Πραγματοποιήθηκαν ακουστικές καταγραφές κατά μήκος 45 διατομών την μετα-αναπαραγωγική περίοδο για δύο χρόνια. Η επίδραση της κάλυψης γης, του αριθμού των φανοστατών (ως μέσο εκτίμησης του τεχνητού φωτισμού), της παρουσίας υδάτινων σωμάτων και των καιρικών συνθηκών στη δραστηριότητα των νυχτερίδων μελετήθηκε με Γενικευμένα Γραμμικά Μικτά μοντέλα, και στη δομή της βιοκοινότητας με πολυπαραγοντική στατιστική. Προσδιορίστηκαν οχτώ είδη και πέντε ομάδες ειδών νυχτερίδων. Η βιοκοινότητα των νυχτερίδων φαίνεται ότι επηρεάζεται γενικώς από την αστικοποίηση και η ποικιλότητα ήταν μικρή σε ολόκληρη την περιοχή μελέτης. Στη βιοκοινότητα επικρατούσε το αστύφιλο είδος Pipistrellus kuhlii, η παρουσία του οποίου αντιστοιχούσε στο 70% της συνολικής δραστηριότητας των νυχτερίδων. Βρέθηκε θετική σχέση μεταξύ των δομημένων επιφανειών και της δραστηριότητας των νυχτερίδων, πιθανώς επειδή το P. kuhlii τρέφεται συχνά γύρω από τους φανοστάτες στις αστικές περιοχές. Αντιθέτως, η κάλυψη της βλάστησης δεν είχε επίδραση στη δραστηριότητα των νυχτερίδων, ακόμα και σε λιγότερο αστικοποιημένες περιοχές. Τα υπόλοιπα είδη δεν καταγράφηκαν συχνά και βρέθηκαν κυρίως κοντά σε υδάτινα σώματα, αναδεικνύοντας τη σημασία των τελευταίων για την τροφοληψία των νυχτερίδων και την ανάγκη για τη διατήρησή τους.
Petridou, M, Youlatos, D., Lazarou, Y., Selinides, K., Pylidis, Ch., Giannakopoulos, A., Kati, V. Iliopoulos, Y. 2019. Wolf diet and livestock selection in central Greece. Mammalia
Understanding the feeding habits of wolves is essential for designing and implementing fundamental management processes across the range of the species. This is even more important within human-dominated areas, such as southern Europe, and more especially Greece. In this context, we analyzed 123 scat samples, collected between 2010 and 2012, from a mixed agricultural, forested and human-dominated area, centered on the municipality of Domokos in central continental Greece. We used standard laboratory procedures for scat analysis and calculated percentages of frequency of occurrence (FO%), average volume (AV%) and biomass index (BM%) to assess diet composition, and estimated prey selectivity. Domestic prey composed the bulk of wolf diet (FO%=73.5, AV%=84.8, BM%=97.2), wild ungulates were almost absent (FO%=0.5, AV%=0.8, BM%=1.2), whereas grass consumption was high in our area (FO%=19.5, AV%=11.0). The high dependence on livestock corroborates previous studies from Greece and other countries in southern Europe. Goat (FO%=46.0, AV%=61.2, BM%=64.9) was the main prey and was strongly selected, with sheep (FO%=11.5, AV%=9.0, BM%=11.2), pig carrion and cattle ranking behind (FO%=11.5, AV%=10.1, BM%=8.7 and FO%=4.5, AV%=4.5, BM%=12.4, respectively). No differences across seasons were detected, except from pig carrion, which increased during winter. The preference for goats is probably associated with its grazing behavior. High livestock consumption generally results in increased human-wolf conflict. Thus, substantial improvement of husbandry practices and restoration of wild ungulate populations are recommended to facilitate wolf-human coexistence in Greece.
Η κατανόηση των διατροφικών συνηθειών των λύκων είναι απαραίτητη για το σχεδιασμό και την εφαρμογή βασικών διαδικασιών διαχείρισης για όλο το φάσμα των ειδών. Αυτό είναι ακόμη πιο σημαντικό σε περιοχές που κυριαρχούνται από τον άνθρωπο, όπως η νότια Ευρώπη, και ειδικότερα η Ελλάδα. Σε αυτό το πλαίσιο, αναλύσαμε 123 δείγματα κοπράνων, που συλλέχθηκαν μεταξύ των ετών 2010 και 2012, από μια μικτή γεωργική-δασική ανθρωπογενή περιοχή, με επίκεντρο τον δήμο Δομοκού στην κεντρική ηπειρωτική Ελλάδα. Χρησιμοποιήσαμε τυπικές εργαστηριακές διαδικασίες για την ανάλυση των κοπράνων και υπολογίσαμε τα ποσοστά συχνότητας εμφάνισης (FO%), το μέσο όγκο (AV%) και το δείκτη βιομάζα (BM%) για να αξιολογήσουμε τη σύνθεση της διατροφής και να εκτιμήσουμε την επιλεκτικότητα ως προς τα θηράματα. Τα κτηνοτροφικά ζώα αποτελούσαν το μεγαλύτερο μέρος της διατροφής του λύκου (FO% = 73.5, AV% = 84.8, BM% = 97.2), τα άγρια οπληφόρα ήταν σχεδόν απόντα (FO% = 0,5, AV% = 0,8, BM% = 1,2), ενώ η κατανάλωση χόρτου ήταν υψηλή στην περιοχή μας (FO% = 19.5, AV% = 11.0). Η υψηλή εξάρτηση από τα κτηνοτροφικά ζώα επιβεβαιώνει τα αποτελέσματα προηγούμενων μελετών στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες της νότιας Ευρώπης. Οι κατσίκες (FO% = 46.0, AV% = 61.2, BM% = 64.9) ήταν το κύριο θήραμα που επιλέχθηκε από το λύκο, με τα πρόβατα (FO% = 11.5, AV% = 9.0, BM% = 11.2), τους χοίρους και τα βοοειδή να ακολουθούν (FO% = 11.5, AV% = 10.1, BM% = 8.7 και FO% = 4.5, AV% = 4.5, BM% = 12.4, αντίστοιχα). Δεν εντοπίστηκαν διαφορές μεταξύ των εποχών, εκτός από τους χοίρους, οι οποίοι αυξήθηκαν κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Η προτίμηση για τις αίγες σχετίζεται πιθανώς με τη συμπεριφορά αυτών κατά τη βοσκή. Η υψηλή κατανάλωση κτηνοτροφικών ζώων γενικά οδηγεί στην αυξημένη σύγκρουση ανθρώπου-λύκου. Συνεπώς, συνιστάται η ουσιαστική βελτίωση των κτηνοτροφικών πρακτικών και η αποκατάσταση των πληθυσμών άγριων οπληφόρων για τη διευκόλυνση της συνύπαρξης λύκου-ανθρώπου στην Ελλάδα.
Muggia, L., Kati, V., Rohrer, A., Halley, J., Mayrhofer, H. 2018. Species diversity of lichens in the sacred groves of Epirus (Greece). – Herzogia 31: 231–244.
The sacred groves in the mountains of Epirus in NW Greece have been established during the Ottoman period and consist of locally adapted systems set apart from the surrounding intensively managed, anthropogenic landscape. We inventoried eight sacred groves and compared them with nearby control (managed) forests. In total, 166 taxa of lichens and five of lichenicolous fungi were recorded. The most common lichen species were Anaptychia ciliaris, Phlyctis argena and Lecidella elaeochroma. Seven species are new for Greece: Calicium quercinum, Chaenotheca ferruginea, Chaenotheca trichialis, Chaenothecopsis nana, Leptogium hibernicum, Parvoplaca nigroblastidiata and Rinodina orculata. The sacred groves appeared not very different from the control forests; more pronounced differences were observed between deciduous oak evergreen oak and pine forests. Localities characterized by deciduous oak forest hosted the highest number of taxa belonging to the order Peltigerales, the most frequent were: Nephroma laevigatum, Collema subflaccidum, Leptogium lichenoides and Lobaria pulmonaria, but also rare species such as Polychidium muscicola, Koerberia biformis and Degelia atlantica were recorded.
Τα ιερά δάση στα βουνά της Ηπείρου στη ΒΔ Ελλάδα εμφανίστηκαν κατά την οθωμανική περίοδο και αποτελούν τοπικά συστήματα που ξεχωρίζουν από το γύρω πιο εντατικά διαχειριζόμενο ανθρωπογενές περιβάλλον. Καταγράψαμε τα είδη των λειχήνων σε οκτώ ιερά δάση σε σύγκριση με άλλα οκτώ κοντινά δάση μάρτυρες σε καθεστώς δασοπονικής διαχείρισης. Συνολικά καταγράψαμε 166 τάξα λειχήνων και 5 είδη λειχηνικών μυκήτων. Τα πιο κοινά είδη λειχήνων ήταν το Anaptychia ciliaris, Phlyctis argena και Lecidella elaeochroma. Επτά είδη είναι νέα για την Ελλάδα: Calicium quercinum, Chaenotheca ferruginea, Chaenotheca trichialis, Chaenothecopsis nana, Leptogium hibernicum, Parvoplaca nigroblastidiata και Rinodina orculata. Τα ιερά δάση δεν φαίνονταν πολύ διαφορετικά από τα δάση ελέγχου, ενώ πιο έντονες διαφορές εντοπίστηκαν μεταξύ των φυλλοβόλων δρυοδασών, των αειθαλών δρυοδασών και των πευκοδασών. Τα φυλλοβόλα δρυοδάση φιλοξενούσα τον μεγαλύτερο αριθμό τάξα, τα οποία ανήκουν στην τάξη Peltigerales. Τα πιο κοινά τάξα ήταν: Nephroma laevigatum, Collema subflaccidum, Leptogium lichenoides και Lobaria pulmonaria. Καταγράφηκαν και σπάνια είδη όπως Polychidium muscicola, Koerberia biformis και Degelia atlantica.
Avtzis, D.N., et al. 2018. Quantifying the conservation value of Sacred Natural Sites. Biological Conservation 222: 95-103.
Many have asserted that Sacred Natural Sites (SNS) play an important role in nature protection but few have assessed their conservation effectiveness for different taxa. We studied sacred groves in Epirus, NW Greece, where a large number of such SNS have been identified. Based on historical, ethnographic and ecological criteria, we selected eight of these groves and matching control sites and in them we studied fungi, lichens, herbaceous plants, woody plants, nematodes, insects, bats and passerine birds. Our results reveal that the contribution of SNS to species conservation is nuanced by taxon, vegetation type and management history. We found that the sacred groves have a small conservation advantage over the corresponding control sites. More specifically, there are more distinct sets of organisms amongst sacred groves than amongst control sites, and overall biodiversity, diversity per taxonomic group, and numbers of species from the European SCI list (Species of Community Interest) are all marginally higher in them. Conservationists regard the often small size of SNS as a factor limiting their conservation value. The sizes of SNS around the globe vary greatly, from a few square meters to millions of hectares. Given that those surveyed by us (ranging from 5 to 116 ha) are at the lower end of this spectrum, the small conservation advantage that we testified becomes important. Our results provide clear evidence that even small-size SNS have considerable conservation relevance; they would contribute most to species conservation if incorporated in networks.
Πολλοί ισχυρίστηκαν ότι οι Ιεροί Φυσικοί Τόποι (SNS) παίζουν σημαντικό ρόλο στην προστασία της φύσης, αλλά λίγοι έχουν αξιολογήσει την αποτελεσματικότητά τους για τη διατήρηση διαφορετικών βιολογικών ομάδων. Μελετήσαμε τα ιερά δάση στην Ήπειρο, ΒΔ Ελλάδα, όπου έχει καταγραφεί μεγάλος αριθμός τέτοιων Ιερών Φυσικών Τόπων. Με βάση ιστορικά, εθνογραφικά και οικολογικά κριτήρια, επιλέξαμε οκτώ από αυτά τα δάση και οκτώ αντίστοιχα δάση-μάρτυρες, όπου μελετήσαμε τους μύκητες, τις λειχήνες, τα ποώδη φυτά, τα ξυλώδη φυτά, τους νηματώδη, τα έντομα, τις νυχτερίδες και τα στρουθιόμορφα πουλιά. Τα αποτελέσματά μας έδειξαν πως η συμβολή των ιερών δασών στη διατήρηση των ειδών επηρεάζεται από το τάξον υπό μελέτη, τον τύπο βλάστησης και το ιστορικό της διαχείρισής τους. Διαπιστώσαμε ότι τα ιερά δάση προσδίδουν μικρό πλεονέκτημα στη διατήρηση σε σύγκριση με τα αντίστοιχα δάση-μάρτυρες. Πιο συγκεκριμένα, υπάρχουν περισσότερες διακριτές ομάδες οργανισμών μεταξύ των ιερών δασών από ότι στα δάση-μάρτυρες, ενώ η συνολική βιοποικιλότητα, η ποικιλότητα ανά ταξινομική ομάδα και ο αριθμός των ειδών Ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος διατήρησης είναι οριακά μεγαλύτερα στα ιερά δάση. Οι βιολόγοι διατήρησης θεωρούν το συχνά μικρό μέγεθος των SNS ως παράγοντα που περιορίζει την αξία διατήρησής τους. Τα μεγέθη SNS σε όλο τον κόσμο ποικίλλουν πολύ, από μερικά τετραγωνικά μέτρα έως εκατομμύρια εκτάρια. Δεδομένου ότι οι περιοχές που μελετήσαμε (5 έως 116 εκτάρια) βρίσκονται στο χαμηλότερο άκρο αυτού του φάσματος, το μικρό πλεονέκτημα διατήρησης που καταδείξαμε παραμένει σημαντικό. Τα αποτελέσματά μας παρέχουν σαφείς ενδείξεις ότι ακόμη και οι SNS μικρού μεγέθους έχουν σημαντική αξία για τη διατήρηση, ενώ θα συνέβαλαν περισσότερο στη διατήρηση των ειδών εάν ενσωματώνοντας σε δίκτυα.
Zakkak, S., Radovic, A., Panitsa, M., Vassilev, K., Shuka, L., Kuttner, M., Schindler, S., Kati, V*. 2018. Vegetation patterns along agricultural land abandonment in the Balkans. Journal of Vegetation Science 29: 877-886.
Question: What are the woody vegetation encroachment patterns after agricultural land abandonment? Focusing on two parameters, woody plant species richness and vertical vegetation heterogeneity (number of different vegetation strata and their relative cover) we investigated: (a) the effect of forest encroachment following land abandonment; (b) the comparative importance of forest encroachment vis-a-vis topographic and climatic parameters, and finally; (c) the ecological importance of eight land-cover types encountered in abandoned agricultural landscapes. Location: The Balkan Peninsula (Albania, Bulgaria, Croatia, Greece). Methods: We set up a standard methodology for 1 × 1 km site selection (70 sites) and data collection within 497 plots, along a well-defined forest encroachment gradient that reflects land abandonment in terms of woody vegetation cover. Results: The pattern that emerged was neither clear nor common for the Balkan region, regarding the effect of forest encroachment on the woody plant species richness in young forests, formed from 20 to 50 years after land abandonment. However, at national level, species diversity was significantly affected by elevation (Bulgaria and Croatia) and temperature (Croatia), with lower and cooler areas being richer. Elevation was of great importance in determining vertical vegetation heterogeneity. Woodlots, broad-leaved forests, hedges and shrublands held the highest woody species richness in comparison to the more open land-cover types, and vertical vegetation heterogeneity was higher in open forests and woodlots. Conclusions: We expect the expansion of broad-leaved forests following land abandonment to enhance woody species richness. However, other land-cover types that were found to be important for woody plants should be maintained. As woody plants play a key role in supporting overall biodiversity, by providing suitable habitat for many species, we consider the preservation of a mosaic of patches of different land-cover types essential for the conservation of both plant and animal species diversity. Young forests should be preserved at intermediate stages of succession, through intermediate disturbance activities, including medium intensity grazing and the enhancement of wild ungulates.
Ερώτηση: Ποια είναι τα μοτίβα εξάπλωσης της ξυλώδους βλάστησης μετά την εγκατάλειψη της γεωργικής γης; Εστιάσαμε σε δύο παραμέτρους: στον πλούτο των ειδών των ξυλωδών φυτών και στην κάθετη ετερογένεια της βλάστησης (αριθμός διαφορετικών στρωμάτων βλάστησης και σχετική κάλυψή τους). Διερευνήσαμε: (α) την επίδραση της εξάπλωσης των δασών μετά την εγκατάλειψη της γης, β) τη συγκριτική σημασία της εξάπλωσης των δασών έναντι των τοπογραφικών και κλιματολογικών παραμέτρων, και τέλος (γ) την οικολογική σημασία οκτώ τύπων κάλυψης γης που βρίσκονται σε εγκαταλελειμμένα γεωργικά τοπία για αυτές τις δύο παραμέτρους. Τοποθεσία: Η Βαλκανική Χερσόνησος (Αλβανία, Βουλγαρία, Κροατία, Ελλάδα). Μέθοδοι: Δημιουργήσαμε μια τυποποιημένη μεθοδολογία για την επιλογή των περιοχών δειγματοληψίας 1 × 1 km (70 τοποθεσίες) και τη δειγματοληψία της βλάστησης σε 497 δειγματοληπτικά τετράγωνα, κατά μήκος μιας σαφούς διαβάθμισης κάλυψης της ξυλώδους βλάστησης, η οποία αντικατοπτρίζει τη διαδικασία της εγκατάλειψης της γης. Αποτελέσματα: Το μοτίβο που προέκυψε δεν ήταν ούτε σαφές ούτε κοινό για την περιοχή των Βαλκανίων, όσον αφορά στην επίδραση της εξάπλωσης των δασών στον πλούτο των ξυλωδών ειδών στα νεαρά δάση που δημιουργήθηκαν 20 έως 50 έτη μετά την εγκατάλειψη της γης. Ωστόσο, σε εθνικό επίπεδο, βρήκαμε πως η ποικιλότητα των ειδών επηρεάστηκε σημαντικά από το υψόμετρο (Βουλγαρία και Κροατία) και τη θερμοκρασία (Κροατία), με τις χαμηλότερες και ψυχρότερες περιοχές να είναι πλουσιότερες. Το υψόμετρο είχε μεγάλη σημασία στη διαμόρφωση της κάθετης ετερογένειας της βλάστησης. Τα αλσύλλια, τα πλατύφυλλα δάση, οι φυτοφράχτες και οι θάμνοι διατηρούσαν τον υψηλότερο πλούτο ξυλωδών ειδών σε σύγκριση με τους πιο ανοικτούς τύπους κάλυψης γης και η κάθετη ετερογένεια της βλάστησης ήταν υψηλότερη στα ανοιχτά δάση και αλσύλλια. Συμπεράσματα: Αναμένουμε ότι η επέκταση των πλατύφυλλων δασών μετά την εγκατάλειψη της γης θα ενισχύσει τον πλούτο των ξυλωδών ειδών. Ωστόσο, πρέπει να διατηρηθούν και άλλοι τύποι κάλυψης γης που κρίθηκαν σημαντικοί για τα ξυλώδη φυτά. Καθώς τα ξυλώδη φυτά διαδραματίζουν βασικό ρόλο στην υποστήριξη της συνολικής βιοποικιλότητας, παρέχοντας κατάλληλο βιότοπο για πολλά είδη, θεωρούμε ότι η διατήρηση ενός μωσαϊκού από διαφορετικούς τύπους κάλυψης γης είναι απαραίτητη για τη διατήρηση τόσο της ποικιλίας των φυτών όσο και των ζώων. Τα νεαρά δάση πρέπει να διατηρηθούν σε ενδιάμεσα στάδια διαδοχής, μέσω δραστηριοτήτων ενδιάμεσης διαταραχής, συμπεριλαμβανομένης της βόσκησης μέσης έντασης και της ενίσχυσης των άγριων οπληφόρων.
Lemonnier-Darcemont, M., Kati, V., Willemse, L., Darcemont, C. 2018. Effects of changing grazing systems on the threatened genus Peripodisma (Orthoptera: Acrididae: Melanoplinae) in the Mediterranean mountains of the southern Balkans. Journal of Mediterranean Ecology 16: 67-79.
This study examined the effects of pastoralism, including cattle grazing, on populations of three species of locally endemic and rare Peripodisma grasshoppers in calcareous grassland mountain habitats of northwestern Greece and southern Albania. The three Peripodisma species are on the IUCN Red List as near threatened, endangered, and critically endangered species, and cattle grazing had been identified as a key threat to the species. The study sites represented 70% of the known locations of Peripodisma genus. The region was historically grazed by local breeds of nomadic sheep and goats, but grazing practices had recently shifted to cattle grazing from non-local cattle breeds. We found a clear relationship between local abundance of Peripodisma and overall richness of Orthoptera communities. Orthoptera richness decreased at sites with medium to high impacts of livestock grazing. Cattle grazing had significant adverse effects on overall Orthoptera species richness and on Peripodisma abundance. Further studies are urgently needed to gather more data and information to guide grazing management and conservation planning that will provide a more balanced coexistence between livestock and Orthoptera, especially for the rare Peripodisma species that are in dire need of conservation management.
Σε αυτήν την εργασία μελετήσαμε τις επιπτώσεις της κτηνοτροφίας, συμπεριλαμβανομένης της βόσκησης των βοοειδών στους πληθυσμούς τριών ενδημικών και σπανίων ειδών ορθοπτέρων του γένους Peripodisma σε ασβεστολιθικά ορεινά λιβάδια της ΒΔ Ελλάδας και της Αλβανίας. Τα τρία είδη είχαν το καθεστώς σχεδόν απειλούμενο, απειλούμενο και κρισίμως απειλούμενο αντίστοιχα, με βάση την κατάταξη της IUCN, με τη βόσκηση από βοοειδή να αναγνωρίζεται ως κύρια απειλή για αυτά. Οι θέσεις δειγματοληψίας κάλυψαν το 70% των γνωστών θέσεων παρουσίας του γένους Peripodisma. Η περιοχή ιστορικά δεχόταν βόσκηση από τοπικές φυλές αιγοπροβάτων από μετακινούμενους κτηνοτρόφους, αλλά πρόσφατα οι πρακτικές της βόσκησης άλλαξαν προς βόσκηση από μη τοπικές φυλές βοοειδών. Βρήκαμε μια ξεκάθαρη θετική σχέση μεταξύ της αφθονίας των ειδών του γένους Peripodisma και του συνολικού αριθμού των ειδών των ορθοπτέρων. Ο πλούτος των ειδών μειωνόταν στις περιοχές με μεσαία έως υψηλή επίδραση της βόσκησης. Η βόσκηση από τα βοοειδή είχε σημαντικά αρνητική επίδραση στο συνολικό πλούτο των ειδών των ορθοπτέρων και στην αφθονία των ειδών του γένους Peripodisma. Απαιτούνται επειγόντως περισσότερες μελέτες για τη συλλογή περισσότερων δεδομένων και πληροφοριών για την καθοδήγηση της διαχείρισης της βόσκησης και του σχεδιασμού για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, ώστε να επιτευχθεί η ισορροπημένη συνύπαρξη των κτηνοτροφικών ζώων και των ορθοπτέρων, ειδικά για τα σπάνια είδη του γένους Peripodisma.
Tzortzakaki, O., Kati, V., Kassara, C., Tietze, D.T., Giokas, S. 2017. Seasonal patterns of urban bird diversity in a Mediterranean coastal city: the positive role of open green spaces. Urban Ecosystems. 21(1): 27-39.
Urbanization causes rapid changes in the landscape and land use, exerting a significant pressure on bird communities. The effect of urbanization on bird diversity has been widely investigated in many cities worldwide; however, our knowledge on urban bird communities from the eastern Mediterranean region is very scarce. In this context, we aimed to investigate the effect of the different land-cover types on bird species richness and abundance in a densely built coastal Mediterranean city (Patras, Greece) during the breeding and wintering seasons. We sampled the bird community in 90 randomly selected sites along an urbanization gradient. Open green spaces proved to be the most significant factor favouring bird diversity in both seasons. In winter, woody vegetation and impervious surfaces had a positive effect on species richness as well. The local bird community consisted of a large number of species associated with open and semi-open unmanaged green areas, 12 of which are Species of European Conservation Concern (SPECs) showing a declining trend in Europe. On the other hand, in winter the number of forest-dwellers increased significantly. Species richness was significantly higher in winter indicating that the urban environment provides important wintering grounds. Thus, management actions in cities with similar characteristics in the Mediterranean region should focus on the maintenance of open green spaces and woody vegetation patches to enhance bird diversity.
Η αστικοποίηση προκαλεί ραγδαίες αλλαγές στο τοπίο και τις χρήσεις γης, ασκώντας σημαντική πίεση στις βιοκοινότητες των πουλιών. Η επίδραση της αστικοποίησης στην ποικιλότητα των πουλιών έχει μελετηθεί σε πολλές πόλεις παγκοσμίως. Ωστόσο, η γνώση μας για τις αστικές βιοκοινότητες των πουλιών στην Α. Μεσόγειο είναι πολύ περιορισμένη. Σε αυτό το πλαίσιο, στόχος της εργασίας ήταν να μελετηθεί η επίδραση των διαφορετικών τύπων χρήσης γης στον πλούτο και την αφθονία των πουλιών σε μία πυκνά δομημένη παραθαλάσσια Μεσογειακή πόλη (Πάτρα) κατά τη διάρκεια της αναπαραγωγικής και της χειμερινής περιόδου. Οι καταγραφές των πουλιών πραγματοποιήθηκαν σε 90 τυχαία επιλεγμένες θέσεις κατά μήκος της διαβάθμισης αστικοποίησης. Οι ανοιχτές εκτάσεις αποδείχθηκαν ο σημαντικότερος παράγοντας που ευνοεί την ποικιλότητα των πουλιών και στις δύο περιόδους. Το χειμώνα είχαν επίσης θετική επίδραση η ξυλώδης βλάστηση και οι καλυμμένες επιφάνειες. Η βιοκοινότητα των πουλιών αποτελούνταν από μεγάλο αριθμό ειδών που σχετίζονται με ανοιχτές και ημι-ανοιχτές μη διαχειριζόμενες πράσινες εκτάσεις, 12 απ’ τα οποία είναι Είδη Ευρωπαϊκού Ενδιαφέροντος (SPECs) λόγω μειούμενων πληθυσμιακών τάσεων στην Ευρώπη. Αντιθέτως, το χειμώνα ο αριθμός των δασικών πουλιών αυξήθηκε σημαντικά. Ο πλούτος των ειδών ήταν σημαντικά μεγαλύτερος το χειμώνα, υποδεικνύοντας ότι το αστικό περιβάλλον αποτελεί σημαντικό τόπο διαχείμασης για πολλά είδη πουλιών. Συνεπώς, οι διαχειριστικές πρακτικές για τα πουλιά σε πόλεις με αντίστοιχα χαρακτηριστικά στη Μεσόγειο θα πρέπει να στοχεύουν στη διατήρηση των ανοιχτών πράσινων εκτάσεων και των ψηφίδων ξυλώδους βλάστησης.
Zografou, K., Wilson, R.K., Halley, J.M., Tsirkalli, E., Kati V. 2017. How are arthopod communities structured and why are they so diverse? Answers from Mediterranean mountains using hierarchical additive partitioning. Biodiversity and Conservation 26(6): 1333-1351.
Mountains are complex ecosystems supporting a great variety of taxa. Here, we explored the diversity patterns of arthropods in two mountains, pinpointing the spatial scale that accounts most for overall diversity variation, using an additive partitioning framework. Butterflies and Orthoptera were sampled in Rodopi (2012) and Grammos (2013) mountains. Diversity was partitioned into five hierarchical levels (mountain, elevational zone, habitat, transect and plot). We compared the estimated diversity values for each level to the respective permuted values expected by chance, for all species, as well as for species identified as “rare” or “common”. At broader spatial levels, the variation in total diversity was attributed to the beta diversity component: mountains accounted for 20.94 and 26.25% of butterfly and Orthoptera diversity, and elevational zones accounted for 28.94 and 35.87% respectively. At finer spatial scales, beta diversity was higher than expected by chance in terms of the Shannon index. The type of habitat was found to play a significant role only for rare orthopterans. Finally, common species were recognized for shaping overall species diversity. We highlight the importance of the spatial levels of elevation zone and then mountain position in conservation planning, due to the greater beta diversity recorded at this scale as compared to habitat or more finite scales. Monitoring programs might need to adapt different strategies with respect to the focal organisms, and consider patterns of common rather than rare species that found to drive the patterns of the entire community.
Τα βουνά είναι σύνθετα οικοσυστήματα που υποστηρίζουν μεγάλο μέρος της βιοποικιλότητας. Στην παρούσα εργασία διερευνήσαμε τα πρότυπα ποικιλότητας των αρθρόποδων σε δύο βουνά, εντοπίζοντας τη χωρική διάσταση που παίζει το σημαντικότερο ρόλο σε αυτά με τη χρήση της μεθόδου additive partitioning. Η δειγματοληψία των πεταλούδων και των Ορθοπτέρων πραγματοποιήθηκε στα βουνά Ροδόπης (2012) και του Γράμμου (2013). Η ποικιλότητα χωρίστηκε σε πέντε ιεραρχικά επίπεδα (βουνό, υψομετρική ζώνη, τύπος ενδιαιτήματος, διαδρομή (transect) και δειγματοληπτικό τετράγωνο (plot). Συγκρίναμε την ποικιλότητα από το κάθε επίπεδο με την αντίστοιχη ποικιλότητα έτσι όπως υπολογίστηκε με τυχαία μετάθεση των τιμών (permutation) για όλα τα είδη, καθώς επίσης και για τα κοινά και σπάνια είδη. Στις μεγαλύτερες χωρικές κλίμακες, η ποικιλότητα του συνολικού πλούτου των ειδών αποδίδεται στη β-ποικιλότητα: τα βουνά είναι υπεύθυνα για το 20.94 και 26.25% των πεταλούδων και Ορθοπτέρων αντίστοιχα, ενώ οι υψομετρικές ζώνες για το 28.94 and 35.87% αντίστοιχα. Σε μικρότερες χωρικές κλίμακες, η β-ποικιλότητα ήταν υψηλότερη από ότι αναμενόταν έπειτα από τυχαία μετάθεση των τιμών όσον αφορά στο δείκτη Shannon. Ο τύπος ενδιαιτήματος βρέθηκε να παίζει σημαντικό ρόλο μόνο στην περίπτωση των σπάνιων Ορθοπτέρων. Τέλος, τα κοινά είδη ήταν αυτά που διαμόρφωναν τη συνολική ποικιλότητα των ειδών. Τονίζουμε τη σημασία των χωρικών επιπέδων τόσο της υψομετρικής ζώνης όσο και της θέσης του κάθε βουνού στον σχεδιασμό για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Τα προγράμματα βιοπαρακολούθησης ενδέχεται να χρειαστεί να προσαρμόσουν διαφορετικές στρατηγικές για τα είδη στόχους και να στοχεύουν στην καταγραφή των προτύπων των κοινών παρά των σπάνιων ειδών, καθώς αυτά καθορίζουν τα πρότυπα ποικιλότητας όλης της βιοκοινότητας.
Zografou, K., Adamidis, G., Komnenov, M., Kati, V., Sotirakopoulos, P., Pitta, E., Chatzaki, M. 2017. Diversity of spiders and orthopterans responds to intra-seasonal and spatial environmental changes. Journal of Insect Conservation 21(3): 531-543.
Our understanding of arthropod responses to environmental pressures is limited, especially for the poorly studied Mediterranean region. In the light of likely further environmental change and the need for protocols for rapid biodiversity assessment, we measured how the abundance and species richness of two taxa, ground spiders and Orthoptera, belonging to different functional groups, fluctuates intra- seasonally (early-mid-late summer) and across habitat types (grasslands, maquis, forests). We also tested their surrogate value. Spiders were found to have higher species richness and abundance almost throughout the investigation. Orthoptera had lower species richness and abundance in forests compared to grasslands and maquis, while no significant difference between habitats was revealed for spiders. Early-summer was the richest period for spiders while mid-summer was the richest for Orthoptera. Canopy cover was found to significantly influence community composition of both groups, while herb height and cover of stones was a determinant factor for Orthoptera only. There was a significant congruence between the two groups and Orthoptera provided the best complementary network. Our results show that diversity patterns of both spiders and Orthoptera are sensitive to environmental changes even over short time-scales (e.g. within the summer period) and space (e.g. across different habitat types), suggesting that small inexpensive experimental designs may still reveal community dynamics. For conservation purposes, we advise a focus on variables regulating habitat heterogeneity and microhabitat characteristics. We provide a list of the most influential species and propose the most effective network for obtaining information on the local fauna.
Η κατανόηση μας σχετικά με τις αποκρίσεις των αρθροπόδων στις περιβαλλοντικές πιέσεις είναι περιορισμένη, ιδιαίτερα για την ελάχιστα μελετημένη περιοχή της Μεσογείου. Υπό το φως της επερχόμενης κλιματικής αλλαγής και δεδομένης της αναγκαιότητας ύπαρξης πρωτοκόλλων για άμεση αποτίμηση της βιοποικιλότητας, εκτιμήθηκε πώς η αφθονία και ο αριθμός των ειδών δύο διαφορετικών ταξινομικών ομάδων, των εδαφικών αραχνών και των Ορθοπτέρων, οι οποίες ανήκουν σε διαφορετικές λειτουργικές ομάδες, μεταβάλλεται κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού (αρχή-μέσο-τέλος καλοκαιριού) και μεταξύ διαφορετικών τύπων ενδιαιτημάτων (λιβάδια, μακί και δάση). Οι αράχνες είχαν σημαντικά υψηλότερη αφθονία και αριθμό ειδών καθόλη τη διάρκεια της έρευνας. Τα Ορθόπτερα επέδειξαν χαμηλότερες τιμές αριθμού ειδών και αφθονίας στα δάση συγκριτικά με τα λιβάδια και τα μακί, ενώ για τις αράχνες δεν βρέθηκε κάποια σημαντική διαφοροποίηση μεταξύ διαφορετικών τύπων ενδιατημάτων. Η αρχή του καλοκαιριού ήταν η εποχή όπου καταγράφηκε το μέγιστο της αφθονίας των αραχνών, ενώ το μέσο του καλοκαιριού καταγράφηκε το μέγιστο των Ορθοπτέρων. Η φυτοκάλυψη βρέθηκε να επηρεάζει σημαντικά την σύνθεση των κοινοτήτων και των δύο ταξινομικών ομάδων, ενώ τα Ορθόπτερα βρέθηκαν να επηρεάζονται επιπρόσθετα τόσο από το ύψος των φυτών όσο και από το ποσοστό κάλυψης από πέτρες. Υψηλό ποσοστό συνάφειας σημειώθηκε μεταξύ των δύο ομάδων, ενώ τα Ορθόπτερα παρείχαν το καλύτερο δίκτυο συμπληρωματικότητας. Τα αποτελέσματα μας καταδεικνύουν το πόσο ευαίσθητα στις περιβαλλοντικές μεταβολές είναι τα πρότυπα ποικιλότητας τόσο των αραχνών όσο και των Ορθοπτέρων, ακόμα και κατά για μικρά χρονικά διαστήματα και για μικρή χωρική κλίμακα. Όσον αφορά στην εφαρμογή των αποτελεσμάτων της έρευνας για την διατήρηση των ειδών, προτείνεται η εστίαση σε εκείνες τις μεταβλητές που ρυθμίζουν την ετερογένεια των ενδιαιτημάτων και τα χαρακτηριστικά των μικροενδιαιτημάτων. Τέλος, παρέχεται λίστα των ειδών με τη μεγαλύτερη επιρροή στη διακύμανση της ποικιλότητας κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού και προτείνεται το πιο αποτελεσματικό δίκτυο περιοχών για την προστασία των ειδών.
Hudson, L.N. et al. 2017. The database of the PREDICTS (Projecting Responses of Ecological Diversity In Changing Terrestrial Systems) project. Ecology and Evolution 7: 145-188.
The PREDICTS project—Projecting Responses of Ecological Diversity In Changing Terrestrial Systems (www.predicts.org.uk)—has collated from published studies a large, reasonably representative database of comparable samples of biodiversity from multiple sites that differ in the nature or intensity of human impacts relating to land use. We have used this evidence base to develop global and regional statistical models of how local biodiversity responds to these measures. We describe and make freely available this 2016 release of the database, containing more than 3.2 million records sampled at over 26,000 locations and representing over 47,000 species. We outline how the database can help in answering a range of questions in ecology and conservation biology. To our knowledge, this is the largest and most geographically and taxonomically representative database of spatial comparisons of biodiversity that has been collated to date; it will be useful to researchers and international efforts wishing to model and understand the global status of biodiversity.
Το έργο PREDICTS – Projecting Responses of Ecological Diversity In Changing Terrestrial Systems (www.predicts.org.uk)- χρησιμοποίησε τις υπάρχουσες δημοσιευμένες μελέτες για να δημιουργήσει μια μεγάλη και αντιπροσωπευτική βάση δεδομένων βιοποικιλότητας από πολλές περιοχές του κόσμου, όπου οι επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα από τη χρήση γης είναι διαφορετικές ως προς τον τύπο και την έντασή τους. Χρησιμοποιήσαμε αυτήν τη βάση δεδομένων για να αναπτύξουμε τόσο παγκόσμια όσο και περιφερειακά στατιστικά μοντέλα για να διερευνήσουμε την απόκριση της τοπικής βιοποικιλότητας στην αλλαγή χρήση γης. Στην εργασία περιγράφουμε και διαθέτουμε ελεύθερα την έκδοση της βάση δεδομένων του 2016, η οποία περιέχει περισσότερες από 3,2 εκατομμύρια εγγραφές για πάνω από 47.000 είδη σε περισσότερες από 26.000 τοποθεσίες. Περιγράφουμε τον τρόπο με τον οποίο η βάση δεδομένων μπορεί να βοηθήσει στην απάντηση μιας σειράς ερωτήσεων στην οικολογία και τη βιολογία διατήρησης. Από όσα γνωρίζουμε, αυτή είναι η μεγαλύτερη και πιο γεωγραφικά και ταξινομικά αντιπροσωπευτική βάση δεδομένων χωρικών συγκρίσεων της βιοποικιλότητας που έχει δημιουργηθεί μέχρι σήμερα. Είναι μια βάση χρήσιμη για τους ερευνητές που ενισχύει τις διεθνείς προσπάθειες για τη μοντελοποίηση και την κατανόηση της παγκόσμιας κατάστασης της βιοποικιλότητας.
Εφαρμογή: Τα αποτελέσματα της εργασίας χρησιμοποιήθηκαν σε ένα σημαντικό κείμενο πολιτικής παγκοσμίως και σε μία βάση δεδομένων. (α) FAO- Food and Agricultural organization of the United Nations – The State of the World Forests 2020 (2020), (β) Analysis & Policy Observatory. ORCID annual report 2016
Ibisch, P.L., Hoffmann, M., Kreft, S., Pe’er, G. Kati, V. Biber-Freudenberger, L. DellaSala, D.A., Vale, M., Hobson, P.R., Selva, N. 2016. A global map of roadless areas and their conservation status. Science 354(6318), 1423-1427.
Roads fragment landscapes and trigger human colonization and degradation of ecosystems, to the detriment of biodiversity and ecosystem functions. The planet’s remaining large and ecologically important tracts of roadless areas sustain key refugia for biodiversity and provide globally relevant ecosystem services. Applying a 1-kilometer buffer to all roads, we present a global map of roadless areas and an assessment of their status, quality, and extent of coverage by protected areas. About 80% of Earth’s terrestrial surface remains roadless, but this area is fragmented into ~600,000 patches, more than half of which are <1 square kilometer and only 7% of which are larger than 100 square kilometers. Global protection of ecologically valuable roadless areas is inadequate. International recognition and protection of roadless areas is urgently needed to halt their continued loss.
Οι δρόμοι κατακερματίζουν τα τοπία και πυροδοτούν την ανθρώπινη εξάπλωση και την υποβάθμιση των οικοσυστημάτων, εις βάρος της βιοποικιλότητας και των λειτουργιών των οικοσυστημάτων. Οι μεγάλες και οικολογικά σημαντικές εκτάσεις χωρίς δρόμους που απομένουν στον πλανήτη αποτελούν βασικά καταφύγια για τη βιοποικιλότητα και παρέχουν οικοσυστημικές υπηρεσίες παγκόσμιας σημασίας. Εφαρμόζοντας ζώνη 1 χιλιομέτρου γύρω από όλους τους δρόμους, παρουσιάζουμε έναν παγκόσμιο χάρτη των Περιοχών Άνευ Δρόμων και μια αξιολόγηση της κατάστασης, της ποιότητας και του βαθμού κάλυψής τους από προστατευόμενες περιοχές. Περίπου το 80% της χερσαίας επιφάνειας της Γης παραμένει χωρίς δρόμους, αλλά η έκταση αυτή είναι κατακερματισμένη σε περίπου 600.000 τμήματα, από τα οποία περισσότερα από τα μισά είναι μικρότερα από 1 τετραγωνικό χιλιόμετρο και μόνο το 7% είναι μεγαλύτερα από 100 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Η προστασία των οικολογικά πολύτιμων Περιοχών Άνευ Δρόμων σε παγκόσμιο επίπεδο είναι ανεπαρκής. Απαιτείται επειγόντως διεθνής αναγνώριση και προστασία των Περιοχών Άνευ Δρόμων, ώστε να σταματήσει η συνεχιζόμενη απώλειά τους.
Vasilakis, D.P., Whitfield, Ph.D., Schindler, S., Poirazidis, S.K., Kati, V*. 2016. Reconciling endangered species conservation with wind farm development: cinereous vultures in the Balkans. Biological Conservation 196: 10-17.
Harnessing wind energy is seen as an environmentally friendly strategy to combat climate change. However, adverse environmental impacts have come to light for species that are prone to collision with wind turbine blades, such as vultures, leading to a conflict between wind energy industry and conservation. Our study area epitomized such a conflict, containing the only population of cinereous vultures in south-eastern Europe while also being the location for substantial existing and planned wind farms. We used long-term remote telemetry data to produce a species-specific sensitivity map for guiding wind energy development and to estimate vulture collision mortality due to currently operating wind farms. Most operational wind farms were in the population core area and in the highest priority areas for vulture conservation. Collision mortality due to the thirteen operating wind farms was estimated by combining global position system (GPS) telemetry data on vulture space use with a collision risk model (CRM). Estimated mortality varied greatly according to the CRM’s ‘avoidance rate’. Under the most likely avoidance rates annual predicted collision mortality was 5–11% of the population, creating risk of population decline. Collision mortality was expected almost exclusively in the population core area, rendering further future development plans there severely problematic for vulture population persistence. Our sensitivity map, as a conservation prioritization system, offered a spatially explicit solution to the conflict between wind energy development and vulture conservation. Combining spatial use models derived from telemetry data with collision mortality models offers a novel conservation tool for evaluating large scale wind energy development proposals.
Η αξιοποίηση της αιολικής ενέργειας θεωρείται φιλική προς το περιβάλλον στρατηγική για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Ωστόσο, έχουν έρθει στο φως δυσμενείς περιβαλλοντικές επιπτώσεις για είδη επιρρεπή σε πρόσκρουση στα πτερύγια των ανεμογεννητριών, όπως οι γύπες, με αποτέλεσμα μια σύγκρουση μεταξύ της αιολικής βιομηχανίας και της διατήρησης της φύσης. Η περιοχή μελέτης μας αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα τέτοιας σύγκρουσης, καθώς φιλοξενεί τον μοναδικό πληθυσμό μαυρόγυπα στη νοτιοανατολική Ευρώπη, ενώ ταυτόχρονα σε αυτήν λειτουργούν και σχεδιάζονται πολλά αιολικά πάρκα. Χρησιμοποιήσαμε μακροχρόνια δεδομένα τηλεμετρίας για να δημιουργήσουμε έναν χάρτη ευαισθησίας για το είδος, που θα καθοδηγεί την ανάπτυξη της αιολικής ενέργειας, και για να εκτιμήσουμε τη θνησιμότητα των γυπών από πρόσκρουση στα αιολικά πάρκα που λειτουργούν σήμερα. Τα περισσότερα λειτουργούντα αιολικά πάρκα βρίσκονταν στην κεντρική περιοχή του πληθυσμού και στις περιοχές ύψιστης προτεραιότητας για τη διατήρηση του γύπα. Η θνησιμότητα από πρόσκρουση στα δεκατρία λειτουργούντα αιολικά πάρκα εκτιμήθηκε συνδυάζοντας δεδομένα τηλεμετρίας GPS για τη χρήση του χώρου από τους γύπες με ένα μοντέλο κινδύνου πρόσκρουσης (CRM). Η εκτιμώμενη θνησιμότητα διέφερε σημαντικά ανάλογα με τον «ρυθμό αποφυγής» του CRM. Με τους πιθανότερους ρυθμούς αποφυγής, η προβλεπόμενη ετήσια θνησιμότητα από πρόσκρουση ανερχόταν στο 5–11% του πληθυσμού, δημιουργώντας κίνδυνο πληθυσμιακής μείωσης. Η θνησιμότητα από πρόσκρουση αναμενόταν σχεδόν αποκλειστικά στην κεντρική περιοχή του πληθυσμού, καθιστώντας ιδιαίτερα προβληματικά για την επιβίωση του πληθυσμού τα μελλοντικά σχέδια ανάπτυξης εκεί. Ο χάρτης ευαισθησίας μας, ως σύστημα ιεράρχησης προτεραιοτήτων διατήρησης, πρόσφερε μια χωρικά προσδιορισμένη λύση στη σύγκρουση μεταξύ ανάπτυξης της αιολικής ενέργειας και διατήρησης του γύπα. Ο συνδυασμός μοντέλων χρήσης χώρου από δεδομένα τηλεμετρίας με μοντέλα θνησιμότητας από πρόσκρουση προσφέρει ένα νέο εργαλείο διατήρησης για την αξιολόγηση προτάσεων ανάπτυξης αιολικής ενέργειας μεγάλης κλίμακας.
Slancarova, J., Bartonova, A.,Zapletal, M., Kotilinek, M., Fric, Z., Micevski, N., Kati, V. Beshkov, S., Konvicka, M. 2016. Life History Traits Reflect Changes in Mediterranean Butterfly Communities due to Forest Encroachment. PLoS ONE 11(3): e0152026.
The biodiversity of the Southern Balkans, part of the Mediterranean global biodiversity hot-spot, is threatened by land use intensification and abandonment, the latter causing forest encroachment of formerly open habitats. We investigated the impact of forest encroachment on butterfly species richness, community species composition and the representation of life history traits by repeated seasonal visits of 150 one-hectare sites in five separate regions in three countries—Greece, Bulgaria, and the Republic of Macedonia (FYROM—the Former Yugoslav Republic of Macedonia)— 10 replicates for each habitat type of grasslands, open formations and scrub forest within each region. Grasslands and open formations sites hosted in average more species and more red-listed species than scrub forest, while no pattern was found for numbers of Mediterranean species. As shown by ordination analyses, each of the three habitat types hosted distinct butterfly communities, with Mediterranean species inclining either towards grasslands or open formations. Analysing the representation of life history traits revealed that successional development from grasslands and open formations towards scrub forest shifts the community composition towards species overwintering in earlier stages, having fewer generations per year, and inhabiting large European or Eurosiberian (e.g. northern) ranges; it decreases the representation of Mediterranean endemics. The loss of grasslands and semi-open formations due to forest encroachment thus threatens exactly the species that should be the focus of conservation attention in the Mediterranean region, and innovative conservation actions to prevent ongoing forest encroachment are badly needed.
Η βιοποικιλότητα στα Ν. Βαλκάνια απειλείται από την εντατικοποίηση και την εγκατάλειψη της γης, με την τελευταία να οδηγεί στην επέκταση του δάσους σε πρώην ανοιχτά οικοσυστήματα. Διερευνήσαμε την επίδραση της επέκτασης του δάσους στον πλούτο τον ειδών, τη σύνθεση της βιοκοινότητας και την αντιπροσώπευση των λειτουργικών γνωρισμάτων του ιστορικού της ζωής, μέσω επαναλαμβανόμενων εποχιακών επισκέψεων σε 150 θέσεις, έκτασης ενός εκταρίου, σε πέντε διαφορετικές περιοχές (εντός τριών χωρών – Ελλάδα, Βουλγαρία, FYROM). Πραγματοποιήθηκε δειγματοληψία σε 10 αντιπροσωπευτικές θέσεις εντός λιβαδιών, ανοιχτής βλάστησης και σκληρόφυλλης βλάστησης, για κάθε μία από τις πέντε περιοχές. Οι περιοχές εντός λιβαδιών και η ανοιχτής βλάστησης φιλοξενούσαν κατά μέσο όρο περισσότερα είδη και περισσότερα είδη της κόκκινης λίστας από ότι οι θέσεις εντός σκληρόφυλλης βλάστησης, αλλά δε βρέθηκε κάποιο πρότυπο ειδικά για τα Μεσογειακά είδη. Όπως έδειξε η ανάλυση κατάταξης, κάθε ένας από τους τρεις τύπους βλάστησης φιλοξενούσε μια ξεχωριστή βιοκοινότητα πεταλούδων, με τα Μεσογειακά είδη να προτιμούν τα λιβαδικά ή τα ανοιχτά οικοσυστήματα. Η ανάλυση των λειτουργικών γνωρισμάτων έδειξε πως η διαδοχή της βλάστησης από τα λιβάδια προς τις ανοιχτά οικοσυστήματα και τα σκληρόφυλλα δάση προκαλεί μετατόπιση της βιοκοινότητας προς είδη που ξεχειμωνιάζουν νωρίτερα, έχουν λιγότερες γενιές το έτος και είδη που ζουν σε μεγαλύτερα Ευρωπαϊκά ή Ευρω-Σιβηρικά πλάτη, γεγονός που μειώνει την εκπροσώπηση των ενδημικών ειδών της Μεσογείου. Η απώλεια των λιβαδιών και των ημι-ανοιχτών οικοσυστημάτων λόγω της επέκτασης του δάσους επομένως απειλεί ακριβώς εκείνα τα είδη που θα έπρεπε να προστατεύονται στη Μεσόγειο, και άρα απαιτούνται άμεσα καινοτόμες δράσεις διατήρησης που να εμποδίσουν τη συνεχόμενη επέκταση του δάσους.
Zakkak, S., Radovic, A., Nikolov, S.C., Shumka, S., Kakalis, L., Kati, V*. 2015. Assessing the effect of agricultural land abandonment on bird communities in the Balkan Peninsula. Journal of Environmental Management 164:171-179.
Agricultural land abandonment is recognized as a major environmental threat in Europe, being particularly pronounced in south-eastern Europe, where knowledge on its effects is limited. Taking the Balkan Peninsula as a case study, we investigated agricultural abandonment impact on passerine communities at regional level. We set up a standard methodology for site selection (70 sites) and data collection, along a well-defined forest-encroachment gradient that reflects land abandonment in four countries: Albania, Bulgaria, Croatia and Greece. Regardless the different socio-economic and political histories in the Balkans that led to diverse land abandonment patterns in space and time, rural abandonment had a consistent negative effect on bird communities, while regional-level analysis revealed patterns that were hidden at local level. The general trends were an increase of forest-dwelling bird species at the expense of farmland birds, the decline of overall bird species richness, as well as the decline of Species of European Conservation Concern (SPECs) richness and abundance. Many farmland bird species declined with land abandonment, whereas few forest species benefited from the process. In conclusion, our results support CAP towards hampering rural land abandonment and preserving semi-open rural mosaics in remote upland areas, using a suite of management measures carefully tailored to local needs. The maintenance of traditional rural landscapes should be prioritized in the Balkans, through the timely identification of HNV farmland that is most prone to abandonment. We also suggest that coordinated transnational research is needed, for a better assessment of conservation options in remote rural landscapes at European scale, including the enhancement of wild grazers’ populations as an alternative in areas where traditional land management is rather unlikely to be re-established.
Η εγκατάλειψη της γεωργικής γης αναγνωρίζεται ως σημαντική περιβαλλοντική απειλή στην Ευρώπη και είναι ιδιαίτερα έντονη στη νοτιοανατολική Ευρώπη, όπου η γνώση για τις επιπτώσεις της είναι περιορισμένη. Με μελέτη περίπτωσης τη Βαλκανική Χερσόνησο, διερευνήσαμε την επίδραση της εγκατάλειψης της γεωργικής γης στις κοινότητες στρουθιόμορφων σε περιφερειακό επίπεδο. Εφαρμόσαμε μια τυποποιημένη μεθοδολογία επιλογής θέσεων (70 θέσεις) και συλλογής δεδομένων, κατά μήκος μιας σαφώς ορισμένης διαβάθμισης δασικής εισβολής που αντανακλά την εγκατάλειψη της γης, σε τέσσερις χώρες: Αλβανία, Βουλγαρία, Κροατία και Ελλάδα. Παρά τις διαφορετικές κοινωνικοοικονομικές και πολιτικές ιστορίες στα Βαλκάνια, που οδήγησαν σε ποικίλα πρότυπα εγκατάλειψης της γης στον χώρο και στον χρόνο, η εγκατάλειψη της υπαίθρου είχε σταθερά αρνητική επίδραση στις κοινότητες πουλιών, ενώ η ανάλυση σε περιφερειακό επίπεδο αποκάλυψε πρότυπα που δεν ήταν εμφανή σε τοπικό επίπεδο. Οι γενικές τάσεις ήταν η αύξηση των δασόβιων ειδών πουλιών εις βάρος των ειδών των αγροτικών εκτάσεων, η μείωση του συνολικού πλούτου ειδών πουλιών, καθώς και η μείωση του πλούτου και της αφθονίας των Ειδών Ευρωπαϊκού Ενδιαφέροντος για τη Διατήρηση (SPECs). Πολλά είδη των αγροτικών εκτάσεων μειώθηκαν με την εγκατάλειψη της γης, ενώ λίγα δασικά είδη ωφελήθηκαν από τη διαδικασία. Συμπερασματικά, τα αποτελέσματά μας στηρίζουν την ΚΑΠ στην αναχαίτιση της εγκατάλειψης της υπαίθρου και στη διατήρηση των ημι-ανοιχτών αγροτικών μωσαϊκών σε απομακρυσμένες ορεινές περιοχές, με ένα σύνολο διαχειριστικών μέτρων προσαρμοσμένων προσεκτικά στις τοπικές ανάγκες. Η διατήρηση των παραδοσιακών αγροτικών τοπίων θα πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα στα Βαλκάνια, μέσω του έγκαιρου εντοπισμού των γεωργικών εκτάσεων Υψηλής Φυσικής Αξίας (HNV) που είναι πιο επιρρεπείς στην εγκατάλειψη. Προτείνουμε επίσης συντονισμένη διακρατική έρευνα για την καλύτερη αξιολόγηση των επιλογών διατήρησης σε απομακρυσμένα αγροτικά τοπία σε ευρωπαϊκή κλίμακα, συμπεριλαμβανομένης της ενίσχυσης των πληθυσμών άγριων φυτοφάγων ως εναλλακτικής λύσης σε περιοχές όπου η παραδοσιακή διαχείριση της γης είναι μάλλον απίθανο να αποκατασταθεί.
Zografou, K., Adamidis, G.K., Grill, A., Kati, V., Wilson, R.J., Halley, J.M. 2015. Who flies first? Habitat-specific phenological shifts of butterflies and orthopterans in the light of climate change: a methodological case study from south-east Mediterranean. Ecological Entomology 40: 562-574.
1.Insects undergo phenological change at different rates, showing no consistent trend between habitats, time periods, species or groups. Understanding how and why this variability occurs is crucial. 2. Phenological patterns of butterflies and O rthoptera were analysed using a novel approach of s tandardised major axis (SMA ) analysis. It was investigated whether: (i) phenology (the mean date and duration of flight) of butterflies and O rthoptera changed from one survey (1998 and 1999 respectively) to another (2011), (ii) the rate at which phenology changed differed between taxa and (iii) phenological change was significantly different across habitat types (agriculture fields, grasslands, and forests). Using the 2011 dataset, we investigated relationships between habitat‐specific variables and species phenology. 3. For both groups, late‐emerging species had an advanced onset on the second survey while the duration showed no consistent trend for butterflies and did not change for O rthoptera. Although the rate at which phenology changed was consistent between the two groups, at the habitat level, a longer duration of flight period emerged for butterflies in agriculture fields while O rthoptera showed no differentiation in flight duration between habitats. We found an earlier emergence of butterflies in grasslands compared to forests, attributed to habitat‐specific temperature, whereas spatial variation in humidity had a significantly lower effect on butterflies’ phenology in grasslands compared to forests. A gradual delay of butterfly appearances as the canopy cover increased was also found. 4. The utility of SMA analysis was demonstrated in phenological studies and evidence was detected that both habitat type and habitat‐specific variables refine species’ phenological responses.
Τα έντομα υπόκεινται σε αλλαγή της φαινολογίας τους με διαφορετικούς ρυθμούς, και ακολουθούν διαφορετικά πρότυπα μεταβολής ως προς τους διαφορετικούς τύπους βλάστησης, τις χρονικές περιόδους ή τα είδη και τις ομάδες ειδών. Η κατανόηση του τρόπου και των αιτιών αυτής της διαφοροποίησης είναι ιδιαίτερα σημαντική. Αναλύθηκαν τα πρότυπα φαινολογίας των ημερόβιων λεπιδοπτέρων και των Ορθοπτέρων, μέσω μιας νέας προσέγγισης, χρησιμοποιώντας την ανάλυση SMA (standardized major axis analysis). Διερευνήθηκε: (i) εάν η φαινολογία (μέση ημερομηνία και διάρκεια πτήσης) των πεταλούδων και των ορθοπτέρων άλλαξε από την μία περίοδο δειγματοληψίας (1998-1999) στην άλλη (2011), (ii) εάν ο ρυθμός αλλαγής της φαινολογίας ήταν διαφορετικός μεταξύ των παραπάνω ταξινομικών ομάδων, και (iii) εάν ο ρυθμός της φαινολογικής διαφοροποίησης διέφερε σημαντικά μεταξύ διαφορετικών τύπων βλάστησης (αγροί, λιβάδια, δάση). Χρησιμοποιώντας τα δεδομένα του 2011, διερευνήσαμε τις σχέσεις μεταξύ των περιβαλλοντικών παραμέτρων και της φαινολογίας των ειδών. Βρήκαμε πως και για τις δυο ομάδες, εκείνα τα είδη που εμφανίζονται αργότερα εμφανίστηκαν γρηγορότερα κατά τη δεύτερη περίοδο σε σχέση με την πρώτη. Η διάρκεια της παρουσίας των ειδών δεν παρουσίασε κοινό πρότυπο για τα είδη των πεταλούδων και δεν άλλαζε σημαντικά για τα ορθόπτερα μεταξύ των δύο περιόδων. Παρότι ο ρυθμός αλλαγής της φαινολογίας ήταν παρόμοιος και για τις δυο ομάδες, βρέθηκε πως η διάρκεια πτήσης των πεταλούδων ήταν μεγαλύτερη στις αγροτικές καλλιέργειες, ενώ δεν διέφερε μεταξύ των τύπων βλάστησης για τα Ορθόπτερα. Βρήκαμε επίσης πως οι πεταλούδες εμφανίζονται στα λιβάδια νωρίτερα από ότι στα δάση, το οποίο αποδίδεται στις συγκεκριμένες θερμοκρασιακές συνθήκες σε κάθε τύπο βλάστησης. Παρομοίως, η επίδραση της υγρασίας ήταν μικρότερη στη φαινολογία των πεταλούδων στα λιβάδια από ότι στα δάση. Καταγράφηκε επίσης καθυστέρηση στο χρόνο εμφάνισης των πεταλούδων ως προς την αύξηση της κάλυψης της βλάστησης. Η εργασία αυτή απέδειξε τη χρησιμότητα της μεθόδου SMA στις φαινολογικές μελέτες και υπογράμμισε πως τόσο ο τύπος της βλάστησης όσο και οι ιδιαίτερες περιβαλλοντικές συνθήκες εντός αυτού εξηγούν με μεγαλύτερη λεπτομέρεια τις αποκρίσεις των ειδών στην αλλαγή της φαινολογίας.
Zakkak, S., Halley, J.M., Akriotis, T., Kati, V. 2015. Lizards along an agricultural land abandonment gradient in Pindos Mountains, Greece. Amphibia-Reptilia 36: 253-264.
Agricultural land abandonment is recognized as one of the main environmental drivers in Southern Europe, affecting ecological communities. Lizards, as ectothermic species with low dispersal capacity, are particularly prone to the threats associated with land use changes. We investigated the effect of land abandonment on lizards in a remote mountainous area in Greece, using line transect sampling, in 20 randomly selected sites [1 km × 1 km], along a four grade abandonment gradient in terms of forest encroachment. We recorded four species: Algyroides nigropunctatus, Lacerta viridis/trilineata, Podarcis tauricus and Podarcis muralis, the latter being the most abundant. Our results did not provide evidence for a significant effect of forest encroachment or grazing on lizard diversity, given the dominance of P. muralis, the availability of all microhabitat types along the gradient and the low grazing intensity in the study area. Environmental parameters at the macrohabitat scale did not prove determinant for habitat variance, but microhabitat analysis showed a clear preference of P. muralis to bare ground. Despite the non-significant effects of land abandonment on lizard diversity, the dominance of P. muralis tends to indicate a lizard community shift towards species inhabiting forested habitats. The preservation of open microhabitats, such as bare land, is considered of great importance for promoting high levels of lizard diversity, as their loss would affect even species currently widespread in forested ecosystems. Low intensity grazing, as well as the enhancement of wild ungulate populations in abandoned areas, can contribute to halting forest encroachment and maintaining the required habitat heterogeneity.
Η εγκατάλειψη της αγροτική γης θεωρείται ως ένας από τους βασικούς παράγοντες που επηρεάζουν τις βιοκοινότητες στη Ν. Ευρώπη. Οι σαύρες, ως εξώθερμα είδη με χαμηλή ικανότητα διασποράς, είναι ιδιαίτερα επιρρεπείς στις απειλές που σχετίζονται με την αλλαγή των χρήσεων γης. Διερευνήσαμε την επίδραση της γεωργικής εγκατάλειψης στις σαύρες, σε μια απομονωμένη ορεινή περιοχή της Ελλάδας, με τη χρήση γραμμικών δειγματοληψιών, σε 20 τυχαίες επιλεγμένες επιφάνειες [1 km ×1 km], οι οποίες αντιπροσώπευαν την εγκατάλειψη της γεωργικής γης, με τη μορφή τεσσάρων κατηγοριών κάλυψης ξυλώδους βλάστησης. Καταγράψαμε τέσσερα είδη: Algyroides nigropunctatus, Lacerta viridis/trilineata, Podarcis tauricus and Podarcis muralis, το οποίο ήταν και το πιο κοινό. Τα αποτελέσματά μας έδειξαν πως η διαβάθμιση της κάλυψης της βλάστησης μετά από τη γεωργική εγκατάλειψη όπως και η βόσκηση δεν έχουν σημαντική επίδραση στην ποικιλότητα των σαυρών, δεδομένης της κυριαρχίας του P. murαlis, τη διαθεσιμότητα όλων των τύπων μικροενδιαιτημάτων στις κατηγορίες διαβάθμισης και τη χαμηλή ένταση της βόσκησης στην περιοχή μελέτης. Η ανάλυση των μικροενδιαιτημάτων έδειξε την καθαρή προτίμηση του P. muralis για γυμνό έδαφος. Παρά τη μη σημαντική επίδραση της γεωργικής εγκατάλειψης, η κυριαρχία του P. muralis αποτελεί ένδειξη για τη μετατόπιση της βιοκοινότητας των σαυρών προς είδη που προτιμούν δασικά περιβάλλοντα. Η διατήρηση ανοιχτών μικροενδιαιτημάτων, όπως το γυμνό έδαφος, θεωρείται μεγάλης σημασία για τη διατήρηση υψηλής ποικιλότητας σαυρών, καθώς η απώλειά τους θα επηρέαζε ακόμη και είδη που είναι πολύ κοινά σε δασικά οικοσυστήματα. Η χαμηλής έντασης βόσκησης, όπως και η ενίσχυση των πληθυσμών άγριων οπληφόρων στις αγροτικές περιοχές μπορεί να συνεισφέρει στην παρεμπόδιση της επέκτασης της ξυλώδους βλάστησης και στη διατήρηση της ετερογένειας του τοπίου.
Radović, A., Perĉec Tadić, M., Denac, D., Kati, V., Jelaska, S., Kotrošan, D. 2015. Modelling the spatial distribution of the White Stork (Ciconia ciconia) breeding populations in the Southeast Europe. 2015. Bird Study 62 (1):106-114.
Capsule. Spatial environmental modelling well predicted nesting distribution of the White stork in Southeast Europe and can be used in conservation planning with respect to climate change. Aims. To create spatial models for predicting White Stork presence and densities in the Southeast Europe to identify areas of suitable habitat for White Storks. Methods. We quantified the habitat used by nesting White storks in Southeast Europe. Using spatial modelling, we defined a set of free and available online environmental variables that predict the breeding localities of the species. We employed pseudo-absences and the kriging of the residuals in order to create predictive models of nest presence and density. Results. The presence–absence model was found to be precise in predicting the presence of nests. Both density and presence of breeding pairs were best explained negatively by elevation, slope, minimum temperature during May, and distance to the nearest human settlement and positively by topographic wetness index, total area of human settlement and spring precipitation. Conclusion. Our robust and easily repeatable models offer a conservation tool to reveal suitable but unoccupied localities for breeding White Storks pairs which may inform our understanding of how climate change might affect the species’ distribution in the future. For example, protecting White Storks on the Dalmatian coast may become even more significant in the future, because the Dalmatian coast is predicted as the only suitable breeding area in Croatia later this century.
Στόχος της παρούσας εργασίας ήταν η δημιουργία χωρικών μοντέλων πρόβλεψης της παρουσίας και της πληθυσμιακής πυκνότητας του πελαργού στην ΝΑ Ευρώπη, ώστε να εντοπιστούν οι περιοχές κατάλληλων ενδιαιτημάτων για το είδος, υπό το πρίσμα της κλιματικής αλλαγής. Μεθοδολογικά, ενοποιήσαμε τις διαθέσιμες βάσεις δεδομένων παρουσίας του πελαργού και καταδείξαμε εκείνες τις περιβαλλοντικές παραμέτρους που προβλέπουν τις θέσεις αναπαραγωγής του είδους. Χρησιμοποιήσαμε χωρικά μοντέλα πρόβλεψης με τη χρήση ψευδο-απουσιών (residual kringing) για την πρόβλεψη της παρουσίας και της πυκνότητας των θέσεων φωλεοποίησης. Το δυαδικό μοντέλο παρουσίας-απουσίας βρέθηκε πως ήταν ακριβές στην πρόβλεψη της παρουσίας των φωλιών. Το υψόμετρο, η κλίση, η ελάχιστη θερμοκρασία του Μαΐου και η απόσταση από κατοικημένη περιοχή είχαν σημαντική αρνητική επίδραση στην παρουσία και την πυκνότητα των φωλιών, ενώ ο τοπογραφικός δείκτης υγρασίας, η συνολική έκταση της κατοικημένης περιοχής και η βροχόπτωση της Άνοιξης είχαν θετική. Το μοντέλο μας αποδείχθηκε αποτελεσματικό ως διαχειριστικό εργαλείο για τον εντοπισμό μελλοντικών θέσεων φωλεοποίησης για το είδος, υπό το πρίσμα των αναμενόμενων μετακινήσεων λόγω κλιματικής αλλαγής. Επί παραδείγματι, η προστασία του πελαργού στις Δαλματικές ακτές είναι μεγάλης σημασίας, καθώς προβλέψαμε πως η περιοχή θα είναι η μοναδική κατάλληλη περιοχή αναπαραγωγής στην Κροατία στο μέλλον.
Schindler, S., von Wehrden, H., Poirazidis, K., Hochachka, W.M., Wrbka, T., Kati, V. 2015. Performance of methods to select landscape metrics for modelling species richness. Ecological Modelling 295: 107-112.
Landscape metrics are commonly used indicators of ecological pattern and processes in ecological modelling. Numerous landscape metrics are available, making the selection of appropriate metrics a common challenge in model development. In this paper, we tested the performance of methods for preselecting sets of three landscape metrics for use in modelling species richness of six groups of organisms (woody plants, orchids, orthopterans, amphibians, reptiles, and small terrestrial birds) and overall species richness in a Mediterranean forest landscape. The tested methods included expert knowledge, decision tree analysis, principal component analysis, and principal component regression. They were compared with random choice and optimal sets, which were evaluated by testing all possible combinations of metrics. All pre-selection methods performed significantly worse than the optimal sets. The statistical approaches performed slightly better than random choice that in turn performed slightly better than sets derived by expert knowledge. We concluded that the process of selecting the most appropriate landscape metrics for modelling biodiversity is not trivial and that shortcuts to systematic evaluation of metrics should not be expected to identify appropriate indicators.
Οι δείκτες του τοπίου (landscape metrics) χρησιμοποιούνται ευρύτατα ως δείκτες στην οικολογική μοντελοποίηση. Οι διαθέσιμοι δείκτες τοπίου είναι πολλοί, ώστε η επιλογή των κατάλληλων μόνο δεικτών να αποτελεί πρόκληση στην ανάπτυξη των μοντέλων. Σε αυτήν την εργασία, ελέγξαμε την αποτελεσματικότητα των μεθόδων για την επιλογή τριών ομάδων δεικτών τοπίων, με στόχο να χρησιμοποιηθούν στην πρόβλεψη του αριθμού των ειδών έξι ταξινομικών ομάδων (ξυλώδη είδη, ορχιδέες, ορθόπτερα, αμφίβια, ερπετά, μικρά χερσαία πουλιά), καθώς και του συνολικού αριθμού των ειδών, μέσω μοντέλων σε ένα Μεσογειακό δασικό τοπίο. Οι μέθοδοι περιελάμβαναν (α) τη γνώμη του ειδικού (expert opinion), (β) την ανάλυση κλαδογράμματος αποφάσεων (decision tree analysis), (γ) την ανάλυση κυρίων συνιστωσών (principal component analysis), και (δ) την ανάλυση κύριας παλινδρόμησης (principal component regression). Οι παραπάνω μέθοδοι συγκρίθηκαν ως προς την τυχαία επιλογή και την άριστη επιλογή δεικτών (συστηματικός έλεγχος όλων των συνδυασμών δεικτών τοπίου). Όλες οι μέθοδοι είχαν σημαντικά χειρότερη επίδοση ως προς την ιδανική μέθοδο, ενώ οι στατιστικές μέθοδοι (β-δ) είχαν καλύτερη επίδοση από την τυχαία επιλογή, ενώ η γνώμη του ειδικού είχε χειρότερη επίδοση από την τυχαία επιλογή. Καταλήξαμε επομένως πως η διαδικασία επιλογής των καταλληλότερων δεικτών για τη μοντελοποίηση της βιοποικιλότητας δεν είναι μια απλή διαδικασία. Οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται ως υποκατάστατα του συστηματικού ελέγχου όλων των δεικτών του τοπίου δεν αναμένεται να καταδείξουν κατάλληλους δείκτες.
*Kati, V., Hovardas, T., Dieterich, M., Ibisch, P.L., Mihok, B., Selva, N. 2015. The Challenge of Implementing the European Network of Protected Areas Natura 2000. Conservation Biology 29 (1):260-270.
Established under the European Union (EU) Birds and Habitats Directives, Natura 2000 is one of the largest international networks of protected areas. With the spatial designation of sites by the EU member states almost finalized, the biggest challenge still lying ahead is the appropriate management of the sites. To evaluate the cross‐scale functioning of Natura 2000 implementation, we analyzed 242 questionnaires completed by conservation scientists involved in the implementation of Natura 2000 in 24 EU member states. Respondents identified 7 key drivers of the quality of Natura 2000 implementation. Ordered in decreasing evaluation score, these drivers included: network design, use of external resources, legal frame, scientific input, procedural frame, social input, and national or local policy. Overall, conservation scientists were moderately satisfied with the implementation of Natura 2000. Tree modeling revealed that poor application of results of environmental impact assessments (EIA) was considered a major constraint. The main strengths of the network included the substantial increase of scientific knowledge of the sites, the contribution of nongovernmental organizations, the adequate network design in terms of area and representativeness, and the adequacy of the EU legal frame. The main weaknesses of Natura 2000 were the lack of political will from local and national governments toward effective implementation; the negative attitude of local stakeholders; the lack of background knowledge of local stakeholders, which prevented well‐informed policy decisions; and the understaffing of Natura 2000 management authorities. Top suggestions to improve Natura 2000 implementation were increase public awareness, provide environmental education to local communities, involve high‐quality conservation experts, strengthen quality control of EIA studies, and establish a specific Natura 2000 fund.
Το δίκτυο Φύση 2000 συνιστά ένα από τα μεγαλύτερα διεθνή δίκτυα προστατευόμενων περιοχών, διεπόμενο από τις Ευρωπαϊκές Οδηγίες των πουλιών και των οικοτόπων και ειδών. Καθώς ο χωρικός σχεδιασμός του δικτύου ολοκληρώνεται, η μεγαλύτερη πρόκληση που τίθεται σήμερα είναι η σωστή διαχείριση των περιοχών του. Η παρούσα κοινωνική έρευνα αξιολογεί την πολύπλευρη εφαρμογή του δικτύου Φύση 2000, με βάση τις απόψεις 242 επιστημόνων της βιολογίας διατήρησης, οι οποίοι ενεπλάκησαν στην εφαρμογή του δικτύου σε 24 Ευρωπαϊκές χώρες. Οι ερωτώμενοι διέκριναν εφτά βασικούς παράγοντες που διέπουν την σωστή λειτουργία του δικτύου. Αυτοί ήταν με φθίνουσα σειρά θετικής αξιολόγησης οι εξής: σχεδιασμός του δικτύου, χρήση εξωτερικών πόρων, νομικό πλαίσιο, επιστημονική συμβολή, διαδικαστικό πλαίσιο, κοινωνική συμβολή, εθνική και τοπική πολιτική. Σε γενικές γραμμές, οι επιστήμονες εξέφρασαν μέτρια ικανοποίηση ως προς την εφαρμογή του δικτύου Φύση 2000. Η ανάλυσή μας (tree modeling) κατέδειξε πως η ανεπαρκής εφαρμογή των μελετών περιβαλλοντικών επιπτώσεων ήταν από τις βασικές αδυναμίες του δικτύου. Τα βασικά επιτεύγματα του δικτύου Φύση 2000 περιλάμβαναν τη σημαντική αύξηση της επιστημονικής γνώσης για τις περιοχές του δικτύου, τη μεγάλη συνεισφορά των μη κυβερνητικών οργανώσεων, τον κατάλληλο σχεδιασμό του δικτύου ως προς τη χωρική κάλυψη και την αντιπροσωπευτικότητά του, και τέλος την καταλληλότητα του συναφούς Ευρωπαϊκού νομικού πλαισίου. Στις βασικές αδυναμίες του δικτύου Φύση 2000 συγκαταλέγονταν η έλλειψη πολιτικής βούλησης σε τοπικό και εθνικό επίπεδο για την επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων του δικτύου, η αρνητική στάση των τοπικών κοινωνιών, η έλλειψη κατάλληλου γνωστικού υποβάθρου από τους τοπικούς παράγοντες, η οποία δυσχεραίνει την τεκμηριωμένη λήψη σωστών πολιτικών αποφάσεων, καθώς και η υποστελέχωση των αρμόδιων φορέων διαχείρισης. Οι πιο σημαντικές προτάσεις για τη βελτίωση της εφαρμογής του δικτύου Φύση 2000 ήταν περιλάμβαναν την ενίσχυση της περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης του κοινού, την παροχή περιβαλλοντικής παιδείας ιδιαίτερα στις τοπικές κοινωνίες, την εμπλοκή ειδικών επιστημόνων υψηλών προσόντων σχετικών με την προστασία και διατήρηση της φύσης, την ενίσχυση του ελέγχου της ποιότητας των μελετών περιβαλλοντικών επιπτώσεων, και τέλος την ίδρυση ενός ανεξάρτητου Ευρωπαϊκού ταμείου χρηματοδότησης του δίκτυο Φύση 2000.
Εφαρμογή: H εργασία λήφθηκε υπόψη σε τρία κείμενα πολιτικής. (α) Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Fitness Check’ Evaluation of EU Birds and Habitats Directives. H εργασία λήφθηκε σοβαρά υπόψη (6 αναφορές εντός κειμένου) στη διαδικασία αξιολόγησης του νομικού πλαισίου που διέπει το δίκτυο Natura 2000 (2016). (β) IUCN-International Union for Conservation of Nature. Εντός της σειράς Best Practice Protected Area Guidelines Series. Τίτλος: Lignes directrices pour les aires protégées à gouvernance privée. (2020) (γ) US National Academy Press. A Review of the Landscape Conservation Cooperatives (2016)
Papaioannou, Η., Sgardelis, S., Chondropoulos, B., Vassilakis, D., Kati, V., Dimopoulos, P. 2015. Demographic characteristics, seasonal range and habitat topography of Balkan chamois population in its southernmost limit of its distribution (Giona mountain, Greece). Journal of Natural History 49 (5-8):327-345.
The annual range of Balkan chamois (Rupicapra rupicapra balcanica) in Giona mountain was found to be 5502 ha, with a low population density (2 individuals/100 ha). Seasonal range patterns varied significantly, with a minimum extent in summer and a maximum in winter (30% and 79% of the annual range, respectively). Summer stress and the rutting period might be associated with the observed aggregated distributions during the summer and autumn (core areas of 28% and 22% of seasonal ranges, respectively, defined after the Fixed Kernel Density Estimator). Chamois were found to use significantly lower altitude habitats in winter (1212 m) than in summer (2223 m), and significantly steeper slopes in winter (35°); aspect was not found to have a significant effect on habitat use. Population structure consisted of kids (21%), yearlings (8%), females (35%) and males (36%). Conservation management for the species should consider poaching, livestock competition and global warming.
Στην παρούσα εργασία βρήκαμε πως η ετήσια επικράτεια (annual range) του Βαλκανικού αγριόγιδου (Rupicapra rupicapra balcanica) στο όρος Γκιώνα είναι 5502 ha. Η πληθυσμιακή πυκνότητα ήταν χαμηλή (2 άτομα/ 100ha). Τα εποχιακά πρότυπα της επικράτειας διέφεραν σημαντικά, με την ελάχιστη επικράτεια να σημειώνεται το καλοκαίρι και τη μέγιστη το χειμώνα (30% και 79% της ετήσιας επικράτειας αντίστοιχα). Το στρες από τη ζέστη κατά το καλοκαίρι, καθώς και η αναπαραγωγική δραστηριότητα κατά τo φθινόπωρο πιθανόν να σχετίζονται με το συσσωματικό πρότυπο κατανομής αυτές τις εποχές (έκταση πυρήνων κατανομής 28% και 22% αντίστοιχα, με βάση τον προσδιορισμό τους με τη μέθοδο Fixed Kernel Density Estimator). Τα αγριόγιδα βρέθηκε πως χρησιμοποιούν στατιστικά σημαντικά χαμηλότερα υψόμετρα το χειμώνα (1212m) από ότι το καλοκαίρι (2223 m) και σημαντικά πιο απότομες πλαγιές το χειμώνα (35ο). Η έκθεση δεν βρέθηκε να έχει σημαντική επίδραση στην επιλογή του ενδιαιτήματος. Η δημογραφική δομή ήταν ως εξής: κατσίκια (21%), βετούλια (8%), ενήλικα θηλυκά (35%), ενήλικα αρσενικά (36%). Απαιτείται ιδιαίτερη πρόνοια για την αντιμετώπιση της λαθροθηρίας, του ανταγωνισμού με τα κτηνοτροφικά ζώα καθώς και για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, για τη διατήρηση του πληθυσμού του είδους στην Γκιώνα.
Εφαρμογή: H εργασία λήφθηκε υπόψη στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για το Αγριόγιδο των Βαλκανίων (Rupicapra rupicapra balcanica) (2020).
Dyulgerova, S., Gramatikov, M., Pedashenko, M., Vassilev, K., Kati, V., Nikolov, S.C. 2015. Farmland birds and agricultural land abandonment: Evidences from Bulgaria. Acta Zoologica Bulgarica 67 (2): 223-234.
Farmland birds are reported to decrease strongly in numbers throughout Europe over the last 30 years. Agricultural land abandonment is considered amongst the main drivers for the negative population trends. This process has been studied widely in Western Europe but the evidence for Central and Eastern Europe is limited. We examined the differences in the bird community structure among several secondary succession stages after land abandonment (since the 1940s) in central Bulgaria. Our results demonstrated that avian species richness and diversity decreased with the secondary succession, while no significant difference in the overall bird abundance was observed. The shifts in bird community pattern were mainly related to grassland specialists, which decreased in species richness, diversity and abundance along the succession gradient. Birds of European Conservation Concern were also negatively affected by the woody vegetation overgrowth. We think that in order to stop and reverse the loss of farmland bird diversity in the low-productive mountainous regions of Bulgaria, the rural sustainable development should be reinforced by implementation of agri-environmental and other policy measures that encourage effectively small-scale extensive farming. © 2015, Bulgarian Academy of Sciences. All rights reserved.
Τα αγροτικά πουλιά είναι γνωστό πως μειώνονται έντονα στην Ευρώπη τα τελευταία 30 χρόνια. Η αγροτική εγκατάλειψη θεωρείται πως αποτελεί το βασικό παράγοντα για τις αρνητικές πληθυσμιακές τους τάσεις. Αυτό το θέμα έχει ευρέως εξεταστεί στην Δυτική Ευρώπη, αλλά ελάχιστα στοιχεία είναι διαθέσιμα για την Κεντρική και Ανατολική. Διερευνήσαμε τη διαφοροποίηση της βιοκοινότητας των πουλιών ως προς τη δομή της σε διαφορετικά στάδια δασικής διαδοχής που έπονται της αγροτικής εγκατάλειψης (από τη δεκαετία του 40) στη Βουλγαρία. Τα αποτελέσματά μας κατέδειξαν πως ο αριθμός των ειδών και η ποικιλότητα μειώνεται ως προς τα στάδια της δευτερογενούς διαδοχής της βλάστησης, αλλά η συνολική σχετική αφθονία δεν επηρεάζεται. Οι αλλαγές της βιοκοινότητας εντοπίστηκαν κυρίως στα λιβαδικά είδη πουλιών, καθώς παρουσίασαν μείωση αριθμού ειδών, ποικιλότητας και αφθονίας. Τα είδη Ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος διατήρησης επίσης παρουσίαζαν μειωτική τάση. Η αναχαίτιση της απώλειας των αγροτικών πουλιών στις ορεινές περιοχές μικρής αποδοτικότητας της Βουλγαρίας θα πρέπει να ενισχυθεί η αειφορική αγροτική ανάπτυξη, μέσω της εφαρμογής αγρο-περιβαλλοντικών και άλλων μέτρων που θα ενθαρρύνουν τη διατήρηση της μικρής κλίμακας παραδοσιακής γεωργίας.
Hudson, L. N., T. et al. 2014. The PREDICTS database: a global database of how local terrestrial biodiversity responds to human impacts. Ecology and Evolution 4(24): 4701-4735.
Biodiversity continues to decline in the face of increasing anthropogenic pressures such as habitat destruction, exploitation, pollution and introduction of alien species. Existing global databases of species’ threat status or population time series are dominated by charismatic species. The collation of datasets with broad taxonomic and biogeographic extents, and that support computation of a range of biodiversity indicators, is necessary to enable better understanding of historical declines and to project – and avert – future declines. We describe and assess a new database of more than 1.6 million samples from 78 countries representing over 28,000 species, collated from existing spatial comparisons of local‐scale biodiversity exposed to different intensities and types of anthropogenic pressures, from terrestrial sites around the world. The database contains measurements taken in 208 (of 814) ecoregions, 13 (of 14) biomes, 25 (of 35) biodiversity hotspots and 16 (of 17) megadiverse countries. The database contains more than 1% of the total number of all species described, and more than 1% of the described species within many taxonomic groups – including flowering plants, gymnosperms, birds, mammals, reptiles, amphibians, beetles, lepidopterans and hymenopterans. The dataset, which is still being added to, is therefore already considerably larger and more representative than those used by previous quantitative models of biodiversity trends and responses. The database is being assembled as part of the PREDICTS project (Projecting Responses of Ecological Diversity In Changing Terrestrial Systems – www.predicts.org.uk). We make site‐level summary data available alongside this article. The full database will be publicly available in 2015.
Η βιοποικιλότητα συνεχίζει να μειώνεται υπό την επίδραση των ανθρωπογενών πιέσεων, όπως η καταστροφή των βιοτόπων, η εκμετάλλευση των φυσικών πόρων, η ρύπανση και η εισαγωγή ξενικών ειδών. Τα χαρισματικά είδη κυριαρχούν σήμερα στις υπάρχουσες παγκόσμιες βάσεις δεδομένων ως προς την κατάσταση απειλής ή τα πληθυσμιακά δεδομένα χρονοσειρών. Η ενοποίηση βάσεων δεδομένων μεγάλης ταξινομικής και βιογεωγραφικής κάλυψης, οι οποίες να μπορούν να υποστηρίξουν και τον υπολογισμό δεικτών βιοποικιλότητας, είναι απαραίτητες για την καλύτερη κατανόηση των ιστορικών μειώσεων της βιοποικιλότητας και να προβλέψουν – και αποτρέψουν – μελλοντικές μειώσεις. Σε αυτήν την εργασία δημιουργούμε και περιγράφουμε μια νέα βάση δεδομένων με άνω των 1,6 εκ. δειγμάτων από 78 χώρες, αντιπροσωπεύοντας 28.000 είδη. Τα δεδομένα προέρχονται από εργασίες τοπικής κλίμακας, οι οποίες αναφέρονται σε χερσαία οικοσυστήματα και συγκρίνουν τα χωρικά πρότυπα κατανομής της βιοποικιλότητας ως προς ανθρωπογενείς πιέσεις σε όλον τον κόσμο. Η βάση περιλαμβάνει μετρήσεις από 208 (εκ των 814) οικοπεριοχές, 13 (εκ των 14) βιολογικές σφαίρες (biomes), 25 (εκ των 35) κέντρα βιοποικιλότητας (hotspots) και 16 (εκ των 17) χώρες μεγάλης ποικιλότητας. Η βάση δεδομένων περιέχει πάνω από 1% των γνωστών ειδών και πάνω από 1% των γνωστών ειδών εντός πολλών τάξα – περιλαμβάνοντας ανθοφόρα φυτά, γυμνόσπερμα, πουλιά, θηλαστικά, ερπετά, αμφίβια, σκαθάρια, λεπιδόπτερα και υμενόπτερα. Η βάση επομένως είναι σημαντικά μεγαλύτερη και πολύ πιο αντιπροσωπευτική από αυτές που έχουν χρησιμοποιηθεί στη μοντελοποίηση των τάσεων και των αποκρίσεων της βιοποικιλότητας. Η βάση δημιουργήθηκε ως μέρος του προγράμματος PREDICTS (Projecting Responses of Ecological Diversity In Changing Terrestrial Systems – www.predicts.org.uk). Στην παρούσα εργασία περιγράφεται συνοπτικά η βάση, ενώ η πλήρης βάση θα είναι διαθέσιμη το 2015.
Zografou, K., Kati, V., Grill, A., Wilson, R.J., Tzirkalli, E., Pamperis, N.L., Halley, J.M. 2014. Signals of climate change in butterfly communities in a Mediterranean protected area. PlosOne. 9 (1), e87245.
The European protected-area network will cease to be efficient for biodiversity conservation, particularly in the Mediterranean region, if species are driven out of protected areas by climate warming. Yet, no empirical evidence of how climate change influences ecological communities in Mediterranean nature reserves really exists. Here, we examine long-term (1998–2011/2012) and short-term (2011–2012) changes in the butterfly fauna of Dadia National Park (Greece) by revisiting 21 and 18 transects in 2011 and 2012 respectively, that were initially surveyed in 1998. We evaluate the temperature trend for the study area for a 22-year-period (1990–2012) in which all three butterfly surveys are included. We also assess changes in community composition and species richness in butterfly communities using information on (a) species’ elevational distributions in Greece and (b) Community Temperature Index (calculated from the average temperature of species’ geographical ranges in Europe, weighted by species’ abundance per transect and year). Despite the protected status of Dadia NP and the subsequent stability of land use regimes, we found a marked change in butterfly community composition over a 13 year period, concomitant with an increase of annual average temperature of 0.95°C. Our analysis gave no evidence of significant year-to-year (2011–2012) variability in butterfly community composition, suggesting that the community composition change we recorded is likely the consequence of long-term environmental change, such as climate warming. We observe an increased abundance of low-elevation species whereas species mainly occurring at higher elevations in the region declined. The Community Temperature Index was found to increase in all habitats except agricultural areas. If equivalent changes occur in other protected areas and taxonomic groups across Mediterranean Europe, new conservation options and approaches for increasing species’ resilience may have to be devised.
Το Ευρωπαϊκό δίκτυο των προστατευόμενων περιοχών θα μπορούσε να καταστεί ανεπαρκές υπό το πρίσμα της κλιματικής αλλαγής, σε περίπτωση που τα είδη αλλάξουν την κατανομή τους προς μεγαλύτερα γεωγραφικά πλάτη και υψόμετρα, όπως αναμένεται. Ιδιαίτερα η περιοχή της Μεσογείου είναι ανεπαρκώς μελετημένη ως προς τις αναμενόμενες αποκρίσεις των ειδών στην κλιματική αλλαγή. Η παρούσα έρευνα αφορά στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στις πεταλούδες, θεωρώντας ως υπόθεση εργασίας το Εθνικό Πάρκο της Δαδιάς. Για αυτό το σκοπό, διερευνήσαμε την αλλαγή της βιοκοινότητας των πεταλούδων σε μακροχρόνια (1998-2011/2012) και βραχυχρόνια βάση (2011-2012), συλλέγοντας δεδομένα σχετικής αφθονίας των ειδών σε 21 και 18 διαδρομές για τα έτη 2011 και 2012 αντίστοιχα, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν για πρώτη φορά το 1998. Η θερμοκρασιακή μεταβολή εκτιμήθηκε για ένα διάστημα 22 ετών (1990-2012), εντός του οποίου πραγματοποιήθηκαν και οι τρεις δειγματοληψίες. Εκτιμήσαμε τις αλλαγές στη σύνθεση της βιοκοινότητας και στην ποικιλότητα των πεταλούδων, θεωρώντας (α) την κατανομή των ειδών ως προς το υψόμετρο στην Ελλάδα, και (β) τον Ευρωπαϊκό «Θερμοκρασιακό δείκτη της βιοκοινότητας», ο οποίος υπολογίζεται ως ο μέσος όρος των θερμοκρασιών των περιοχών όπου απαντάται κάθε είδος στην Ευρώπη, σταθμισμένος με την αφθονία του κάθε είδους ανά δειγματοληπτική περιοχή και έτος. Παρά το μακροχρόνιο καθεστώς προστασίας στην περιοχή του Ε.Π. της Δαδιάς και την επακόλουθη σταθερότητα των χρήσεων γης στην περιοχή μελέτης, βρήκαμε μια αξιοσημείωτη αλλαγή στη σύνθεση της βιοκοινότητας των πεταλούδων κατά το διάστημα των 13 ετών, συνακόλουθα με μια αύξηση της μέσης ετήσιας θερμοκρασίας της τάξεως του 0.95°C. Αντίθετα, η ανάλυσή μας δεν έδειξε να υπάρχει σημαντική μεταβλητότητα στη σύνθεση της βιοκοινότητας μεταξύ δύο διαδοχικών ετών (2011-12), υποδηλώνοντας πως η μεταβλητότητα της σύνθεσης της βιοκοινότητας σε μακροχρόνια βάση μπορεί να είναι το αποτέλεσμα μακροχρόνιων περιβαλλοντικών αλλαγών, όπως η υπερθέρμανση του πλανήτη. Παρατηρήσαμε μια αύξηση της αφθονίας των ειδών που προτιμούν ενδιαιτήματα χαμηλότερων υψομέτρων, ενώ αντίθετα οι αφθονίες των ειδών μεγαλύτερων υψομέτρων μειώθηκαν. Ο Θερμοκρασιακός Δείκτης της Βιοκοινότητας βρέθηκε να αυξάνεται σε όλα τα ενδιαιτήματα, πλην των αγροτικών περιοχών. Αν παρόμοιες αλλαγές καταγραφούν και σε άλλες προστατευόμενες περιοχές και σε άλλες ταξινομικές ομάδες στη Μεσόγειο, είναι αναγκαία η υιοθέτηση μιας νέας οπτικής και ο σχεδιασμός νέων μέτρων προστασίας και διαχείρισης στην Ευρώπη, για τη διατήρησης των ειδών σε μακροχρόνια βάση.
Εφαρμογή: Διαχείριση στην Ελλάδα. H εργασία λήφθηκε υπόψη στο 2ο Ειδικό Διαχειριστικό Σχέδιο του Εθνικού Πάρκου Δάσους «Δαδιάς–Λευκίμμης-Σουφλίου» (Ζώνη Α). Περίοδος εφαρμογής: 2017-2026
Zakkak, S., Kakalis, E., Radovic, A., Halley, J.M., Kati, V. 2014. The impact of forest encroachment after agricultural land abandonment on passerine bird communities: The case of Greece. Journal for Nature Conservation 22 (2): 157-165.
Agricultural land abandonment is one of the main drivers of land use change, leading to various responses of farmland ecological communities. In an effort to better understand the effect of agricultural land abandonment on passerine bird communities, we sampled 20 randomly selected sites [1 km × 1 km] in remote Greek mountains, reflecting an abandonment gradient, in terms of forest encroachment. We sampled 169 plots using the point count method of fixed distance (47 passerine species), and we investigated bird diversity and community structure turnover along the gradient. We found that grazing intensity has a beneficial effect hampering forest encroachment that follows progressively land abandonment. Habitat composition changes gradually with forests developing at the expense of open meadows and heterogeneous grasslands. Forest encroachment has a significant negative effect on bird diversity and species richness, affecting in particular typical farmland and Mediterranean shrubland species. Birds form five distinct ecological clusters after land abandonment: species mostly found in pinewoods and cavity-dwelling species; species that prefer open forests forest edges or ecotones; species that prefer shrubland or open habitats with scattered woody vegetation; Mediterranean farmland birds that prefer semi-open habitats with hedges and/or woodlots; and, generalist forest-dwelling or shrubland species. We extracted a set of 22 species to represent the above ecological communities, as a new monitoring tool for agricultural land use change and conservation. We suggest that the maintenance of rural mosaics should be included in the priorities of agricultural policy for farmland bird diversity conservation.
Η εγκατάλειψη της γεωργικής γης είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες της αλλαγής χρήσεων γης, οδηγώντας σε ποικίλες αποκρίσεις των αγροτικών βιοκοινοτήτων. Σε μια προσπάθεια να κατανοήσουμε την επίδραση της αγροτικής εγκατάλειψης στα στρουθιόμορφα πουλιά, πραγματοποιήσαμε δειγματοληψία σε 20 τυχαίες επιφάνειες (1kmΧ1km) σε ορεινές περιοχές της ΒΔ Ελλάδας εντός τεσσάρων κατηγοριών δασικής διαδοχής, ώστε να αντανακλάται η διαβάθμιση της αγροτικής εγκατάλειψης. Χρησιμοποιήσαμε τη μέθοδο των σημείων ακοής (169 σημεία)για να καταγράψουμε 47 είδη και αναλύσαμε τη διαφοροποίηση της βιοκοινότητας των πουλιών ως προς τη διαβάθμιση της εγκατάλειψης. Βρέθηκε πως η βόσκηση έχει επιθυμητό αποτέλεσμα ως προς την ανακοπή του φαινομένου της δάσωσης που ακολουθεί τη γεωργική εγκατάλειψη. Η σύνθεση των ενδιαιτημάτων αλλάζει σταδιακά ως προς τη διαβάθμιση με τα δάση να εξαπλώνονται εις βάρος των βοσκοτόπων και λιβαδικών εκτάσεων. Η δάσωση έχει σημαντική αρνητική επίδραση στην ποικιλότητα και στον αριθμό των ειδών των πουλιών, και ιδιαίτερα στα τυπικά αγροτικά πουλιά και στα είδη των Μεσογειακών θαμνώνων. Πέντε ομάδες ειδών διακρίνονται ως προς τη διαβάθμιση της εγκατάλειψης: (α) είδη των πευκοδασών και είδη που προτιμούν τις δασικές κοιλότητες, (β) είδη που προτιμούν ανοιχτά δάση, παρυφές δασών και οικοτόνους, (γ) είδη των θαμνώνων ή των ημιανοιχτών θαμνώνων, (δ) Μεσογειακά αγροτικά πουλιά που προτιμούν ημι-ανοιχτά ενδιαιτήματα με φυτοφράχτες ή νησίδες δάσους, και (ε) είδη με γενικευμένη οικοθέση των δασών και θαμνώνων. Εντοπίσαμε 22 είδη που αντιπροσωπεύουν τις παραπάνω οικολογικές κοινότητες, ως ένα νέο διαχειριστικό εργαλείο παρακολούθησης της αλλαγής της γεωργικής χρήσης γης. Προτείνουμε πως η διατήρηση των αγροτικών μωσαϊκών θα πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα της αγροτικής πολιτικής όσον αφορά στη διατήρηση της βιοκοινότητας των αγροτικών πουλιών.
Εφαρμογή: H εργασία λήφθηκε υπόψη σε δυο σημαντικά κείμενα πολιτικής. (α) Στη διαδικασία αξιολόγησης του νομικού πλαισίου που διέπει το δίκτυο Natura 2000 (Fitness Check’ Evaluation of EU Birds and Habitats Directives) και στην αντίστοιχη τελική αναφορά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2016). (β) FAO- Food and Agricultural Organization of the United Nations: Biodiversity for food and agriculture and ecosystem services (2020)
Miculic, K. Radovic, A., Kati, V., Jelaska, S., Tepic, N. 2014. Effects of land abandonment on bird communities of smallholder farming landscapes in post-war Croatia: implications for conservation policies. Community Ecology 15(2): 169-179.
Land abandonment is a widespread phenomenon in agricultural systems, especially in former communist countries of Eastern and South-eastern Europe. Moreover, Croatia was affected by acts of war which enhanced the depopulation of marginal areas impelling further land abandonment. Agricultural landscapes in Croatia are highly parcelled with various proportions of forest habitats due to traditional smallholder farming systems. Secondary successions as a consequence of land abandonment affect farmland birds that are among the most endangered bird species in Europe. We examined bird communities along a habitat gradient in heterogeneous agricultural landscapes. We used the share of woody vegetation cover as a proxy measure for land abandonment that we classified in four classes. Our results showed no significant Shannon Wiener Index differences of bird communities along the land abandonment gradient. However, there were differences in abundances when we examined bird guilds such as farmland, forest and “other” birds separately. However, the conservation value of each of the four land abandonment classes did not show significant differences. We extracted single bird species such as the Yellowhammer (Emberiza citrinella), Red-backed Shrike (Lanius collurio), Song Thrush (Turdus philomelos) and European Robin (Erithacus rubecula) as potential indicator species for the four examined land abandonment levels. With these four species we successfully modelled the distribution of the recorded bird assemblages at the plot level along the four vegetation succession stages. We emphasized the need to develop new and integrative land use management concepts for areas affected by land abandonment in order to formulate sound conservation policy.
Η αγροτική εγκατάλειψη είναι ένα συνηθισμένο φαινόμενο στις αγροτικές περιοχές, ιδιαίτερα στις πρώην κομμουνιστικές χώρες της ανατολικής και νοτιο-ανατολικής Ευρώπης. Επιπλέον, το φαινόμενο της μείωσης του πληθυσμού στις απομακρυσμένες περιοχές ήταν ακόμη πιο έντονο στην Κροατία λόγω των πολεμικών συρράξεων, ώστε η αγροτική εγκατάλειψη να είναι πιο έντονη. Τα αγροτικά οικοσυστήματα στην Κροατία δεν είναι ενιαία, αλλά εναλλάσσονται με δασικά ενδιαιτήματα, ως αποτέλεσμα της μικρής κλίμακας παραδοσιακής γεωργίας. Η δάσωση που έπεται της γεωργικής εγκατάλειψης επηρεάζει τα πουλιά των αγρών, τα οποία είναι από τα πιο απειλούμενα της Ευρώπης. Στην εργασία μας αυτή, εξετάσαμε τη βιοκοινότητα των πουλιών κατά τη διαβάθμιση της αγροτικής εγκατάλειψης, η οποία εκφράστηκε ως τέσσερεις κατηγορίες αυξανόμενης δασικής κάλυψης. Τα αποτελέσματά μας δεν έδειξαν σημαντική επίδραση της εγκατάλειψης στην ποικιλότητα των πουλιών (Shannon index) και οι τέσσερις κατηγορίες δάσωσης δεν διέφεραν σημαντικά ως προς την ορνιθολογική τους αξία διατήρησης. Υπήρχαν ωστόσο σημαντικές διαφορές στην αφθονία των πουλιών. εξετάζοντας χωριστά τρεις διαφορετικές οικολογικές ομάδες (guilds): τα αγροτικά, δασικά και «άλλα» είδη πουλιών. Εξάγαμε τέσσερα είδη (Emberiza citrinella, Lanius collurio, Turdus philomelos, Erithacus rubecula) ως δυνάμενους δείκτες του βαθμού εγκατάλειψης για τις τέσσερις κλάσεις δάσωσης αντίστοιχα. Με τα ως άνω είδη μοντελοποιήσαμε επιτυχώς την κατανομή των καταγεγραμμένων ομάδων ειδών σε επίπεδο δειγματοληπτικής επιφάνειας στη διαβάθμιση της εγκατάλειψης. Υπογραμμίζουμε την ανάγκη να υιοθετηθούν νέες και ολιστικές οπτικές για τις χρήσεις γης στις περιοχές που έχουν εγκαταλειφθεί, με στόχο την εφαρμογή κατάλληλης πολιτικής διατήρησης και προστασίας.
Zakkak, S., Chatzaki, M., Karamalis, N., Kati, V. 2014. Spiders in the context of agricultural land abandonment in Greek Mountains: species responses, community structure and the need to preserve traditional agricultural landscapes. Journal of Insect Conservation 18 (4): 599-611.
Agricultural land abandonment is a major conservation issue when it comes to remote Mediterranean mountainous ecosystems. Although its impact on taxa such as birds or butterflies is well known, knowledge remains poor for less studied invertebrate taxa such as spiders. We sampled ground spiders (Gnaphosidae, Liocranidae, Miturgidae and Corrinidae) in 20 randomly selected sites (1 km × 1 km; 15 pitfall traps) that well depicted a land abandonment gradient, in terms of four forest encroachment classes. Our results showed a negative effect of land abandonment on ground spider species richness and diversity (Simpson index), pinpointing that forested habitats with more than 75 % woody vegetation cover are relatively poor. We also provide evidence for the beneficial role of low intensity grazing (0.4–4 livestock units/km2) for ground spider abundance. Community analysis revealed four distinct clusters of co-occurring species, while Generalized Linear Models at cluster and species level showed the definitive role of forest encroachment, and secondarily of other environmental factors such as humidity, elevation and longitude, in regulating species distribution patterns. Conservation measures for ground spider diversity maintenance should focus on promoting traditional agricultural practices, including small-scale cultivation and mild livestock grazing in order to preserve open and semi-open rural mosaics.
Η εγκατάλειψη της αγροτικής γης είναι ένα σοβαρό θέμα στη σφαίρα της διαχείρισης και προστασίας για τα απομακρυσμένα οικοσυστήματα των Μεσογειακών βουνών. Παρότι η επίδρασή της στα πουλιά ή τις πεταλούδες έχει επαρκώς μελετηθεί, η γνώση μας παραμένει φτωχή για άλλες ομάδες ασπονδύλων όπως οι αράχνες. Στην παρούσα εργασία πραγματοποιήσαμε δειγματοληψία για τις εδαφόβιες αράχνες (Gnaphosidae, Liocranidae, Miturgidae and Corrinidae) σε 20 τυχαία επιλεγμένες επιφάνειες (1km X 1km, 15 παγίδες εδάφους), εντός τεσσάρων κατηγοριών δασικής διαδοχής, οι οποίες αντιπροσώπευαν τη διαβάθμιση της αγροτικής εγκατάλειψης. Τα αποτελέσματά μας έδειξαν πως αγροτική εγκατάλειψη προκαλεί μείωση του πλούτου των ειδών και της ποικιλότητάς τους (Simpson index), καθώς τα δάση με κάλυψη >75% ήταν φτωχότερα. Αποδείξαμε επίσης το θετικό ρόλο της ήπιας βόσκησης (0.4-4 κτηνοτροφικές μονάδες/km2) για την αφθονία των εδαφόβιων αραχνών. Η ανάλυση της βιοκοινότητας κατέδειξε την ύπαρξη τεσσάρων διακριτών ομάδων συμπατρικών ειδών, ενώ τα γενικευμένα γραμμικά μοντέλα (GLM) σε επίπεδο ομάδων και ειδών απέδειξαν τον καθοριστικό ρόλο της δάσωσης, και δευτερευόντως άλλων περιβαλλοντικών παραγόντων όπως η υγρασία, το υψόμετρο και το γεωγραφικό μήκος, στη ρύθμιση των προτύπων κατανομής των ειδών αραχνών. Τα μέτρα προστασίας για τη διατήρηση των εδαφόβιων αραχνών θα πρέπει να επικεντρωθούν στην προώθηση των παραδοσιακών γεωργικών πρακτικών, όπως η μικρής κλίμακας γεωργία και η ήπια βόσκηση, ώστε να διατηρηθούν τα ανοιχτά και ημι-ανοιχτά αγροτικά μωσαϊκά.
Willemse, L., Kati, V, Odé, B. 2014. Epirus Grasshopper: a Prima Ballerina Courtship! In: Hegan, A (ed), No More Endlings: saving species one story at a time, Motivational Press, Melbourne, 246-253.
No Description
Schindler, S., von Wehrden, H., Poirazidis ,K., Wrbka, Th., Kati, V. 2013. Multiscale performance of landscape metrics as indicators of species richness of plants, insects and vertebrates. Ecological Indicators 31: 41– 48.
Landscape metrics are widely used to investigate the spatial structure of landscapes. Numerous metrics are currently available, yet only little empirical research has comparatively examined their indicator value for species richness for several taxa at several scales. Taking a Mediterranean forest landscape – Dadia National Park (Greece) – as a case study area, we explored the performance of 52 landscape level landscape metrics as indicators of species richness for six taxa (woody plants, orchids, orthopterans, amphibians, reptiles, and small terrestrial birds) and for overall species richness. We computed the landscape metrics for circular areas of five different extents around each of 30 sampling plots. We applied linear mixed models to evaluate significant relations between metrics and species richness and to assess the effects of the extent of the considered landscape on the performance of the metrics. Our results showed that landscape metrics were good indicators for overall species richness, woody plants, orthopterans and reptiles. Metrics quantifying patch shape, proximity, texture and landscape diversity resulted often in well-fitted models, while those describing patch area, similarity and edge contrast rarely contributed to significant models. Spatial scale affected the performance of the metrics, since woody plants, orthopterans and small terrestrial birds were usually better predicted at smaller extents of surrounding landscape, and reptiles frequently at larger ones. The revealed pattern of relations and performances will be useful to understand landscape structure as a driver and indicator of biodiversity, and to improve forest and landscape management decisions in Mediterranean and other forest mosaics.
Οι δείκτες του τοπίου (landscape metrics) χρησιμοποιούνται ευρέως για τη διερεύνηση της χωρικής δομής των τοπίων. Υπάρχουν πολλοί δείκτες, αλλά η έρευνα επί της δυνατότητάς τους να καταδεικνύουν τον πλούτο των ειδών σε διαφορετικές κλίμακες είναι ιδιαίτερα περιορισμένη. Θεωρώντας ως υπόθεση εργασίας ένα Μεσογειακό δασικό τοπίο – Εθνικό Πάρκο Δαδιάς (Ελλάδα), διερευνήσαμε την εφαρμογή 52 δεικτών τοπίου ως δείκτες του αριθμού των ειδών για έξι τάξα (ξυλώδη είδη, ορχιδέες, ορθόπτερα, αμφίβια, ερπετά και μικρά χερσαία πουλιά) καθώς και για το συνολικό αριθμό των ειδών. Υπολογίσαμε του δείκτες του τοπίου σε κύκλους πέντε διαφορετικών μεγεθών για κάθε μία από τις 30 δειγματοληπτικές επιφάνειες. Εφαρμόσαμε γραμμικά μικτά μοντέλα για να εκτιμήσουμε τις σημαντικές συσχετίσεις μεταξύ των μετρικών του τοπίου και του αριθμού των ειδών, και για να εκτιμήσουμε την επίδραση του έκτασης της επιφάνειας στη καλή λειτουργία των μετρικών. Τα αποτελέσματά μας έδειξαν πως οι δείκτες του τοπίου ήταν καλοί δείκτες για το συνολικό αριθμό των ειδών, καθώς και για το αριθμό των ξυλωδών ειδών, των ορθοπτέρων και των ερπετών. Οι δείκτες που μετρούσαν το σχήμα των τεμαχίων, την εγγύτητα, την υφή και την ποικιλότητα του τοπίου οδηγούσαν συχνά σε μοντέλα καλής προσαρμοστικότητας, ενώ αυτοί που μετρούσαν την έκταση των τεμαχίων, την ομοιότητα και τη αντίθεση των παρυφών των τεμαχίων σπάνια οδηγούσαν στα σημαντικά στατιστικά μοντέλα. Η χωρική κλίμακα επηρέαζε την επίδοση των δεικτών του τοπίου, καθώς τα ξυλώδη είδη, τα ορθόπτερα και τα μικρά χερσαία πουλιά μπορούσαν να προβλεφθούν καλύτερα σε μικρότερου μεγέθους επιφάνειες, ενώ τα ερπετά συνήθως σε μεγαλύτερες επιφάνειες. Τα ως άνω πρότυπα συσχετίσεων και επιδόσεων των δεικτών του τοπίου μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην κατανόηση της δομής του τοπίου ως βασικό παράγοντα και δείκτη της βιοποικιλότητας, καθώς και στη βελτίωση των διαχειριστικών αποφάσεων για τα δάση και το τοπίο σε Μεσογειακά και άλλα δασικά μωσαϊκά..
*Kati, V., Zografou, K., Tzirkalli, E., Chitos, Th., Willemse, L. 2012. Butterfly and grasshopper diversity patterns in humid Mediterranean grasslands: the roles of disturbance and environmental factors. Journal of Insect Conservation 16 (2): 807-818.
The present paper studies butterfly, grasshopper and vascular plant communities in ten seasonally flooded grasslands with different anthropogenic disturbance regimes (NW Greece). Disturbance intensity was assessed on the basis of disturbance frequency and type (grazing, mowing, trampling, constructions). The distribution patterns of butterflies are regulated by humidity and elevation (Redundancy Analysis). Elevation, flower-heads abundance, low disturbance intensity and plant species richness predict grasshopper species richness well, while the latter together with humidity predict plant species richness (Generalized Linear Models). Chorthippus lacustris, a critically endangered endemic grasshopper species, is positively associated with humid microhabitats with high flower-heads abundance. An indicator value procedure reveals four butterfly species as being typical species for habitats with a pronounced character of hedgerows and tree lines. Conservation management of grassland butterflies should focus on the maintenance of the humid character of the humid grasslands as well as on the maintenance of hedgerows and tree lines. The reduction of human-induced disturbance towards occasional grazing and mowing seems to benefit both butterfly and grasshopper communities. Finally, we suggest the use of grasshoppers as surrogates for vascular plants and vice versa, given their congruent species richness patterns.
Η παρούσα εργασία ερευνά τις βιοκοινότητες των πεταλούδων, των ορθοπτέρων και των αγγειοσπέρμων φυτών σε δέκα παροδικά πλημμυρισμένα λιβάδια υπό διαφορετικό καθεστώς ανθρωπογενούς διαταραχής (ΒΔ Ελλάδα). Η ένταση της διαταραχής εκτιμήθηκε με βάση τη συχνότητά της και τον τύπο της (βόσκηση, χορτονομή, ποδοπάτημα από ζώα, υποδομές).Τα πρότυπα κατανομής των πεταλούδων ρυθμίζονται από την υγρασία και το υψόμετρο (Redundancy Analysis). Το υψόμετρο, η αφθονία των ανθέων, η χαμηλή ένταση της διαταραχής και ο αριθμός των φυτικών ειδών προβλέπουν ικανοποιητικά τον αριθμό των ειδών των ορθοπτέρων, ενώ ο αριθμός των ειδών των ορθοπτέρων κι η υγρασία προβλέπουν ικανοποιητικά τον αριθμό των φυτικών ειδών (Generalized Linear Models). Το είδος Chorthippus lacustris, ένα κρισίμως κινδυνεύον και ενδημικό είδος σχετίζεται θετικά με τα υγρά μικρο-ενδιαιτήματα με μεγάλη αφθονία ανθέων. Η διαδικασία της ανάδειξης δεικτών κατέληξε στην εξαγωγής τεσσάρων ειδών πεταλούδων ως τυπικά είδη για ενδιαιτήματα με εμφανή την ύπαρξη φυτοφραχτών και δεντροστοιχιών. Η διαχείριση των περιοχών για τις πεταλούδες θα πρέπει να εστιάσει στη διατήρηση του υγρού χαρακτήρα των υγρών λιβαδιών, όπως και στη διατήρηση των φυτοφραχτών και των δεντροστοιχιών. Η μείωση της ανθρωπογενούς διαταραχής προς ένα σύστημα περιστασιακής βόσκησης και χορτονομής φαίνεται πως ωφελεί και τις πεταλούδες και τα ορθόπτερα. Τέλος, προτείνουμε τη χρήση των ορθοπτέρων ως δείκτες για τα φυτά και αντίστροφα, δεδομένων της σύγκλισης των προτύπων κατανομής τους.
Εφαρμογή: H εργασία λήφθηκε υπόψη στo Ευρωπαϊκό κόκκινο βιβλίο των Ορθοπτέρων της IUCN που δημοσιεύτηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση (2016)
Selva, N., Kreft, S., Kati, V., Schluck, M., Jonsson, B-G., Mihok, B., Okarma, H., Ibisch, P.L. 2011. Roadless and low traffic areas as conservation targets in Europe. Environmental Management 48:865–877.
With increasing road encroachment, habitat fragmentation by transport infrastructures has been a serious threat for European biodiversity. Areas with no roads or little traffic (“roadless and low-traffic areas”) represent relatively undisturbed natural habitats and functioning ecosystems. They provide many benefits for biodiversity and human societies (e.g., landscape connectivity, barrier against pests and invasions, ecosystem services). Roadless and low-traffic areas, with a lower level of anthropogenic disturbances, are of special relevance in Europe because of their rarity and, in the context of climate change, because of their contribution to higher resilience and buffering capacity within landscape ecosystems. An analysis of European legal instruments illustrates that, although most laws aimed at protecting targets which are inherent to fragmentation, like connectivity, ecosystem processes or integrity, roadless areas are widely neglected as a legal target. A case study in Germany underlines this finding. Although the Natura 2000 network covers a significant proportion of the country (16%), Natura 2000 sites are highly fragmented and most low-traffic areas (75%) lie unprotected outside this network. This proportion is even higher for the old Federal States (western Germany), where only 20% of the low-traffic areas are protected. We propose that the few remaining roadless and low-traffic areas in Europe should be an important focus of conservation efforts; they should be urgently inventoried, included more explicitly in the law and accounted for in transport and urban planning. Considering them as complementary conservation targets would represent a concrete step towards the strengthening and adaptation of the Natura 2000 network to climate change.
Με τη διαρκή επέκταση του οδικού δικτύου, ο κατακερματισμός των ενδιαιτημάτων από τις υποδομές μεταφορών αποτελεί σοβαρή απειλή για την ευρωπαϊκή βιοποικιλότητα. Οι περιοχές χωρίς δρόμους ή με χαμηλή κυκλοφορία («Περιοχές Άνευ Δρόμων και χαμηλής κυκλοφορίας») αντιπροσωπεύουν σχετικά αδιατάρακτα φυσικά ενδιαιτήματα και λειτουργικά οικοσυστήματα. Προσφέρουν πολλά οφέλη για τη βιοποικιλότητα και τις ανθρώπινες κοινωνίες (π.χ. συνδεσιμότητα του τοπίου, φραγμό σε επιβλαβείς οργανισμούς και εισβολές, οικοσυστημικές υπηρεσίες). Οι Περιοχές Άνευ Δρόμων και χαμηλής κυκλοφορίας, με χαμηλότερο επίπεδο ανθρωπογενών διαταραχών, έχουν ιδιαίτερη σημασία στην Ευρώπη λόγω της σπανιότητάς τους και, στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής, λόγω της συμβολής τους στην υψηλότερη ανθεκτικότητα και ρυθμιστική ικανότητα των οικοσυστημάτων του τοπίου. Η ανάλυση των ευρωπαϊκών νομικών εργαλείων δείχνει ότι, αν και οι περισσότεροι νόμοι στοχεύουν στην προστασία στοιχείων που συνδέονται εγγενώς με τον κατακερματισμό, όπως η συνδεσιμότητα, οι οικοσυστημικές διεργασίες ή η ακεραιότητα, οι Περιοχές Άνευ Δρόμων παραμελούνται ευρέως ως νομικός στόχος. Μια μελέτη περίπτωσης στη Γερμανία επιβεβαιώνει αυτό το εύρημα. Αν και το δίκτυο Natura 2000 καλύπτει σημαντικό ποσοστό της χώρας (16%), οι περιοχές Natura 2000 είναι έντονα κατακερματισμένες και οι περισσότερες περιοχές χαμηλής κυκλοφορίας (75%) βρίσκονται απροστάτευτες εκτός του δικτύου. Το ποσοστό είναι ακόμη υψηλότερο στα παλαιά ομόσπονδα κρατίδια (δυτική Γερμανία), όπου μόνο το 20% των περιοχών χαμηλής κυκλοφορίας προστατεύεται. Προτείνουμε οι λίγες εναπομείνασες Περιοχές Άνευ Δρόμων και χαμηλής κυκλοφορίας στην Ευρώπη να αποτελέσουν σημαντικό επίκεντρο των προσπαθειών διατήρησης: θα πρέπει να απογραφούν επειγόντως, να συμπεριληφθούν πιο ρητά στη νομοθεσία και να λαμβάνονται υπόψη στον σχεδιασμό των μεταφορών και τον πολεοδομικό σχεδιασμό. Η αντιμετώπισή τους ως συμπληρωματικών στόχων διατήρησης θα αποτελούσε ένα συγκεκριμένο βήμα προς την ενίσχυση και την προσαρμογή του δικτύου Natura 2000 στην κλιματική αλλαγή.
Schindler, S., Curado, N., Nikolov, S., Kreft, E., Carcamo B., Catsadorakis G., Poirazidis, K, Kati V. 2011. From research to implementation: nature conservation in the Eastern Rhodopes mountains, European Green Belt (Greece and Bulgaria). Journal for Nature Conservation 19:193-201.
Nature conservation should ideally build on the scientific recommendations that are concluded from applied conservation research, as well as on monitoring schemes that evaluate the effectiveness of recommendations. We considered as a case study a system of six protected areas located in the Eastern Rhodopes mountains in the southern part of the European Green Belt (EGB). To investigate nature conservation effectiveness, we reviewed 196 articles from scientific journals and books, eight doctoral and master theses, and 39 scientific reports regarding the Greek (one protected area, 428 km2) and the Bulgarian (five protected areas, 904 km2) part of the study area. We extracted 743 conservation recommendations, and through questionnaires completed by 10 local experts, we found that 74% of the recommendations were familiar for the experts. In the Greek (GR) and the Bulgarian part (BG) only 52% and 16%, respectively, of the recommendations were implemented, and only 15% (GR) and 3.1% (BG) were implemented and evaluated regarding their effectiveness. According to the experts, the main reasons for non-implementation and non-evaluation were absence or incompetence of the responsible authorities. Some recommendations obtained a remarkable low rate of implementation, such as those regarding agriculture and livestock rearing practices (GR: 29%, BG: 16%) or mammal conservation (GR: 0%, BG: 16%). Some other recommendations obtained rather high rates at least for Greece, such as tourism and environmental education (GR: 57%, BG: 42%) and bird conservation (GR: 57%, BG: 11%). We found that researchers and conservation managers at both sides of the Greek-Bulgarian border face similar implementation problems, related often to the lack of political will for nature conservation and establishment of competent authorities. The role of the EGB is crucial in enhancing the established cross-border collaborations between stakeholders involved in nature conservation.
Η προστασία της φύσης θα έπρεπε ιδανικά να βασίζεται στις επιστημονικές προτάσεις οι οποίες προέρχονται από την εφαρμοσμένη έρευνα στη φύση, όπως επίσης και στα προγράμματα βιοπαρακολούθησης, τα οποία και αξιολογούν την αποτελεσματικότητα των άνω προτάσεων. Θεωρήσαμε ως υπόθεση εργασίας ένα σύστημα έξι προστατευόμενων περιοχών στα βουνά της Ανατολικής Ροδόπης στο νότιο τμήμα της Ευρωπαϊκής Πράσινης Ζώνης (EGB). Με στόχο να διερευνήσουμε την αποτελεσματικότητα της διαχείρισης και προστασίας της φύσης, προβήκαμε σε μια ανασκόπηση 196 άρθρων περιοδικών και βιβλίων, οκτώ διδακτορικών και μεταπτυχιακών διατριβών και 39 επιστημονικών αναφορών σχετικά με το Ελληνικό (μία προστατευόμενη περιοχή 428km2) και το Βουλγαρικό (πέντε προστατευόμενες περιοχές, 904km2) τμήμα της περιοχής μελέτης. Εξήχθησαν 743 διαχειριστικές προτάσεις, και βρέθηκε πως το 74% των άνω προτάσεων ήταν γνωστές σε 10 ειδικούς επιστήμονες τοπικά, οι οποίοι συμπλήρωσαν σχετικά ερωτηματολόγια. Στην Ελληνική (GR) και τη Βουλγαρική (BG) πλευρά μόνο 52% και 16% των προτάσεων αντίστοιχα είχαν εφαρμοστεί, ενώ μόνο 15% (GR) και 3.1% (BG) των προτάσεων είχαν εφαρμοστεί και αξιολογηθεί ως προς την αποτελεσματικότητά τους. Σύμφωνα με τους ειδικούς, οι βασικές αιτίες για τη μη εφαρμογή και μη αξιολόγηση ήταν η απουσία ή η ανικανότητα των σχετικών αρμόδιων φορέων. Ορισμένες προτάσεις είχαν ιδιαίτερα χαμηλή βαθμολογία ως προς την εφαρμογή τους, όπως αυτές σχετικά με τις γεωργο-κτηνοτροφικές πρακτικές (GR: 29%, BG: 16%), ή την προστασία των θηλαστικών (GR: 0%, BG: 16%). Ορισμένες άλλες προτάσεις είχαν σχετικά υψηλή βαθμολογία τουλάχιστον για την Ελλάδα, όπως ο τουρισμός και η περιβαλλοντική εκπαίδευση (GR: 57%, BG: 16%) και η προστασία των πουλιών (GR: 57%, BG: 11%). Βρέθηκε πως οι ερευνητές και οι διαχειριστές της φύσης και στις δύο πλευρές των Ελληνο-Βουλγαρικών συνόρων αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα εφαρμογής, τα οποία σχετίζονται συχνά με την απουσία πολιτικής βούλησης για την προστασία της φύσης και την εγκαθίδρυση ικανών αρμόδιων υπηρεσιών. Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Πράσινης Ζώνης (EGB) είναι καθοριστικός στην ενδυνάμωση των διασυνοριακών συνεργασιών μεταξύ των ανθρώπων που ενδιαφέρονται για την προστασία της φύσης.
Εφαρμογή: H εργασία λήφθηκε υπόψη στη διαδικασία αξιολόγησης του νομικού πλαισίου που διέπει το δίκτυο Natura 2000 (Fitness Check’ Evaluation of EU Birds and Habitats Directives) και στην αντίστοιχη τελική αναφορά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2016).
*Kati, V. Poirazidis, K., Dufrêne, M., Halley, J.M., Korakis, G., Schindler, S. Dimopoulos P. 2010. Towards the use of ecological heterogeneity to design reserve networks: a case study from Dadia National Park, Greece. Biodiversity & Conservation 19 (6): 1585-1597.
In this paper, we present a novel approach for using ecological heterogeneity in reserve design. We measured five ecological heterogeneity indices (EHI) and we used a database of six biological groups (woody plants, orchids, orthopterans, aquatic and terrestrial herpetofauna and passerine birds) across 30 sites in a Mediterranean reserve (Greece). We found that all the five EHI were significantly related to the overall species richness and to the species richness of woody plants and birds. Two indices, measuring vertical vegetation complexity (1/D) and horizontal heterogeneity of landcover types (SIDI) in terms of Simpson’s index, predicted well overall species richness and had significantly higher values inside the complementary reserve networks designed after five of the six biological groups. We compared five methods of forming reserve networks. The method of ecological heterogeneity (selecting those sites with the greatest 1/D and then SIDI) was less efficient (non-significantly) than the species-based methods (scoring and complementary networks) but significantly more efficient than the random method (randomly selected network). We also found that the method of complementary ecological heterogeneity (selecting those sites where each EHI had its maximum value) was not that efficient, as it did not differ significantly from the random method. These results underline the potential of the ecological heterogeneity method as an alternative tool in reserve design.
Στην παρούσα εργασία παρουσιάζεται μια νέα προσέγγιση ως προς τη χρήση της οικολογικής ετερογένειας στο σχεδιασμό προστατευόμενων περιοχών. Υπολογίσαμε πέντε δείκτες οικολογικής ετερογένειας (EHI), χρησιμοποιώντας μια βάση δεδομένων έξι βιολογικών ομάδων (ξυλώδη είδη, ορχιδέες, ορθόπτερα, υδρόβια και χερσαία ερπετοπανίδα, και στρουθιόμορφα πουλιά) 30 περιοχών εντός μιας Μεσογειακή προστατευόμενης περιοχής (Ελλάδα). Βρήκαμε πως και οι πέντε δείκτες οικολογικής ετερογένειας σχετίζονταν στατιστικά σημαντικά με το συνολικό αριθμό των ειδών, καθώς και με τον αριθμό των ειδών των ξυλωδών ειδών και των πουλιών. Δύο δείκτες, οι οποίοι εκτιμούσαν την κάθετη πολυπλοκότητα της βλάστησης (1/D) και την οριζόντια ετερογένεια των τύπων εδαφοκάλυψης (SIDI) με βάση τον δείκτη Simpson, ήταν αυτοί που μπορούσαν να προβλέψουν ικανοποιητικά το συνολικό αριθμό των ειδών, ενώ είχαν επιπλέον σημαντικά μεγαλύτερες τιμές εντός του συμπληρωματικού δικτύου ρεζερβών για τις πέντε από τις έξι βιολογικές ομάδες. Συγκρίναμε πέντε μεθόδους σχεδιασμού δικτύου προστατευόμενων περιοχών. Η μέθοδος της οικολογικής ετερογένειας (επιλογή πρώτα των περιοχών με μεγαλύτερο δείκτη 1/D και μετά δείκτη SIDI) ήταν λιγότερο αποτελεσματική (αν και χωρίς στατιστικά σημαντική διαφορά) από τις μεθόδους που βασίζονται σε βιολογικά δεδομένα (μέθοδος ιεράρχησης και μέθοδος συμπληρωματικότητας), αλλά ήταν σημαντικά πιο αποτελεσματική από την τυχαία μέθοδο (τυχαία επιλογή ρεζερβών). Επιπλέον, βρέθηκε πως η μέθοδος της συμπληρωματικής οικολογικής ετερογένειας (επιλογή πρώτα εκείνων των περιοχών όπου κάθε δείκτης EHI είχε τη μέγιστη τιμή) δεν ήταν τόσο αποτελεσματική, καθώς δεν διέφερε σημαντικά από την τυχαία μέθοδο. Τα αποτελέσματά μας υπογραμμίζουν τη δυνατότητα της χρήσης της μεθόδου της οικολογικής ετερογένειας ως ένα εναλλακτικό εργαλείο στο σχεδιασμό δικτύων προστατευόμενων περιοχών.
Εφαρμογή: H εργασία λήφθηκε υπόψη στο 2ο Ειδικό Διαχειριστικό Σχέδιο του Εθνικού Πάρκου Δάσους «Δαδιάς–Λευκίμμης-Σουφλίου» (Ζώνη Α). Περίοδος εφαρμογής: 2017-2026
Michaelides, G., *Kati, V. 2009. Diversity patterns and conservation management of the lizard community in a Mediterranean reserve, Cyprus. Journal of Biological Research 12: 211-220.
The current study explores the diversity patterns of the lizard species assembly found on the Mediterranean island of Cyprus with the broader aim of providing guidelines for the conservation management of these types of Mediterranean species communities. We sampled lizards in eight quadrats of 10 ha each, located in the Xeros Potamos protected area (SW Cyprus), and recorded 16 environmental parameters for each quadrat. We identified eight lizard species, five of which are protected under European legislation (Ablepharus budaki, Chalcides ocellatus, Laudakia stel- lio, Mediodactylus kotschyi, Ophisops elegans), and one that is listed as endangered (Acanthoda- ctylus schreiberi) based on IUCN assessments. The microhabitats used by the resident lizard com- munity in the study area were defined best by substrate, bush cover, humidity, altitude and incli- nation (RDA). Traditionally cultivated land with hedges harbored the highest lizard diversity. The typical habitat for the endangered species A. schreiberi consisted of humid sandy river banks with bush cover, a habitat currently threatened by the Xeros Potamos River channelization. Im- mediate action should involve the establishment of a control mechanism for the protection of the sandy riverbeds from illegal deposit of construction debris, the removal of embankments, and the sustainable use of water so as to maintain the natural flow regimes of the river.
Σε αυτήν την εργασία διερευνήσαμε την ερπετολογική ποικιλότητα στην προστατευόμενη περιοχή Ξερός Ποταμός της Κύπρου (oκτώ περιοχές 10 εκταρίων). Καταγράψαμε οκτώ είδη σαυρών εκ των οπoίων τα πέντε προστατεύονται από την Ευρωπαϊκή νομοθεσία και ένα είναι Κινδυνεύον (Acanthodactylus schreiberi). Βρήκαμε πως τα μικροενδιαιτήματα των σαυροειδών καθορίζονται από τον τύπο του υποστρώματος, την κάλυψη των θάμνων, την υγρασία, το υψόμετρο και την κλίση (RDA, CANOCO). Βρήκαμε πως οι παραδοσιακές αγροτικές καλλιέργειες θα έπρεπε να προστατευτούν ως ενδιαιτήματα πλούσια σε αριθμό ειδών. Επίσης, βρήκαμε πως ο τυπικός βιότοπος του κινδυνεύοντας είδους είναι οι αμμώδεις όχθες του Ξερού Ποταμού. Προτείνουμε άμεσα διαχειριστικά μέτρα για την προστασία του άνω ενδιαιτήματος από μπαζώματα και αμμοληψίες καθώς και την ορθολογική χρήση του νερού, ώστε να υφίσταται διαρκής ροή στο ποτάμι.
Εφαρμογή: H εργασία λήφθηκε υπόψη σε σχετική μελέτη για τη μη έγκριση νέου φράγματος στον Ξηρό Ποταμό στην Πάφο Κύπρου, λόγω των επιπτώσεων στην ερπετοπανίδα
Pullin, A.S., Báldi, A., Can, O.E., Dieterich, M., Kati, V., Livoreil, B., Lövei, G., Nevin, O., Selva, N., Sousa-Pinto, I. 2009. Conservation Focus on Europe: Major conservation policy issues that need to be informed by conservation science. Conservation Biology 23 (4): 818-824.
Europe is one of the world’s most densely populated continents and has a long history of human‐dominated land‐ and seascapes. Europe is also at the forefront of developing and implementing multinational conservation efforts. In this contribution, we describe some top policy issues in Europe that need to be informed by high‐quality conservation science. These include evaluation of the effectiveness of the Natura 2000 network of protected sites, implications of rapid economic and subsequent land‐use change in Central and Eastern Europe, conservation of marine biodiversity and sustainability of fisheries, the effect of climate change on movement of species in highly fragmented landscapes, and attempts to assess the economic value of ecosystem services and biodiversity. Broad policy issues such as those identified are not easily amenable to scientific experiment. A key challenge at the science–policy interface is to identify the research questions underlying these problem areas so that conservation science can provide evidence to underpin future policy development.
Στο παρόν δοκίμιο συνοψίζονται και αναλύονται τα πλέον σημαντικά θέματα πολιτικής στον τομέα της βιολογίας διατήρησης στην Ευρώπη, σε μια απόπειρα σύνδεσης της επιστημονικής γνώσης με την πολιτική εφαρμογή. Παρουσιάζονται θέματα όπως η αποτελεσματικότητα του δικτύου Φύση 2000 στην Ευρώπη, οι συνέπειες της ταχύτατης οικονομικής ανάπτυξης και της αλλαγής των χρήσεων γης, η διατήρηση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας, η επίδραση της κλιματικής αλλαγής στην κατανομή των ειδών σε ήδη κατατεμαχισμένα ενδιαιτήματα και η αποτίμηση της βιοποικιλότητας και των οικολογικών υπηρεσιών με οικονομικούς όρους. Η μεγαλύτερη πρόκληση για τους επιστήμονες τίθεται πια στη θέση καίριων επιστημονικών ερωτημάτων και στην σύνδεση των επιστημονικά τεκμηριωμένων λύσεων με την πολιτική απόφαση και εφαρμογή.
Εφαρμογή: H εργασία λήφθηκε υπόψη στα εξής κείμενα πολιτικής: (α) UNEP-United Nations Environment Programme. Global Environment Outlook 5: Environment for the future we want. 2012
*Kati, V., Dimopoulos, P., Papaioannou, H., Poirazidis, K. 2009. Ecological management of a Mediterranean mountainous reserve (Pindos National Park, Greece) using the bird community as an indicator. Journal for Nature Conservation 17 (1): 47-59.
We used the community of passerines and woodpeckers as a target group for the conservation management of Pindos National Park (NW Greece). We conducted bird point counts twice during springtime in 72 plots that represented the main vegetation types (16 sites). We recorded 56 species (14 of conservation concern-SPEC). The montane grasslands were the most important habitats in terms of species of conservation concern, whereas the agricultural mosaics were the most species-rich habitats. The mixed pine-beech woods were significantly richer than the pinewoods, whereas pinewoods and broad-leaved woods did not differ significantly between them. The bird diversity was significantly correlated with the number of tree layers, the vertical structural complexity and the maximum height of trees. The presence of grassland, forest and agricultural habitat type, as well as the altitude and the vegetation structural complexity were the main environmental parameters determining species composition (Canonical Correspondence Analysis). We identified a set of 17 typical species (IndVal analysis) to be used in the monitoring scheme of the Park, which were characteristic of the main bird habitat types distinguished by Ward’s hierarchical clustering. Conservation measures should involve maintenance of the traditional agricultural practices, montane grasslands, old growth woods, as well as the vertical vegetation complexity and high trees in forest stands.
Διερευνήθηκε η βιοκοινότητα των στρουθιόμορφων και δρυοκολαπτόμορφων πουλιών με στόχο την ορθολογική διαχείριση του Εθνικού Δρυμού της Πίνδου ως προς την ορνιθοπανίδα. Με τη μέθοδο των σημείων ακοής (144 δειγματοληψίες) καταγράψαμε 56 είδη πουλιών, εκ των οποίων τα 14 είναι ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος διατήρησης (SPEC). Βρήκαμε πως τα ορεινά λιβάδια είναι τα πλέον σημαντικά ως προς τα είδη SPEC, ενώ τα αγροτικά μωσαϊκά τα πιο σημαντικά ως προς το συνολικό αριθμό των ειδών. Βρήκαμε επίσης πως τα μικτά δάση οξυάς-πεύκης είναι πιο πλούσια από τα αμιγή πευκοδάση. Ο αριθμός των ειδών των πουλιών σχετίζεται σημαντικά με τον αριθμό των ορόφων βλάστησης και το μέγιστο ύψος των δέντρων. Επίσης με τη χρήση πολυπαραγοντικής στατιστικής διερευνήσαμε τις παραμέτρους που καθορίζουν την κατανομή των ειδών και αναδείξαμε 17 είδη πουλιών, τυπικά των ενδιαιτημάτων των πουλιών (ανάλυση ομαδοποίησης, IndVal). Με βάση τα αποτελέσματά μας προτείνουμε συγκεκριμένα διαχειριστικά μέτρα για τη διατήρηση της ορνιθοπανίδας, όπως η διατήρηση της παραδοσιακής αγροτικής χρήσης, των ορεινών λιβαδιών, των ώριμων δασικών συστάδων και της σύνθετης κατακόρυφης δομής βλάστησης.
Εφαρμογή: H εργασία γνωστοποιήθηκε στο αρμόδιο Δασαρχείο για εφαρμογή των αποτελεσμάτων της στη δασική διαχείριση, αλλά δεν λήφθηκε υπόψη.
Zografou, K., Sfenthourakis, S., Pullin, A., *Kati, V. 2009. On the surrogate value of red-listed butterflies for butterflies and grasshoppers: a case study in Grammos site of Natura 2000, Greece. Journal of Insect Conservation 13: 505-514.
We tested the surrogate value of butterflies, red-listed butterflies and grasshoppers for each other in terms of diversity patterns congruence and complementarity at a site in the NATURA 2000 network. Grammos Mountain is proposed as a new Prime Butterfly Area for Greece: it supports a total of 56 grasshopper species and 112 butterfly species, 24 of which are of European conservation concern (SPEC) and two of Prime Butterflies Area Project. We found a strong congruence in the species richness patterns of SPEC butterflies, butterflies and grasshoppers, because three common ecological factors influenced them: number of flower heads, altitude, and cover of low trees or bushes (Redundancy Analysis, CANOCO). Each complementarity network maintained quite well the species richness of the other two target groups (<18% average species loss). SPEC butterflies were the best surrogate group overall and therefore we propose that they should be monitored on a permanent basis.
Σε αυτήν την εργασία μελετούμε οικολογικά τις βιοκοινότητες των ημερόβιων Λεπιδοπτέρων, των απειλούμενων Λεπιδοπτέρων και των Ορθοπτέρων και διερευνούμε την αξία δείκτη της μιας ομάδας ως προς τις άλλες, χρησιμοποιώντας δύο τεχνικές. Καταγράψαμε συνολικά 56 είδη Ορθοπτέρων και 112 είδη ημερόβιων Λεπιδοπτέρων στην προστατευόμενη περιοχή του Γράμμου, εκ των οποίων τα 26 είδη είναι προστατευόμενα σε Ευρωπαϊκό επίπεδο (SPEC) και δύο είναι είδη εξαιρετικού καθεστώτος προστασίας (PBAs). Βρήκαμε πως υπάρχει σημαντική συσχέτιση μεταξύ των πρότυπων κατανομής των SPEC πεταλούδων, όλων των ειδών των πεταλούδων και τον Ορθοπτέρων. Εξηγήσαμε αυτές τις συσχετίσεις οικολογικά και βρήκαμε πως οφείλονται σε τρεις κοινούς περιβαλλοντικούς παραμέτρους: στον αριθμό των φυτών σε ανθοφορία, στο υψόμετρο και στην κάλυψη των χαμηλών δέντρων και θάμνων (CANOCO). Το συμπληρωματικό δίκτυο που επιλέχθηκε ως προς τα απειλούμενα είδη πεταλούδων (SPEC) ήταν αρκετά αποτελεσματικό για την προστασία όλων των ημερόβιων Λεπιδοπτέρων και των ορθοπτέρων (λιγότερο από 18% απώλεια ειδών), ώστε να προτείνονται ως καλό υποκατάστατο της βιοποικιλότητας για τις ως άνω ομάδες. Προτείνουμε επίσης την περιοχή του Γράμμου ως νέα περιοχή προτεραιότητας προστασίας για της πεταλούδες στην Ευρώπη (Prime Butterfly Area).
Poirazidis, K., Goutner, V., Tsachalidis, E., Kati, V. 2007. Comparison of nestsite selection patterns of different sympatric raptor species as a tool for their conservation. Animal Biodiversity and Conservation 30 (2):131-145.
In this study the nest-site selection patterns of four tree-nesting sympatric raptor species in Dadia National Park (Greece) were compared in order to provide a sound conservation tool for their long-term management in the area. The species studied were the Black vulture (Aegypius monachus), the Lesser-spotted eagle (Aquila pomarina), the Booted eagle (Hieraaetus pennatus) and the Goshawk (Accipiter gentilis). Twenty-six variables illustrating the landscape context and vegetation structure of nesting sites were analysed. Multivariate-ANOVA and Discriminant Function Analysis were used to test for significant differentiations in nest-site characteristics among the species. The species studied were initially differentiated by geomorphology and distance to foraging areas. Once these were determined their nesting areas were established according to forest structure. Our results indicate that forest management should integrate the preservation of mature forest stands with sparse canopy and forest heterogeneity in order to conserve suitable nesting habitats for the raptors. Specific conservation measures such as restriction of road construction should be implemented in order to protect the active nests and provisions should be made for adequate nesting sites for the Black vulture, which is sensitive to human disturbance.
Σε αυτήν την εργασία συγκρίνουμε τις θέσεις φωλεοποίησης τεσσάρων συμπατρικών δασόβιων αρπακτικών πουλιών στην προστατευόμενη περιοχή της Δαδιάς, με στόχο τη θέση διαχειριστικών μέτρων για τη μακροχρόνια διατήρηση των πληθυσμών τους. Καταγράψαμε 26 παραμέτρους δομής βλάστησης και δομής του τοπίου στις θέσεις φωλεοποίησης του μαυρόγυπα (Aegypius monachus), του κραυγαετού (Aquila pomarina), του γερακαετού (Hieraaetus pennatus) και του διπλοσάινου (Accipiter gentilis). Βρήκαμε πως πρώτα η γεωμορφολογία και η απόσταση από την περιοχή τροφοληψίας και έπειτα η δομή της βλάστησης επηρεάζει άμεσα την επιλογή των θέσεων φωλεοποίησης (πολυπαραγοντική ανάλυση). Με βάση τα αποτελέσματά μας προτείνουμε τη διατήρηση των ώριμων δασικών συστάδων με αραιό υποόροφο καθώς και τη διατήρηση της δασικής ετερογένειας. Επίσης προτείνουμε ειδικά διαχειριστικά μέτρα για την προστασία των ενεργών φωλιών του μαυρόγυπα, όπως τον περιορισμό της διάνοιξης δρόμων και τη μείωση της ανθρωπογενούς όχλησης πλησίον των φωλιών του.
Εφαρμογή: H εργασία λήφθηκε υπόψη στο 2ο Ειδικό Διαχειριστικό Σχέδιο του Εθνικού Πάρκου Δάσους «Δαδιάς–Λευκίμμης-Σουφλίου» (Ζώνη Α). Περίοδος εφαρμογής: 2017-2026
*Kati, V., Foufopoulos, J., Ioannidis, Y., Papaioannou, H., Poirazidis, K., Lebrun, Ph. 2007. Diversity, ecological structure and conservation of herpetofauna in a Mediterranean area (Dadia National Park, Greece). Amphibia-Reptilia 28: 517-529.
The current study attempts to explore the diversity patterns and the ecological structure of herpetofauna in order to provide a guideline for its conservation management, taking as case study the Dadia national park, in Greece. We surveyed 36 sites by conducting time constraint visits and random transects to sample semi-aquatic (amphibians and freshwater terrapins) and terrestrial (lizards and terrestrial tortoises) herpetofauna respectively. We recorded 20 herpetofauna taxa, including five protected species. The park authorities should maintain brooks as a high priority habitat for semi-aquatic herpetofauna, periodically flooded land and lowland streams as important habitats, and to a lesser degree anthropogenic wet habitats. Semi-aquatic species have narrow habitat requirements related to substrate type and humidity. Terrestrial herpetofauna species are influenced by the degree of shade and the type of substrate; they favour a diversity of semi-open habitats (open oakwoods, heaths), located in the buffer zone rather than in the core of the park that contains densely forested habitats. Management focusing on raptors, the initial conservation priority of the national park, is compatible with the conservation of the terrestrial herpetofauna, as the proposed maintenance of an open forest structure is beneficial for terrestrial herpetofauna as well. Our research indicates that future management programs will have to address the needs of herpetofauna species independently and that they should also be integrated in the monitoring programme of the park, with emphasis on the conservation status and trend of the five protected species.
Σε αυτήν την εργασία διερευνήσαμε την ποικιλότητα και τη δομή της βιοκοινότητας της ερπετοπανίδας (αμφίβια, ερπετά) στην προστατευόμενη περιοχή της Δαδιάς (36 περιοχές δειγματοληψίας). Παρουσιάζονται η κατανομή και τα μικρο-ενδιαιτήματα 20 ειδών, συμπεριλαμβανομένων 5 προστατευόμενων. Βρήκαμε πως τα ορεινά ρέματα διαρκούς ροής, και έπειτα οι περιοδικά πλημμυριζόμενες εκτάσεις και τα πεδινά ρέματα είναι τα πλέον σημαντικά ενδιαιτήματα προς διατήρηση για την υδρόβια ερπετοπανίδα. Αντίστοιχα οι ημιανοιχτές εκτάσεις όπως τα δρυοδάση και τα φρυγανικά οικοσυστήματα είναι τα πλέον σημαντικά ενδιαιτήματα για τη χερσαία ερπετοπανίδα. Ο τύπος του υποστρώματος και ο βαθμός της υγρασίας ρυθμίζουν την κατανομή των ειδών της υδρόβιας ερπετοπανίδας, ενώ ο τύπος του υποστρώματος και ο βαθμός κάλυψης της βλάστησης ρυθμίζουν την κατανομή των ειδών της χερσαίας ερπετοπανίδας (πολυπαραγοντική ανάλυση). Η διαχείριση του δάσους όπως πραγματοποιείται σήμερα με στόχο την προστασία των αρπακτικών πουλιών ευνοεί και τη χερσαία ερπετοπανίδα, καθώς διατηρείται η ανοιχτή δομή του δάσους. Προτείνουμε την ένταξη της ερπετοπανίδας στο πρόγραμμα βιοπαρακολούθησης της προστατευόμενης περιοχής της Δαδιάς, με επίκεντρο τους πληθυσμούς των πέντε προστατευόμενων ειδών. Η παρούσα εργασία εντάσσεται πλήρως στο πλαίσιο της διδακτορικής διατριβής.
Εφαρμογή: H εργασία λήφθηκε υπόψη στο 2ο Ειδικό Διαχειριστικό Σχέδιο του Εθνικού Πάρκου Δάσους «Δαδιάς–Λευκίμμης-Σουφλίου» (Ζώνη Α). Περίοδος εφαρμογής: 2017-2026
Sjögren-Gulve, P., Långström, E., Báldi, A., Ibisch, P., Kati, V., Livoreil, B., Selva, N. 2007. Conservation biology and the 300th anniversary of the birth of Carl Linnaeus. Conservation Biology 21 (4): 905-906.
This article was published as a Letter to the Editor. On the occasion of the 300th anniversary of the death of C. Linnaeus, we present a brief overview of his contribution to science. We also try to connect the work and form of this great systematic with today and the modern science of conservation biology
Αυτό το άρθρο δημοσιεύτηκε ως επιστολή (Letter to the Editor). Με αφορμή την επέτειο των 300 ετών από το θάνατο του C. Linnaeus, παρουσιάζουμε μια σύντομη ανασκόπηση της συνεισφοράς του στην επιστήμη. Επιχειρούμε επίσης να συνδέσουμε το έργο και τη μορφή του μεγάλου αυτού συστηματικού με το σήμερα και τη σύγχρονη επιστήμη της βιολογίας διατήρησης.
Papaioannou, H., *Kati, V. 2007. Current status of the Balkan chamois (Rupicapra rupicapra balcanica) in Greece: implications for conservation. Belgian Journal of Zoology 137 (1): 33-39.
In this study, we carried out direct and indirect surveys in 30 Greek areas to clarify the current status of the Balkan chamois (Rupicapra rupicapra balcanica). It is an important flagship species for conservation in Greece, protected by both National and European legislation. New chamois populations are recorded for the first time in 3 areas, direct sightings of chamois are found in 11 areas, and presence is reported by locals in a further 4 areas. The overall potential distribution area of the species is 1.663km2. The chamois is considered extinct in 6 areas and its presence is doubtful in the remaining 6 areas. Chamois have a frag-mented dispersal pattern in Greece and three blocks of populations are distinguished : Pindus, Sterea Ellada and Rhodopi popula-tions. Population sizes do not usually exceed 30 individuals in each area, and the maximum population size recorded is 120-130 individuals (Mt. Timfi). Our preliminary estimate of the total Greek population size is between 477 and 750, which is slightly higher than previous estimates. Although most sites are within established reserves, protected by the Natura 2000 network, there is an urgent need for further conservation measures. Poaching is considered to be the major threat to this species, therefore effective protection is urgently needed, through the enhancement of guarding system against poaching, the control of roads usage within its core range, and the creation of protected natural corridors between chamois populations.
Σε αυτήν την εργασία παρουσιάζουμε τα αποτελέσματα μιας δεκαετούς έρευνας για την κατανομή και την πληθυσμιακή κατάσταση του Βαλκανικού αγριόγιδου (Rupicapra rupicapra balcanica) στην Ελλάδα. Καταγράψαμε πληθυσμούς του αγριόγιδου σε 18 βουνά της Ελλάδας. Αβέβαιη είναι η παρουσία του σε άλλα έξι βουνά, και έχει εξαφανιστεί σε άλλα έξι βουνά. Η κατανομή του διαρθρώνεται σε τρεις ομάδες: Πίνδο, Στερεά Ελλάδα και Ροδόπη, ενώ είναι άγνωστο αν υφίσταται γενετική ροή μεταξύ των τοπικών πληθυσμών εντός των άνω ομάδων. Η κατανομή του είδους καλύπτει μια έκταση 1663 km2 και ο συνολικός πληθυσμός του δεν ξεπερνά τα 750 άτομα. Παρότι το είδος προστατεύεται από την Ελληνική και την Ευρωπαϊκή νομοθεσία, απειλείται σοβαρά με εξαφάνιση λόγω του κατατεμαχισμένου προτύπου κατανομής του και των ιδιαίτερα μικρών τοπικών πληθυσμιακών μεγεθών. Προτείνουμε ως διαχειριστικά μέτρα την εξάλειψη της λαθροθήρας και τον έλεγχο της χρήσης των ορεινών δρόμων.
Εφαρμογή: Η εργασία λήφθηκε υπόψη στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για το Αγριόγιδο των Βαλκανίων (Rupicapra rupicapra balcanica) (2020).
*Kati, V., Sekercioglu, C.H. 2006. Diversity, ecological structure, and conservation of the landbird community of Dadia reserve, Greece. Diversity and Distributions 12: 620-629.
Birds are integral to many environmental monitoring schemes. However, there has been little research on the ecological basis of utilizing bird species as indicators of their respective communities and habitats. We used point counts to survey 72 landbird species, 16 of conservation concern, in the Dadia Nature Reserve, Greece, in order to understand the ecology of bird diversity patterns, analyse community composition, identify species characteristic of major vegetation types, and improve long‐term management and monitoring protocols. We sampled 36 sites representing 21 vegetation types. Highly heterogeneous sites were the most species rich and rural mosaics (small fields and pastures of low intensity land use, separated by thick hedgerows and tree lines) were twice as rich as intensified crop monocultures. Using multivariate analysis, we found that vegetation cover and height affected the composition of the avifauna. Twenty‐one predefined vegetation categories clustered into eight distinct bird habitat types: field crops, rural mosaics, mosaic sites, poplar trees, broadleaved woods, pinewoods, shrubs, and heaths. Ten bird species were highly characteristic of the main bird habitat types in the study area. Our results emphasize the importance of conserving rural mosaics, hedgerows, and openings within forests for landbird conservation in the Mediterranean countryside. We also provide evidence in support of maintaining horizontal heterogeneity at a local scale. Finally, we suggest that monitoring populations of certain indicator bird species can be a cost‐effective and efficient way to monitor the state and habitat quality of the entire landbird community, thereby integrating the knowledge of community structure into conservation decision‐making.
Σε αυτήν την εργασία διερευνήσαμε την ποικιλότητα και τη δομή της βιοκοινότητας των μικρών χερσαίων πουλιών στην προστατευόμενη περιοχή της Δαδιάς (36 επιφάνειες 20ha έκαστη). Με τη μέθοδο των σημείων ακοής καταγράψαμε 72 είδη, εκ των οποίων τα 16 είδη είναι Κοινοτικού ενδιαφέροντος διατήρησης. Βρήκαμε πως τα αγροτικά μωσαϊκά είναι δύο φορές πιο πλούσια σε αριθμό ειδών από ότι οι εντατικές μονοκαλλιέργειες. Βρήκαμε επίσης πως η κάλυψη και το ύψος της βλάστησης είναι οι δύο κύριοι παράγοντες που ρυθμίζουν την κατανομή των ειδών, ενώ διακρίναμε πέντε βασικούς τύπους ενδιαιτημάτων για τα πουλιά (ανάλυση ομαδοποίησης). Βρήκαμε επίσης 10 είδη πουλιών – δείκτες, χαρακτηριστικά των άνω ενδιαιτημάτων. Με βάση τα άνω αποτελέσματα προτείνουμε τα εξής διαχειριστικά μέτρα: τη διατήρηση της οριζόντιας ετερογένειας του τοπίου σε τοπική κλίμακα, καθώς και τη βιοπαρακολούθηση των 10 ειδών-δεικτών, ως υποκατάστατα για όλη τη βιοκοινότητα των πουλιών.
*Kati, V., Mani, P., von Helversen, O., Willemse, F., Elsner, N., Dimopoulos, P. 2006. Human land use threatens endemic wetland species: the case study of Chorthippus lacustris (Orthoptera: Acrididae) in Epirus, Greece. Journal of Insect Conservation 10: 65-74
Chorthippus lacustris is an endemic grasshopper (Orthoptera) species in Epirus, Greece. Its population status, habitat characteristics, and relation to historical and current human land use are investigated. The species has a restricted and fragmented distribution pattern. Five locations, four within Pamvotida Lake basin and one in Lake Paramythia, cover a total of 0.12 km2. It is strongly dependent on wet grasslands, flooded on a seasonal basis. The greatest population density is recorded in the site with the greatest diversity of dominant plant species. Ch. lacustris is estimated to have lost 85–99% of its habitat during the last 50 years due to wetland drainage. The main threat to the species survival is further habitat loss by urbanisation around Pamvotida Lake and by land conversion to agriculture in Paramythia Lake, even though both sites belong to the Natura 2000 network. The species status is Critically Endangered and it should be listed in Annex II of the Habitat Directive (92/43/EEC) as a priority species for conservation. Restoring wet grasslands, protecting them from further urbanisation and drainage, and monitoring species population are the main measures proposed for its conservation.
Αυτή η εργασία διερευνά την κατανομή, το καθεστώς προστασίας, τις οικολογικές προτιμήσεις και το πληθυσμιακό μέγεθος του ενδημικού είδους ορθοπτέρου της Ηπείρου Chorthippus lacustris. Βρήκαμε το είδος σε πέντε μόνο περιοχές, τέσσερις εντός του λεκανοπεδίου της λίμνης Παμβώτιδας και μία στην Λιμνοπούλα της Παραμυθιάς (περιοχές του δικτύου Φύση 2000). Το ενδημικό είδος είναι άμεσα εξαρτημένο από τα υγρά πλημμυρισμένα λιβάδια, έχει πολύ μικρό και κατατεμαχισμένο εύρος κατανομής, καλύπτοντας μόλις 0,12 km2, και κινδυνεύει άμεσα από την καταστροφή και το μπάζωμα των υγρών λιβαδιών, λόγω οικιστικής και αγροτικής ανάπτυξης. Προτείνουμε για το ενδημικό είδος καθεστώς προστασίας ως Κρίσιμα Κινδυνεύον και μια σειρά άμεσων μέτρων για τη διατήρησή του.
Εφαρμογή: H εργασία χρησιμοποιήθηκε για την αξιολόγηση του είδους σε Κρισίμως Κινδυνεύον (CR) από την IUCN (2016). Λήφθηκε επίσης υπόψη για να συμπεριληφθεί το είδος στο προσχέδιο του Προεδρικού Διατάγματος για την προστασία της Λίμνης Παμβώτιδας.
Korakis, G., Gerasimidis, A., Poirazidis, K., Kati, V. 2006. Floristic records from Dadia-Lefkimi-Soufli National Park, NE Greece. Flora Mediterranea 16:11-32.
The Dadia–Lefkimi–Soufli National Park in North-Eastern Greece is a protected area distin-guished as particularly significant not only at the national but also at the European level. The long-term but mild human exploitation coupled with the heterogeneity of the habitats and the maintenance of nature have resulted in the conservation of an important biodiversity of biota, characterized by the existence of unique and rare species of flora and fauna. The present study provides an initial recording of the flora in the area based on fieldwork, and consisting of a total of 351 vascular taxa. Collective data on the chorology, life-form and the habitats of plant taxa are presented.
Το Εθνικό Πάρκο της Δαδιάς-Λευκίμμης-Σουφλίου βρίσκεται στη Θράκη, σε μια περιοχή μεγάλου φυτογεωγραφικού ενδιαφέροντος, συνδέοντας την Ευρώπη με την Ανατολία. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η χλωρίδα των σερπεντινικών υποβάθρων. Στην εργασία αυτή παρουσιάζεται μια ανασκόπηση όλης της γνωστής χλωρίδας του Πάρκου και καταδεικνύεται ο ισχυρός Μεσογειακός παράγοντας στη σύνθεση της χλωρίδας, η ύπαρξη ανατολικής επιρροής, και ο βαθμός ενδημισμού. Σημαντικά τάξα από την άποψη της διατήρησης είναι Minuartia greuteriana, Onosma kittanae, Salix xanthicola, Eriolobus trilobatus, Cephalanthera epipactoides και Cistus laurifolius, ενώ πολλά άλλα τάξα σημαντικά από χλωριδικής αποψης ή σπάνια στην Ελλάδα συμπεριλαμβάνονται. Συνολικά, 32 φυτικά τάξα του Εθνικού Πάρκου συγκαταλέγονται σε εθνικούς και διεθνείς καταλόγους προστασίας.
Εφαρμογή: Διαχείριση στην Ελλάδα. H εργασία λήφθηκε υπόψη στο 2ο Ειδικό Διαχειριστικό Σχέδιο του Εθνικού Πάρκου Δάσους «Δαδιάς–Λευκίμμης-Σουφλίου» (Ζώνη Α). Περίοδος εφαρμογής: 2017-2026.
Grill, A., Knoflach, B., Cleary, D., Kati, V. 2005. Butterfly, spider, and plant communities in different land-use types: Sardinia, Italy. Biodiversity and Conservation 14: 1281-1300.
Butterfly, spider, and plant species richness and diversity were investigated in five different land-use types in Sardinia. In 16 one-hectare plots we measured a set of 15 environmental variables to detect the most important factors determining patterns of variation in species richness, particularly endemicity. The studied land-use types encompassed homogeneous and heterogeneous shrublands, shrublands with tree-overstorey, Quercus forest and agricultural land. A total of 30 butterfly species, among which 10 endemics, and 50 spider (morpho)species, were recorded. Butterfly and spider community composition differed according to land-use type. The main environmental factors determining diversity patterns in butterflies were the presence of flowers and trees. Spiders reacted mainly to habitat heterogeneity and land-use type. Traditional land-use did not have adverse effects on the diversity of butterflies, spiders, or plants. The number of endemic butterfly species per treatment increased with total species richness and altitude. Butterfly and spider richness did not co-vary across the five land-use types. Butterflies were, however, positively associated with plant species richness and elevation, whereas spiders were not. Conclusively, butterflies did not appear to be good indicators for spider diversity and species richness at the studied sites.
Σε αυτήν την εργασία εκτιμήσαμε την ποικιλότητα των ειδών ημερόβιων Λεπιδοπτέρων, των αραχνών και των φυτών σε πέντε διαφορετικούς τύπους χρήσης γης στη Σαρδηνία. Μετρήσαμε 15 μεταβλητές σε 16 δειγματοληπτικές επιφάνειες του ενός εκταρίου. Συνολικά καταγράψαμε 40 μορφο-είδη αραχνών και 30 είδη Λεπιδοπτέρων, εκ των οποίων τα 10 ήταν ενδημικά. Βρήκαμε πως η σύνθεση των ειδών των βιοκοινοτήτων των Λεπιδοπτέρων και των αραχνών διαφέρει στους διαφορετικούς τύπους χρήσης γης. Η ύπαρξη ανθέων και δέντρων είναι οι δύο βασικοί παράγοντες που καθορίζουν την κατανομή των Λεπιδοπτέρων, ενώ η ετερογένεια του ενδιαιτήματος και η χρήση της γης είναι οι βασικοί παράγοντες που επηρέαζαν τις αράχνες. Βρήκαμε επίσης πως ο αριθμός των ενδημικών ειδών των Λεπιδοπτέρων, ο συνολικός αριθμός Λεπιδοπτέρων και το υψόμετρο συσχετίζονται θετικά, ενώ ο συνολικός αριθμός των Λεπιδοπτέρων συσχετίζεται θετικά με τον αριθμό των φυτικών ειδών. Δεν βρήκαμε καμία σημαντική συσχέτιση στα πρότυπα κατανομής των ειδών Λεπιδοπτέρων και αραχνών στους πέντε διαφορετικούς τύπους χρήσης γης, άρα τα Λεπιδόπτερα δεν συνιστούν καλό δείκτη βιοποικιλότητας ως προς τις αράχνες στην περιοχή μελέτης.
*Kati, V., Devillers, P., Dufrêne, M., Legakis, A., Vokou, D., Lebrun, Ph. 2004. Hotspots, complementarity or representativeness? Designing optimal small-scale reserves for biodiversity conservation. Biological Conservation 120 (4): 471-480.
Reserve networks are a major tool of ecological management aiming at biodiversity conservation. Maximizing the number of species conserved with the minimum land sacrifice is a primary requirement in reserve design. In this study, we examine the efficiency of five different scenarios to conserve: (i) the biodiversity of one target group and (ii) the overall biodiversity of an area. The study was conducted in Dadia Reserve, in northern Greece. Six groups of species were selected to represent its biodiversity: woody plants, orchids, Orthoptera, aquatic and terrestrial herpetofauna, and small terrestrial birds. The scenarios examined represent different conservation approaches to select network sites. For each approach, the starting point was one of the above six groups of species, considered as the target group. In scenario A, which reflects the hotspot approach, the sites richest in species are selected. Scenario B selects the sites most complementary in terms of species richness. The next two scenarios use the principle of environmental representativeness, expressed in terms of habitat (scenario C) or vegetation (scenario D). Under scenario E, sites forming the network are selected at random. The rank of scenarios in terms of preserving the species of the target group was always B > A > C > D > E, irrespective of the group considered as target group. Their rank, when preservation of the total biodiversity was the issue, was B, A > C, D > E.
Σε αυτήν την εργασία προσεγγίσαμε το θέμα του σχεδιασμού οικολογικών δικτύων, συγκρίνοντας πέντε διαφορετικές μεθόδους ως προς την αποτελεσματικότητα διατήρησης των ειδών έξι διαφορετικών ταξινομικών ομάδων (ξυλώδη φυτά, ορχιδέες, ορθόπτερα, αμφίβια, ερπετά και μικρά χερσαία πουλιά), και όλων των ειδών συνολικά. Περιοχή μελέτης ήταν το εθνικό πάρκο της Δαδιάς. Στη μέθοδο βαθμολόγησης Α επιλέγονται ιεραρχικά οι περιοχές που είναι πλουσιότερες σε είδη. Η μέθοδος συμπληρωματικότητας Β επιλέγει τις περιοχές που είναι πιο συμπληρωματικές μεταξύ τους στη διατήρηση των ειδών. Οι επόμενες δύο μέθοδοι αφορούν την αρχή της περιβαλλοντικής αντιπροσωπευτικότητας, εκφραζόμενης είτε ως αντιπροσωπευτικότητα τύπων βιοτόπων (clusters) (σενάριο Γ), είτε ως τύπων βλάστησης (σενάριο Δ). Τέλος, οι περιοχές του δικτύου επιλέγονται τελείως τυχαία στη μέθοδο Ε. Όταν ο στόχος ήταν η προστασία των ειδών μιας ομάδας – στόχου, η κατάταξη της αποτελεσματικότητας των μεθόδων ήταν η πάντα η ακόλουθη Β > Α > Γ> Δ > Ε, ανεξάρτητα με την ομάδα – στόχο που εξετάζονταν κάθε φορά. Όταν ο στόχος ήταν η προστασία της συνολικής βιοποικιλότητας, η σειρά κατάταξης των σεναρίων ήταν B, A > Γ, Δ > E. Επομένως, οι μέθοδοι που βασίζονται σε βιολογικά δεδομένα είναι σημαντικά πιο αποτελεσματικές από τις μεθόδους αντιπροσωπευτικότητας, οι οποίες όμως είναι με τη σειρά τους σημαντικά πιο αποτελεσματικές από την τυχαία επιλογή δικτύων. Η εργασία αυτή απέδειξε επίσης την ανωτερότητα της μεθόδου της συμπληρωματικότητας σε σχέση με τις υπόλοιπες μεθόδους.
*Kati, V., Devillers, P., Dufrêne, M., Legakis, A., Vokou, D., Lebrun, Ph. 2004. Testing the value of six taxonomic groups as biodiversity indicators at a local scale. Conservation Biology 18 (3): 667-675.
We examined six groups of taxa—woody plants, aquatic and terrestrial herpetofauna, small terrestrial birds, orchids, and Orthoptera—to determine their efficiency as biodiversity indicators in the Dadia Reserve in northern Greece. We investigated the indicator value of each group by examining the degree of congruence of its species‐richness pattern with that of the other groups and the efficiency of its complementary network in conserving the other groups and biodiversity. The two techniques differed in many respects in their outputs, but they both showed woody plants as the best biodiversity indicator. There was in general low congruence in the species richness patterns across the different groups. Significant relationships were found between woody plants and birds, Orthoptera and terrestrial herpetofauna, and birds and aquatic herpetofauna. None of the optimal complementary networks of the groups we examined protected all species of the other groups. Nevertheless, the complementary network of woody plants adequately conserved all groups except orchids. We conclude that the principle of complementarity must be integrated into the methodology of evaluating an indicator. In an applied context, our results provide a scientific background on which to base a biomonitoring program for the Dadia Reserve. In a wider scope, if the group of woody plants prove an adequate biodiversity indicator for other Mediterranean areas as well, this will be important because it will facilitate conservation‐related decisions for the entire Mediterranean region.
Εξετάσαμε έξι ομάδες ταξινομικών μονάδων (ξυλώδη φυτά, υδρόβια και χερσαία ερπετοπανίδα, μικρά χερσαία πουλιά, ορχιδέες και Ορθόπτερα), για να προσδιορίσουμε την αποτελεσματικότητά τους ως δεικτών βιοποικιλότητας στο Δάσος Δαδιάς στη βόρεια Ελλάδα. Διερευνήσαμε τη δεικτική αξία κάθε ομάδας εξετάζοντας τον βαθμό σύμπτωσης του προτύπου πλούτου ειδών της με αυτό των άλλων ομάδων, καθώς και την αποτελεσματικότητα του συμπληρωματικού της δικτύου στη διατήρηση των άλλων ομάδων και της βιοποικιλότητας. Οι δύο τεχνικές διέφεραν σε πολλά σημεία ως προς τα αποτελέσματά τους, αλλά και οι δύο ανέδειξαν τα ξυλώδη φυτά ως τον καλύτερο δείκτη βιοποικιλότητας. Γενικά, η σύμπτωση των προτύπων πλούτου ειδών μεταξύ των ομάδων ήταν χαμηλή. Σημαντικές συσχετίσεις βρέθηκαν μεταξύ ξυλωδών φυτών και πουλιών, Ορθοπτέρων και χερσαίας ερπετοπανίδας, καθώς και πουλιών και υδρόβιας ερπετοπανίδας. Κανένα από τα βέλτιστα συμπληρωματικά δίκτυα των ομάδων που εξετάσαμε δεν προστάτευε όλα τα είδη των άλλων ομάδων. Ωστόσο, το συμπληρωματικό δίκτυο των ξυλωδών φυτών διατηρούσε επαρκώς όλες τις ομάδες εκτός από τις ορχιδέες. Συμπεραίνουμε ότι η αρχή της συμπληρωματικότητας πρέπει να ενσωματωθεί στη μεθοδολογία αξιολόγησης ενός δείκτη. Σε εφαρμοσμένο επίπεδο, τα αποτελέσματά μας παρέχουν επιστημονική βάση για ένα πρόγραμμα βιοπαρακολούθησης στο Δάσος Δαδιάς. Σε ευρύτερο πλαίσιο, αν τα ξυλώδη φυτά αποδειχθούν επαρκής δείκτης βιοποικιλότητας και για άλλες μεσογειακές περιοχές, αυτό θα είναι σημαντικό, καθώς θα διευκολύνει τις αποφάσεις διατήρησης για ολόκληρη τη μεσογειακή περιοχή.
*Kati,V., Dufrêne M., Legakis A., Grill A., Lebrun Ph. 2004. Conservation management for the Orthoptera in the Dadia reserve, Greece. Biological Conservation 115: 33-44.
The diversity patterns, the ecological structure and the typical species of the orthopteran assemblage in the Dadia reserve are investigated. The reserve was designed to protect the black vulture (Aegypius monachus) and other raptors. A total of 39 orthopteran species were found, including Paranocarodes chopardi, a pamphagid species with very restricted distribution. All species can be represented in a network of six complementary habitats, including open oak woodlands, agricultural fields separated with hedges, humid grasslands, as well as serpentine grasslands. The buffer zone of the reserve is far more important for Orthoptera conservation than the core areas, which host most of the black vulture nests. Management focusing on raptors is in general compatible with conservation of Orthoptera. We suggest the maintenance of forest openings in the buffer zone, the maintenance of forest heterogeneity, the enhancement of periodical livestock grazing, and the use of nine indicator species and Paranocarodes chopardi in the reserve monitoring program.
Στο παρόν άρθρο διερευνήθηκαν τα πρότυπα κατανομής των Ορθοπτέρων και η οικολογική δομή της βιοκοινότητάς τους ώστε να προταθούν συγκεκριμένα διαχειριστικά μέτρα. Τα πιο σημαντικά ενδιαιτήματα για τα Ορθόπτερα ήταν τα ανοιχτά θερμόφιλα δρυοδάση με θαμνώδη ή υγρό ποώδη υπο-όροφο. Ο βαθμός της σκίασης, η διαβάθμιση υγρασίας και η κάλυψη των θάμνων είναι οι τρεις περιβαλλοντικές παράμετροι που επηρεάζουν τη σύνθεση και τη δομή της βιοκοινότητας των Ορθοπτέρων (DistPCoA). Συνολικά διαχωρίστηκαν 5 βασικά ενδιαιτήματα (k-means procedure) ανοιχτών περιοχών (<60% σκίαση), και αναδείχθηκαν τα τυπικά είδη – δείκτες αυτών (IndVal). Το ιδανικό οικολογικό δίκτυο για τη διατήρηση των Ορθοπτέρων περιλαμβάνει έξι δειγματοληπτικές τοποθεσίες, με βάση τη μέθοδο της συμπληρωματικότητας. Η περιφερειακή ζώνη της προστατευόμενης περιοχής αποδεικνύεται πως είναι πιο σημαντική για τη διατήρηση των Ορθοπτέρων από τους πυρήνες προστασίας, οι οποίοι επιλέχθηκαν κυρίως για την προστασία του μαυρόγυπα. Προτείνουμε τη διατήρηση των δασικών ανοιγμάτων στην περιφερειακή ζώνη, τη διατήρηση της ετερογένειας του δάσους, την ενίσχυση της περιοδικής βόσκησης και τη χρήση 9 τυπικών ειδών δεικτών και του ενδημικού P. chopardi ως είδη προς ένταξη στο πρόγραμμα βιοπαρακολούθησης της προστατευόμενης περιοχής της Δαδιάς.
Εφαρμογή: Διαχείριση στην Ελλάδα. H εργασία λήφθηκε υπόψη στο 2ο Ειδικό Διαχειριστικό Σχέδιο του Εθνικού Πάρκου Δάσους «Δαδιάς–Λευκίμμης-Σουφλίου» (Ζώνη Α). Περίοδος εφαρμογής: 2017-2026.
*Kati, V., Willemse, F. 2001. The grasshoppers and crickets of the Dadia Forest Reserve (Thraki, Greece) with a new record to the Greek fauna: Paranocarodes chopardi Pechev 1965 (Orthoptera, Pamphagidae). Articulata 16: 11-19.
The Dadia Forest Reserve, eastern Greek Thraki, is a dry and rocky area, most of it consisting of forested hills. A check-list of Orthoptera is given. The fauna is relatively poor, but some species are biogeographically important. Most interesting is the occurrence of the pamphagid Paranocarodes chopardi Pechev, 1965. The species is new to the Greek fauna. Its range is quite limited and the official protection status of the Dadia Forest Reserve will certainly help to prevent extinction
Σε αυτήν την εργασία παρουσιάζονται τα αποτελέσματα της καταγραφής της ποικιλότητας των Ορθοπτέρων στην ευρύτερη περιοχή της προστατευόμενης περιοχής της Δαδιάς. Καταγράφηκαν 53 είδη Ορθοπτέρων και παρουσιάζεται η βιογεωγραφική τους εξάπλωση. Βρέθηκε πως το άπτερο είδος Paranocarodes chopardi το οποίο θεωρούταν έως σήμερα ενδημικό της Βουλγαρίας απαντάται και στην Ελλάδα και μάλιστα σχεδόν αποκλειστικά στη φυλλοστρωμνή των δρυοδασών. Στο άρθρο παρουσιάζονται τα ταξινομικά χαρακτηριστικά του είδους και ο χάρτης κατανομής του.
*Kati, V., Lebrun, Ph., Devillers, P., Papaioannou, H. 2000. Les orchidées de la réserve de Dadia (Grèce), leurs habitats et leur conservation. Les Naturalistes Belges 81: 269-282.
The region of Dadia, in Thrace, is of exceptional biological conservation interest. Research designed to develop biodiversity assessment methodologies was conducted in parts of it for two years. It focused, in particular, on the link between habitat types and the distribution of species richness for a number of bio-indicator groups, of which orchids was one. The paper summarises orchid observations collected in the course of field work and considers their habitat preferences and their particular conservation requirement
Στο άρθρο αυτό παρουσιάζονται τα αποτελέσματα της καταγραφής του ορχιδεολογικού πλούτου στην προστατευόμενη περιοχή του δάσους της Δαδιάς. Πραγματοποιήθηκαν 144 δειγματοληψίες, οι οποίες κάλυψαν 36 δειγματοληπτικές επιφάνειες (5-20ha) κατά τα έτη 1998 και 1999. Καταγράφηκαν συνολικά 25 διαφορετικά είδη ορχιδέων, εκ των οποίων 22 είδη καταγράφηκαν για πρώτη φορά στο νομό Έβρου. Η εργασία αναλύει τις οικολογικές προτιμήσεις, την περίοδο ανθοφορίας, και το βαθμό τρωτότητας κάθε είδους. Βασικό συμπέρασμα της παρούσας έρευνας είναι πως τα υγρά μεσόφιλα λιβάδια και τα ημι-ανοιχτά μωσαϊκά ενδιαιτήματα είναι τα πλέον σημαντικά ενδιαιτήματα για την προστασία των ορχιδεών στην περιοχή μελέτης. Η έρευνα καταλήγει σε συγκεκριμένα διαχειριστικά μέτρα για τη διατήρηση του ορχιδεολογικού πλούτου του Εθνικού Πάρκου της Δαδιάς, συμπεριλαμβάνοντας τη διατήρηση ανοιχτής δομής δάσους και δασικών ξέφωτων, την προστασία της περιφερειακής ζώνης της προστατευόμενης περιοχής της Δαδιάς, την εφαρμογή ενός ελεγχόμενου συστήματος ήπιας και περιοδικής βόσκησης, καθώς και τον έλεγχο της τουριστικής ανάπτυξης.
Conference Papers
Schindler, S., Kati, V., von Wehrden, I., Wrbka, T., and Poirazidis, K. 2009. Landscape metrics as biodiversity indicators for plants, insects and vertebrates at multiple scales. In: Breuste, J., Kozov?, M., and Finka, M. (Eds). European Landscapes in Transformation: Challenges for Landscape Ecology and Management. European IALE Conference 2009 12-16 Jul 2009, Salzburg, Austria & Bratislava, Slovakia. pp. 228-231.
Schindler, S., Kati, V., and Poirazidis, K. 2007. Testing the performance of landscape structure variables as predictors of biodiversity: a case study from Dadia NP, Greece. In: Bunce, RGH, Jongman, RHG, Hojas, L, and Weel, S., Eds. 25 Years of Landscape Ecology: Scientific Principles in Practice. Proceedings of the 7th IALE World congress, Wageningen, The Netherlands, 8-12 Jul. IALE Publications series 4. p 337-338.
Kati, V. 2001. Maximizing biodiversity conservation in a forest ecosystem by identifying zones of hotspot overlap. In: Radoglou, K. Proceedings of the International Conference: Forest Research: A Challenge For an Integrated European Approach, Thessaloniki. NAGREF – Forest Research Institute, p 581-585.
Book chapters
2010 - 2020
Brotons, L., Herrando, S., Sirami, C., Kati, V. & Díaz, M. 2017. Mediterranean forest bird communities and the role of landscape heterogeneity in space and time. In: Mikusinski, G., Roberge, J.-M. & Fuller, R.J. (Eds.). Ecology and Conservation of Forest Birds. Cambridge University Press. Cambridge, UK. pp 318-349.
Poirazidis, K., Schindler, S., Kati, V., Martinis, A., Kalivas, D., Kasimiadis, D., Wrbka, T., Papageorgiou, A. 2011. Conservation of biodiversity in managed forests: developing an adaptive decision support system. In: Li, C., Lafortezza, R., Chen, J. (eds), Landscape Ecology in Forest Management and Conservation. Challenges and Solutions for Global Change. Higher Education Press – Springer. pp 381-399.
2000 - 2010
Korakis, G., Gerasimidis, A., Kati, V. 2010. Τhe flora. In: Catsadorakis, G., Källander, H. (Eds.). The Dadia – Lefkimi – Soufli Forest National Park, Greece: Biodiversity, Management and Conservation. WWF Greece, Athens, pp 63-84.
The Dadia–Lefkimi–Soufli Forest National Park is located in Thrace, an area of great phytogeographic interest comprising one of the floristic links between Europe and Anatolia. The floristically particularly interesting mafic and ultramafic rocks that occur sporadically in the area, contribute to the plant diversity of the Park. In this paper we provide a review of the known flora of the Park. Life-forms and chorological relationships of the recorded taxa reveal their Mediterranean affinities. Furthermore, we demonstrate the strong influence of oriental floristic elements, due to the geographical position of the region, and comment on the occurrence of endemic taxa. Plant taxa, significant from a conservation point of view, including Minuartia greuteriana, Onosma kittanae, Salix xanthicola, Eriolobus trilobatus, Cephalanthera epipactoides and Cistus laurifolius, are discussed. Several other taxa, which are rare in Greece or are floristically interesting for other reasons, are reported from the Park. In total, 32 of the Park’s taxa are included in databases because of their special conservation and/or legislative status.
Το Εθνικό Πάρκο Δάσους Δαδιάς–Λευκίμης–Σουφλίου βρίσκεται στη Θράκη, μια περιοχή μεγάλου φυτογεωγραφικού ενδιαφέροντος, που αποτελεί έναν από τους χλωριδικούς συνδέσμους μεταξύ Ευρώπης και Ανατολίας. Τα χλωριδικά ιδιαίτερα ενδιαφέροντα βασικά και υπερβασικά πετρώματα που απαντούν σποραδικά στην περιοχή συμβάλλουν στην ποικιλότητα των φυτών του Πάρκου. Στην παρούσα εργασία παρουσιάζουμε μια ανασκόπηση της γνωστής χλωρίδας του Πάρκου. Οι βιομορφές και οι χωρολογικές σχέσεις των καταγεγραμμένων taxa αναδεικνύουν τις μεσογειακές συγγένειές τους. Επιπλέον, δείχνουμε την ισχυρή επίδραση των ανατολικών χλωριδικών στοιχείων, λόγω της γεωγραφικής θέσης της περιοχής, και σχολιάζουμε την παρουσία ενδημικών taxa. Συζητούνται taxa φυτών σημαντικά για τη διατήρηση, όπως τα Minuartia greuteriana, Onosma kittanae, Salix xanthicola, Eriolobus trilobatus, Cephalanthera epipactoides και Cistus laurifolius. Αναφέρονται επίσης από το Πάρκο αρκετά άλλα taxa που είναι σπάνια στην Ελλάδα ή παρουσιάζουν χλωριδικό ενδιαφέρον για άλλους λόγους. Συνολικά, 32 taxa του Πάρκου περιλαμβάνονται σε βάσεις δεδομένων λόγω του ιδιαίτερου καθεστώτος διατήρησης ή/και νομικής προστασίας τους.
Poirazidis, K., Kati, V., Schindler, S., Triantakonstantis, D., Kalivas, K., Gatzogiannis, S. 2010. Landscape and biodiversity in the Dadia –Lefkimi- Soufli Forest National Park. In: Catsadorakis, G., Källander, H. (Eds.). The Dadia – Lefkimi – Soufli Forest National Park, Greece: Biodiversity, Management and Conservation. WWF Greece, Athens. pp 103-114.
The relationships between heterogeneous landscapes and biodiversity have been well investigated and in many cases hu¬man activities have played a significant role in the creation of landscape patterns. In the Dadia – Lefkimi – Soufli Forest National Park (DNP), anthropogenic and natural disturbances during the last century, such as forest fires, uncontrolled logging and extensive livestock grazing created a mosaic of different land-cover categories. However, nowadays natural succession and forest management have altered the mosaic of habitats towards a more homogeneous forest area. More than 70% of the land is now covered with oak and pine forests in either pure or in mixed stands affecting some fauna species depending on heterogeneity and semi-open habitats negatively. Despite this alteration, habitat diversity is one of the main gradients characterizing the landscape structure in Dadia. Although an optimal level of heterogeneity can hardly be determined as it depends on the taxa under consideration, diversity and spatial configuration of landscapes were found to be important drivers of local biodiversity in DNP and must be considered in the management and conservation of the park.
Οι σχέσεις μεταξύ ετερογενών τοπίων και βιοποικιλότητας έχουν διερευνηθεί επαρκώς, και σε πολλές περιπτώσεις οι ανθρώπινες δραστηριότητες έχουν παίξει σημαντικό ρόλο στη δημιουργία των προτύπων του τοπίου. Στο Εθνικό Πάρκο Δάσους Δαδιάς–Λευκίμης–Σουφλίου, οι ανθρωπογενείς και φυσικές διαταραχές του τελευταίου αιώνα, όπως οι δασικές πυρκαγιές, η ανεξέλεγκτη υλοτομία και η εκτατική βόσκηση, δημιούργησαν ένα μωσαϊκό διαφορετικών κατηγοριών κάλυψης γης. Σήμερα όμως η φυσική διαδοχή και η δασική διαχείριση έχουν μετατρέψει το μωσαϊκό των ενδιαιτημάτων σε μια πιο ομοιογενή δασική έκταση. Πάνω από το 70% της έκτασης καλύπτεται πλέον από δάση δρυός και πεύκης, αμιγή ή μικτά, γεγονός που επηρεάζει αρνητικά ορισμένα είδη πανίδας που εξαρτώνται από την ετερογένεια και τα ημι-ανοιχτά ενδιαιτήματα. Παρά τη μεταβολή αυτή, η ποικιλότητα των ενδιαιτημάτων αποτελεί μία από τις κύριες διαβαθμίσεις που χαρακτηρίζουν τη δομή του τοπίου στη Δαδιά. Αν και ένα βέλτιστο επίπεδο ετερογένειας δύσκολα μπορεί να προσδιοριστεί, καθώς εξαρτάται από την υπό εξέταση ταξινομική ομάδα, η ποικιλότητα και η χωρική διάταξη των τοπίων βρέθηκαν να είναι σημαντικοί παράγοντες της τοπικής βιοποικιλότητας στο Πάρκο και πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στη διαχείριση και τη διατήρησή του.
Kati, V*., Kakalis, L. 2010. The landbird community: composition, abundance and management suggestions In: Catsadorakis, G., Källander, H. (Eds.). The Dadia – Lefkimi – Soufli Forest National Park, Greece: Biodiversity, Management and Conservation. WWF Greece, Athens. pp 169-182
We present an ecological analysis of landbird (Passeriformes, Piciformes, Coraciiformes) distribution in Dadia–Lefkimi– Soufli Forest National Park and suggest measures for their conservation. We conducted two point-count studies, one inside the park (155 points) and the other in an adjoining agricultural zone (75 points) and recorded 120 species of landbirds, including 39 species with an unfavourable conservation status in Europe (SPEC 2 and 3). Vegetation cover and height were the two main environmental gradients affecting bird distribution (Principal Coordinate Analysis). We also identified eight distinct bird habitats (k-means clustering) and found 13 species characterizing them (IndVal procedure). Hence, we proposed a set of selected species to be monitored on a permanent basis (SPEC/typical species). We demonstrated the importance of the buffer zone for landbird conservation rather than the pine-dominated core zone, and more particularly the mosaic sites and forest clearings. Both studies confirmed the unique importance of rural mosaics, thus providing strong arguments against further land re-allotment and agricultural intensification in the broader area around the park.
Παρουσιάζουμε μια οικολογική ανάλυση της κατανομής των χερσαίων πουλιών (Στρουθιόμορφα, Δρυοκολαπτόμορφα, Κορακιόμορφα) στο Εθνικό Πάρκο Δάσους Δαδιάς–Λευκίμης–Σουφλίου και προτείνουμε μέτρα για τη διατήρησή τους. Πραγματοποιήσαμε δύο μελέτες με σημειακές καταμετρήσεις, μία μέσα στο πάρκο (155 σημεία) και μία σε παρακείμενη αγροτική ζώνη (75 σημεία), και καταγράψαμε 120 είδη χερσαίων πουλιών, μεταξύ των οποίων 39 είδη με δυσμενή κατάσταση διατήρησης στην Ευρώπη (SPEC 2 και 3). Η φυτοκάλυψη και το ύψος της βλάστησης ήταν οι δύο κύριες περιβαλλοντικές διαβαθμίσεις που επηρέαζαν την κατανομή των πουλιών (Ανάλυση Κύριων Συντεταγμένων). Αναγνωρίσαμε επίσης οκτώ διακριτά ενδιαιτήματα πουλιών (ομαδοποίηση k-means) και βρήκαμε 13 είδη που τα χαρακτηρίζουν (μέθοδος IndVal). Έτσι, προτείναμε ένα σύνολο επιλεγμένων ειδών για μόνιμη παρακολούθηση (SPEC/χαρακτηριστικά είδη). Δείξαμε τη σημασία της περιφερειακής ζώνης για τη διατήρηση των χερσαίων πουλιών, έναντι της κεντρικής ζώνης όπου κυριαρχεί η πεύκη, και ιδιαίτερα των θέσεων αγροτικού μωσαϊκού και των δασικών διάκενων. Και οι δύο μελέτες επιβεβαίωσαν τη μοναδική σημασία των αγροτικών μωσαϊκών, παρέχοντας ισχυρά επιχειρήματα κατά του περαιτέρω αναδασμού και της εντατικοποίησης της γεωργίας στην ευρύτερη περιοχή γύρω από το πάρκο.
Grill, A., Kati, V., Karris, G., Argyropoulou, M.D. 2010. Diversity patterns in insect communities of the Dadia–Lefkimi–Soufli Forest National Park: butterflies, grasshoppers, beetles. In: Catsadorakis, G., Källander, H. (Eds.). The Dadia – Lefkimi – Soufli Forest National Park, Greece: Biodiversity, Management and Conservation. WWF Greece, Athens. pp 115-122.
Grill, A., Kati, V., Karris, G., Argyropoulou, M.D. 2010. Diversity patterns in insect communities of the Dadia–Lefkimi–Soufli Forest National Park: butterflies, grasshoppers, beetles. In: Catsadorakis, G., Källander, H. (Eds.). The Dadia – Lefkimi – Soufli Forest National Park, Greece: Biodiversity, Management and Conservation. WWF Greece, Athens. pp 115-122.
Grill, A., Kati, V., Karris, G., Argyropoulou, M.D. 2010. Πρότυπα ποικιλότητας στις κοινότητες εντόμων του Εθνικού Πάρκου Δάσους Δαδιάς–Λευκίμης–Σουφλίου: πεταλούδες, ακρίδες, κολεόπτερα. Στο: Catsadorakis, G., Källander, H. (Επιμ.). The Dadia – Lefkimi – Soufli Forest National Park, Greece: Biodiversity, Management and Conservation. WWF Ελλάς, Αθήνα. σελ. 115–122.
Catsadorakis, G., Kati, V., Liarikos, K., Poirazidis, K., Skartsi, Th., Vasilakis, D. and Karavellas, D. 2010. Conservation and management issues for the Dadia Lefkimi Soufli Forest National Park. In: Catsadorakis, G., Källander, H. (Eds.). The Dadia – Lefkimi – Soufli Forest National Park, Thrace, Greece: Biodiversity, Management and Conservation. WWF Greece, Athens. pp 265-280.
The main threats to DNP’s principal assets are habitat and landscape homogenization, large-scale fires, the over-development and unwise location of wind-farms around the park, poisoned baits and the aesthetic degradation of landscapes. Impediments to effective management are not only local, but most stem from problems relating to the general system of protected areas in Greece. They are of ecological, administrative, legislative and institutional nature, but there is also a lack of political will to find solutions for them. The principal management and conservation goals for DNP must be to preserve farmland of high ecological value, to arrest forest expansion and to increase the amount of clearings. Others are to preserve old trees and mature stands to ensure optimal nesting conditions for birds of prey and to ensure vulture food resources long-term. To reach these goals, a plan for sustainable local development needs to be developed and the existing legal framework must be amended to support it. Scientific monitoring results must inform all processes. The participation of local communities and authorities is crucial. Local forestry objectives must be revised to match biodiversity conservation needs and promotion of environment-friendly practices in agriculture must be ensured.
Οι κύριες απειλές για τις βασικές αξίες του Εθνικού Πάρκου Δαδιάς είναι η ομογενοποίηση των ενδιαιτημάτων και του τοπίου, οι μεγάλες πυρκαγιές, η υπερβολική ανάπτυξη και η άστοχη χωροθέτηση αιολικών πάρκων γύρω από το πάρκο, τα δηλητηριασμένα δολώματα και η αισθητική υποβάθμιση των τοπίων. Τα εμπόδια για την αποτελεσματική διαχείριση δεν είναι μόνο τοπικά· τα περισσότερα πηγάζουν από προβλήματα του γενικότερου συστήματος προστατευόμενων περιοχών στην Ελλάδα. Είναι οικολογικής, διοικητικής, νομοθετικής και θεσμικής φύσης, ενώ υπάρχει και έλλειψη πολιτικής βούλησης για την επίλυσή τους. Οι κύριοι στόχοι διαχείρισης και διατήρησης για το Εθνικό Πάρκο Δαδιάς πρέπει να είναι η διατήρηση των γεωργικών εκτάσεων υψηλής οικολογικής αξίας, η αναχαίτιση της επέκτασης του δάσους και η αύξηση των διάκενων. Άλλοι στόχοι είναι η διατήρηση των γέρικων δέντρων και των ώριμων συστάδων, ώστε να εξασφαλίζονται βέλτιστες συνθήκες φωλεοποίησης για τα αρπακτικά, και η μακροπρόθεσμη εξασφάλιση των τροφικών πόρων για τους γύπες. Για την επίτευξη αυτών των στόχων, πρέπει να εκπονηθεί ένα σχέδιο αειφόρου τοπικής ανάπτυξης και να τροποποιηθεί το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο ώστε να το υποστηρίζει. Τα αποτελέσματα της επιστημονικής παρακολούθησης πρέπει να τροφοδοτούν όλες τις διαδικασίες. Η συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών και αρχών είναι καθοριστική. Οι τοπικοί δασοπονικοί στόχοι πρέπει να αναθεωρηθούν ώστε να ανταποκρίνονται στις ανάγκες διατήρησης της βιοποικιλότητας, ενώ πρέπει να διασφαλιστεί η προώθηση φιλικών προς το περιβάλλον πρακτικών στη γεωργία.
Schindler, S., Poirazidis, K., Papageorgiou, A., Kalivas D.,Von Wehrden, H., Kati, V. 2010. Landscape approaches and GIS for biodiversity management. In: Andĕl, J., Bičik, I., Dostál, P., Lipskŷ, Z, Shahneshin, S.G., Raska, P. (eds), Landscape modelling: geographical space, transformation and future scenarios, Urban and Landscape Perspectives Series, Springer-Verlag. pp171-182.
Remote sensing now routinely provides environmental information ranging from global to local scales, and geographical information systems provide, among other applications, necessary interfaces to store, analyse and visualise spatial data; increased computational capacities triggered even more such applications. In this chapter, we demonstrate how the combination of landscape approaches, remote sensing and GIS aids conservation and management of biodiversity. We therefore summarise six case studies from Dadia National Park (Dadia NP), in northeastern Greece. The studies aimed at (1) modelling of nesting habitat for a flagship species, (2) evaluation of land-use change, (3) detecting statistical dimensions and spatial patterns of landscape structure, (4) testing the performance of landscape metrics as indicators of biodiversity, (5) developing a GIS approach for a systematic raptor monitoring, and (6) developing a decision-support system to optimise conservation of biodiversity in managed forests.
Η τηλεπισκόπηση παρέχει πλέον συστηματικά περιβαλλοντικές πληροφορίες από την παγκόσμια έως την τοπική κλίμακα, ενώ τα γεωγραφικά συστήματα πληροφοριών παρέχουν, μεταξύ άλλων, τα απαραίτητα εργαλεία για την αποθήκευση, ανάλυση και απεικόνιση χωρικών δεδομένων· η αυξημένη υπολογιστική ισχύς έχει πυροδοτήσει ακόμη περισσότερες τέτοιες εφαρμογές. Στο κεφάλαιο αυτό δείχνουμε πώς ο συνδυασμός προσεγγίσεων τοπίου, τηλεπισκόπησης και GIS συμβάλλει στη διατήρηση και τη διαχείριση της βιοποικιλότητας. Για τον σκοπό αυτό συνοψίζουμε έξι μελέτες περίπτωσης από το Εθνικό Πάρκο Δαδιάς στη βορειοανατολική Ελλάδα. Οι μελέτες είχαν ως στόχο (1) τη μοντελοποίηση του ενδιαιτήματος φωλεοποίησης ενός είδους-σημαίας, (2) την αξιολόγηση της μεταβολής των χρήσεων γης, (3) τον εντοπισμό των στατιστικών διαστάσεων και των χωρικών προτύπων της δομής του τοπίου, (4) τον έλεγχο της απόδοσης των δεικτών τοπίου ως δεικτών βιοποικιλότητας, (5) την ανάπτυξη μιας προσέγγισης GIS για τη συστηματική παρακολούθηση των αρπακτικών και (6) την ανάπτυξη ενός συστήματος υποστήριξης αποφάσεων για τη βελτιστοποίηση της διατήρησης της βιοποικιλότητας σε διαχειριζόμενα δάση.
Scientific reports
View reports
Κατή Β. & Βλαχόπουλος Κ. 2024. Μελέτη αντίκρουσης για την προστασία της φύσης στην περιοχή των βουνών της κεντρικής Εύβοιας (GR2420011) από την εγκατάσταση Αιολικών Σταθμών Παραγωγής Ενέργειας (ΜΠΕ: ΠΕΤ 2406011011). Εργαστήριο BCL, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Ιωάννινα, 79 σελ. https://doi.org/10.13140/RG.2.2.28482.70087
Kati V., Stefanidis A., Tzortzakaki O., Fotiadis G., Willemse L. 2022. Final Scientific Report: Project OITI-Investigating the endemic and threatened entomofauna in Oiti and Tymfristos. 56 p.
The current technical report presents the results of a research project in two Natura 2000 sites, namely the National Park of Oeta Mountain (GR2440004) and Tymphristos mountain (GR2430001). OITI project concerned the Orthoptera community of the two mountains and specifically their endemic and/or threatened species. It presents the objectives of the study, the methods and protocols used during fieldwork, and the research findings as follows: overview of the threats and pressures recorded in the study area, inventory of the recorded orthoptera fauna in the two protected areas, a thorough ecological overview of target species, presenting their conservation status (distribution, population status, habitat preferences , pressures and threats). The study suggests the inclusion of 11 important orthoptera species in the Standard Data Forms (SDFs) of the Natura 2000 sites, evaluates the ecological importance of the study area in terms of Orthoptera fauna conservation, and provides an evaluation of the pressures/threats that need to be addressed. It concludes to a conservation guideline relevant to (a) providing permissions for projects that cause land use change on target species habitats, such as renewable or tourist infrastructure, (b) livestock grazing management, (c) biomonitoring of target species, (d) Natura 2000 area expansion.
Η παρούσα τεχνική έκθεση παρουσιάζει τα αποτελέσματα ενός ερευνητικού έργου σε δύο περιοχές Natura 2000, το Εθνικό Πάρκο Οίτης (GR2440004) και το όρος Τυμφρηστός (GR2430001). Το έργο OITI αφορούσε την κοινότητα των Ορθοπτέρων των δύο βουνών και συγκεκριμένα τα ενδημικά ή/και απειλούμενα είδη τους. Παρουσιάζει τους στόχους της μελέτης, τις μεθόδους και τα πρωτόκολλα που εφαρμόστηκαν στην εργασία πεδίου και τα ερευνητικά ευρήματα ως εξής: επισκόπηση των απειλών και πιέσεων που καταγράφηκαν στην περιοχή μελέτης, απογραφή της πανίδας Ορθοπτέρων που καταγράφηκε στις δύο προστατευόμενες περιοχές, και αναλυτική οικολογική επισκόπηση των ειδών-στόχων με την κατάσταση διατήρησής τους (εξάπλωση, πληθυσμιακή κατάσταση, προτιμήσεις ενδιαιτήματος, πιέσεις και απειλές). Η μελέτη προτείνει την ένταξη 11 σημαντικών ειδών Ορθοπτέρων στα Τυποποιημένα Έντυπα Δεδομένων (ΤΕΔ) των περιοχών Natura 2000, αξιολογεί την οικολογική σημασία της περιοχής μελέτης για τη διατήρηση της πανίδας Ορθοπτέρων και παρέχει αξιολόγηση των πιέσεων/απειλών που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Καταλήγει σε κατευθυντήριες γραμμές διατήρησης που αφορούν (α) την αδειοδότηση έργων που προκαλούν αλλαγή χρήσης γης στα ενδιαιτήματα των ειδών-στόχων, όπως υποδομές ΑΠΕ ή τουρισμού, (β) τη διαχείριση της βόσκησης, (γ) τη βιοπαρακολούθηση των ειδών-στόχων και (δ) την επέκταση των περιοχών Natura 2000.
Kati V., Petridou M., Theodoropoulos Y., Bukas N. 2019. Contribution to biodiversity knowledge of the Aoos River Basin / Greece. Pindos Perivallontiki, 65pp
The Vjosa/Aoos river still flows freely from the Pindus mountains in Greece, to the river mouth in Albania largely without artificial obstacles. The river stretches for 270km in total and 70km are flowing within the Greek area. Downstream of the Pigai dam in Greece (10km from the springs of Aoos), the river is near natural, representing all types of river ecosystems, including canyon sections, braided parts and meandering stretches. In Greece the protected area, that partly includes river Aoos, belongs to the Northern Pindos National Park. The existing National Park is already protecting 50kms of Aoos’ river stretch, leaving nearly 20km of the river unprotected, towards the GR-AL borders (see Map 1). At the same time one of the major tributaries, Voidomatis (15km long) is included in the existing National Park, leaving 6km of the tributary unprotected, towards the GR-AL borders. Another major tributary, river Sarantaporos (50km long), stretches under no protection zone, from its springs until its confluence with Aoos, right upon the GR-AL borders. Voidomatis and Sarandaporos rivers are the main tributaries of Aoos. Voidomatis meets up with Aoos in the plain of Konitsa, and Sarandaporos joins them right on the Greek-Albanian border. Through this year’s biodiversity research, we aim to increase the biodiversity knowledge for the unprotected area of the Aoos river basin, in order to further support the efforts of the campaign for the expansion of the Aoos’ protected area towards the GR-AL borders, in a way that will include the unprotected stretches of Aoos and its major tributaries (Voidomatis, Sarantaporos). The present study is focusing on insect species related to water (Odonata), as well as on large mammals, either directly related to the riverine ecosystems (otter) or indirectly (carnivores and ungulates). The present biodiversity research sets four distinct objectives: • To provide a georeferenced database of species distribution in the study area, with special focus on the part of the area that is under no protection status. • To assess different microhabitats of Aoos’ catchment in terms of their ecological value for the target species. • To assess potential pressures and threats for the species. • To crystalize research findings into concrete conservation objectives.
Ο ποταμός Βjosa/Αώος ρέει ακόμη ελεύθερα από τα βουνά της Πίνδου στην Ελλάδα έως τις εκβολές του στην Αλβανία, σε μεγάλο βαθμό χωρίς τεχνητά εμπόδια. Ο ποταμός έχει συνολικό μήκος 270 km, από τα οποία τα 70 km ρέουν σε ελληνικό έδαφος. Κατάντη του φράγματος των Πηγών στην Ελλάδα (10 km από τις πηγές του Αώου), ο ποταμός βρίσκεται σε σχεδόν φυσική κατάσταση και περιλαμβάνει όλους τους τύπους ποτάμιων οικοσυστημάτων, όπως φαραγγώδη τμήματα, τμήματα με πολλαπλές κοίτες και μαιανδρικά τμήματα. Στην Ελλάδα, η προστατευόμενη περιοχή που περιλαμβάνει εν μέρει τον Αώο ανήκει στο Εθνικό Πάρκο Βόρειας Πίνδου. Το υφιστάμενο Εθνικό Πάρκο προστατεύει ήδη 50 km του ποταμού, αφήνοντας σχεδόν 20 km απροστάτευτα προς τα ελληνοαλβανικά σύνορα (βλ. Χάρτη 1). Παράλληλα, ένας από τους κύριους παραποτάμους, ο Βοϊδομάτης (μήκους 15 km), περιλαμβάνεται στο υφιστάμενο Εθνικό Πάρκο, αφήνοντας 6 km απροστάτευτα προς τα ελληνοαλβανικά σύνορα. Ένας άλλος σημαντικός παραπόταμος, ο Σαραντάπορος (μήκους 50 km), δεν βρίσκεται σε καμία ζώνη προστασίας, από τις πηγές του έως τη συμβολή του με τον Αώο, ακριβώς πάνω στα ελληνοαλβανικά σύνορα. Ο Βοϊδομάτης και ο Σαραντάπορος είναι οι κύριοι παραπόταμοι του Αώου. Ο Βοϊδομάτης συναντά τον Αώο στον κάμπο της Κόνιτσας και ο Σαραντάπορος ενώνεται μαζί τους ακριβώς στα ελληνοαλβανικά σύνορα. Με τη φετινή έρευνα βιοποικιλότητας στοχεύουμε να αυξήσουμε τη γνώση για τη βιοποικιλότητα της απροστάτευτης περιοχής της λεκάνης του Αώου, ώστε να υποστηρίξουμε περαιτέρω τις προσπάθειες της εκστρατείας για την επέκταση της προστατευόμενης περιοχής του Αώου προς τα ελληνοαλβανικά σύνορα, με τρόπο που θα περιλαμβάνει τα απροστάτευτα τμήματα του Αώου και των κύριων παραποτάμων του (Βοϊδομάτης, Σαραντάπορος). Η παρούσα μελέτη εστιάζει σε είδη εντόμων που συνδέονται με το νερό (Οδοντόγναθα/Odonata), καθώς και σε μεγάλα θηλαστικά, είτε άμεσα συνδεδεμένα με τα ποτάμια οικοσυστήματα (βίδρα) είτε έμμεσα (σαρκοφάγα και οπληφόρα). Η παρούσα έρευνα βιοποικιλότητας θέτει τέσσερις διακριτούς στόχους: • Τη δημιουργία μιας γεωαναφερμένης βάσης δεδομένων για την εξάπλωση των ειδών στην περιοχή μελέτης, με ιδιαίτερη έμφαση στο τμήμα της περιοχής που δεν έχει καθεστώς προστασίας. • Την αξιολόγηση διαφορετικών μικροενδιαιτημάτων της λεκάνης απορροής του Αώου ως προς την οικολογική τους αξία για τα είδη-στόχους. • Την αξιολόγηση πιθανών πιέσεων και απειλών για τα είδη. • Την αποκρυστάλλωση των ερευνητικών ευρημάτων σε συγκεκριμένους στόχους διατήρησης.
Petridou M., Iliopoulos Y., Kati V. 2019. Wolf-livestock conflict in Tzoumerka National Park and comparisons with other protected areas of Greece. University of Ioannina and WWF Greece. Ioannina, Greece, pp. 51.
Livestock depredation is one of the main wolf-human conflict issues both in Europe and worldwide. The aim of the project is to study and evaluate wolf-livestock conflicts in Tzoumerka NP and to compare our findings with other protected areas in Greece. We have in particular set the following six research objectives: 1. To assess and describe traditional free-ranging livestock raisers’ profile in Tzoumerka NP. 2. To record wolf depredation levels on cattle, sheep and goat herds as the main baseline metric of wolf-human conflicts in Tzoumerka NP. 3. To identify and evaluate the principal damage prevention methods adopted by local livestock farmers in Tzoumerka NP. 4. To assess levels of livestock guarding dog mortality due to the illegal use of poisoned baits as a major conservation problem in the area in Tzoumerka NP. 5. To evaluate satisfaction levels of livestock farmers regarding the national compensation system in Tzoumerka NP. 6. To compare the main results stemming from Tzoumerka NP with other similar studies previously completed in other protected areas and draw relevant conclusions. © 2019 University of Ioannina and WWF Greece
Οι απώλειες ζώων των κτηνοτρόφων από επιθέσεις λύκων αποτελούν ένα από τα κύρια ζητήματα σύγκρουσης λύκου–ανθρώπου τόσο στην Ευρώπη όσο και παγκοσμίως. Στόχος του έργου είναι η μελέτη και αξιολόγηση των συγκρούσεων λύκου–κτηνοτροφίας στο Εθνικό Πάρκο Τζουμέρκων και η σύγκριση των ευρημάτων μας με άλλες προστατευόμενες περιοχές της Ελλάδας. Συγκεκριμένα, θέσαμε τους εξής έξι ερευνητικούς στόχους: 1. Αξιολόγηση και περιγραφή του προφίλ των κτηνοτρόφων ελεύθερης βοσκής στο Εθνικό Πάρκο Τζουμέρκων. 2. Καταγραφή του επιπέδου των επιθέσεων λύκων σε κοπάδια βοοειδών, προβάτων και αιγών, ως βασικού μέτρου αναφοράς των συγκρούσεων λύκου–ανθρώπου στο Εθνικό Πάρκο Τζουμέρκων. 3. Εντοπισμός και αξιολόγηση των κύριων μεθόδων πρόληψης ζημιών που εφαρμόζουν οι τοπικοί κτηνοτρόφοι. 4. Αξιολόγηση του επιπέδου θνησιμότητας των ποιμενικών σκύλων λόγω της παράνομης χρήσης δηλητηριασμένων δολωμάτων, ως σημαντικού προβλήματος διατήρησης στην περιοχή. 5. Αξιολόγηση του βαθμού ικανοποίησης των κτηνοτρόφων από το εθνικό σύστημα αποζημιώσεων. 6. Σύγκριση των κύριων αποτελεσμάτων από το Εθνικό Πάρκο Τζουμέρκων με άλλες παρόμοιες μελέτες σε άλλες προστατευόμενες περιοχές και εξαγωγή σχετικών συμπερασμάτων. © 2019 Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και WWF Ελλάς
Databases
View databases
Kati, V., Kassara, Ch., Stefanidis, A. 2026. Sustainable spatial planning for windfarms in Greece. Mendeley Data, v4
The database includes three spatial layers: (a) exclusion zone (“green zone”; 59% of Greek land), (b) potential investment zone (“blue zone”; 41%), and (c) onshore wind turbines as point data (12,547 turbines as of 15/01/2025). The green zone (windfarm-free) comprises: (i) the terrestrial Natura 2000 network, (ii) the two least fragmented landscape classes (very low and low LFI; seff <10) outside Natura 2000, (iii) all roadless areas ≥5 km², and (iv) roadless islands and islets. The blue zone includes the remaining terrestrial areas outside Natura 2000 with higher fragmentation. All layers are in WGS84. Wind energy investments in the potential investment zone can satisfy and exceed by far the national target for wind harnessing of 2050.
This database (v4) is linked to Stefanidis, A., and Kati, V. (2026) Wind energy infrastructures drive habitat loss and fragmentation for threatened Orthoptera: spatial planning needed in developed landscapes. Biodivers Conserv 35, 151. https://doi.org/10.1007/s10531-026-03352-6
The database supports Strategic Environmental Assessment (SEA) for RES and broader spatial planning (e.g. energy, transport, tourism). It provides a horizontal planning guideline and does not replace Environmental Impact Assessments, Appropriate Assessments, or wildlife sensitivity maps. Intended users include investors, policymakers, authorities, NGOs, and the public. Minor spatial deviations may occur, particularly in insular areas, due to coastline mismatches among input datasets, including the roadless map used in v4.
Note that the potential investment zone is overestimated for Greek islands, due to overestimation of the seff values of Landscape Fragmentation Index (LFI), which is provided by the European Environmental Agency. This index considers the marine environment a barrier for free animal movement (as artificial/sealed surfaces). Results should be interpreted with caution for small islands due to this technical inherent problem of the EEA index.
The database updates the previous database (v.1)
Η βάση δεδομένων περιλαμβάνει τρία χωρικά επίπεδα: (α) ζώνη αποκλεισμού («πράσινη ζώνη»· 59% της ελληνικής επικράτειας), (β) δυνητική ζώνη επενδύσεων («μπλε ζώνη»· 41%) και (γ) χερσαίες ανεμογεννήτριες ως σημειακά δεδομένα (12.547 ανεμογεννήτριες έως τις 15/01/2025). Η πράσινη ζώνη (χωρίς αιολικά πάρκα) περιλαμβάνει: (i) το χερσαίο δίκτυο Natura 2000, (ii) τις δύο λιγότερο κατακερματισμένες κατηγορίες τοπίου (πολύ χαμηλός και χαμηλός LFI· seff <10) εκτός Natura 2000, (iii) όλες τις Περιοχές Άνευ Δρόμων ≥5 km² και (iv) τα νησιά και τις νησίδες χωρίς δρόμους. Η μπλε ζώνη περιλαμβάνει τις υπόλοιπες χερσαίες περιοχές εκτός Natura 2000 με υψηλότερο κατακερματισμό. Όλα τα επίπεδα είναι σε WGS84. Οι αιολικές επενδύσεις στη δυνητική ζώνη επενδύσεων μπορούν να καλύψουν και να ξεπεράσουν κατά πολύ τον εθνικό στόχο αξιοποίησης της αιολικής ενέργειας για το 2050.
Η βάση δεδομένων (v4) συνδέεται με το άρθρο Stefanidis, A., and Kati, V. (2026) Wind energy infrastructures drive habitat loss and fragmentation for threatened Orthoptera: spatial planning needed in developed landscapes. Biodivers Conserv 35, 151. https://doi.org/10.1007/s10531-026-03352-6
Η βάση δεδομένων υποστηρίζει τη Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση (ΣΠΕ) για τις ΑΠΕ και τον ευρύτερο χωροταξικό σχεδιασμό (π.χ. ενέργεια, μεταφορές, τουρισμός). Παρέχει μια οριζόντια κατευθυντήρια γραμμή σχεδιασμού και δεν αντικαθιστά τις Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, τις Ειδικές Οικολογικές Αξιολογήσεις ή τους χάρτες ευαισθησίας της άγριας ζωής. Απευθύνεται σε επενδυτές, φορείς χάραξης πολιτικής, αρχές, ΜΚΟ και το κοινό. Ενδέχεται να υπάρχουν μικρές χωρικές αποκλίσεις, ιδιαίτερα σε νησιωτικές περιοχές, λόγω αναντιστοιχιών της ακτογραμμής μεταξύ των δεδομένων εισόδου, συμπεριλαμβανομένου του χάρτη Περιοχών Άνευ Δρόμων που χρησιμοποιήθηκε στην v4.
Σημειώνεται ότι η δυνητική ζώνη επενδύσεων υπερεκτιμάται για τα ελληνικά νησιά, λόγω υπερεκτίμησης των τιμών seff του Δείκτη Κατακερματισμού Τοπίου (LFI), που παρέχεται από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος. Ο δείκτης αυτός θεωρεί το θαλάσσιο περιβάλλον φραγμό για την ελεύθερη μετακίνηση των ζώων (όπως οι τεχνητές/σφραγισμένες επιφάνειες). Τα αποτελέσματα πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή για τα μικρά νησιά, λόγω αυτού του εγγενούς τεχνικού προβλήματος του δείκτη του ΕΟΠ.
Η βάση δεδομένων επικαιροποιεί την προηγούμενη βάση δεδομένων (v.1)
Kassara C., Petridou M., Tzortzakaki O., Papantoniou E., Galani A., Psaralexi M., Gkotsis D., Papaioannou H., Kati V. 2022. The roadless map of Greece. Mendeley Data, v2.
Περιγραφή: Η βάση δεδομένων παρουσιάζει τις περιοχές χωρίς δρόμους της Ελλάδας (5/2022) σε μορφή kmz (Google Earth). Ως Περιοχή Άνευ Δρόμων ορίζεται κάθε χερσαία τμήμα με μέγεθος μεγαλύτερο από 1 τ.χλμ. που απέχει τουλάχιστον 1 χλμ. από τον πλησιέστερο δρόμο. Ο χάρτης παρουσιάζει τις 389 ΠΑΔ της Ελλάδας (Roadless_Areas_WGS84.kmz) ανάλογα με το μέγεθός τους (1-10 τχλμ, 10-50 τχλμ και πάνω από 50 τχλμ). Ως Αδιατάρακτη Φυσική Περιοχή (ΑΦΠ) ορίζεται κάθε ΠΑΔ με την περιφερειακή της ζώνη ενός χιλιομέτρου. Πρακτικά η ΑΦΠ είναι κάθε χερσαία περιοχή άνω των 2 τ.χλμ. χωρίς δρόμους, είτε αυτή βρίσκεται στην ηπειρωτική, είτε στη νησιωτική χώρα. Κάθε ΑΦΠ περιλαμβάνει μία ΠΑΔ. Ο χάρτης παρουσιάζει τις αντίστοιχες 389 ΑΦΠ της Ελλάδας (Undisturbed_Natural_Areas_WGS84). Νησιωτική Αδιατάρακτη Φυσική Περιοχή ή Νησί Άνευ Δρόμων ορίζεται κάθε νησί που δεν έχει καθόλου δρόμους σε όλη την έκτασή του, ανεξάρτητα από το μέγεθός του. Ο χάρτης παρουσιάζει τα 3518 νησιά χωρίς δρόμους της Ελλάδας (Roadless islands). Σημειώνεται πως ο χάρτης περιλαμβάνει και τις 6 περιοχές που θεσμοθετήθηκαν ως ΠΑΔ. Το αρχείο “File contents” περιέχει επεξηγήσεις των πεδίων που φαίνονται στο χάρτη. Είναι ο πλήρης εθνικός χάρτης των περιοχών χωρίς δρόμους της Ελλάδας και μπορεί να χρησιμοποιηθεί με αξιοπιστία.
Περιγραφή: Η βάση δεδομένων παρουσιάζει τις περιοχές χωρίς δρόμους της Ελλάδας (5/2022) σε μορφή kmz (Google Earth). Ως Περιοχή Άνευ Δρόμων ορίζεται κάθε χερσαία τμήμα με μέγεθος μεγαλύτερο από 1 τ.χλμ. που απέχει τουλάχιστον 1 χλμ. από τον πλησιέστερο δρόμο. Ο χάρτης παρουσιάζει τις 389 ΠΑΔ της Ελλάδας (Roadless_Areas_WGS84.kmz) ανάλογα με το μέγεθός τους (1-10 τχλμ, 10-50 τχλμ και πάνω από 50 τχλμ). Ως Αδιατάρακτη Φυσική Περιοχή (ΑΦΠ) ορίζεται κάθε ΠΑΔ με την περιφερειακή της ζώνη ενός χιλιομέτρου. Πρακτικά η ΑΦΠ είναι κάθε χερσαία περιοχή άνω των 2 τ.χλμ. χωρίς δρόμους, είτε αυτή βρίσκεται στην ηπειρωτική, είτε στη νησιωτική χώρα. Κάθε ΑΦΠ περιλαμβάνει μία ΠΑΔ. Ο χάρτης παρουσιάζει τις αντίστοιχες 389 ΑΦΠ της Ελλάδας (Undisturbed_Natural_Areas_WGS84). Νησιωτική Αδιατάρακτη Φυσική Περιοχή ή Νησί Άνευ Δρόμων ορίζεται κάθε νησί που δεν έχει καθόλου δρόμους σε όλη την έκτασή του, ανεξάρτητα από το μέγεθός του. Ο χάρτης παρουσιάζει τα 3518 νησιά χωρίς δρόμους της Ελλάδας (Roadless islands). Σημειώνεται πως ο χάρτης περιλαμβάνει και τις 6 περιοχές που θεσμοθετήθηκαν ως ΠΑΔ. Το αρχείο “File contents” περιέχει επεξηγήσεις των πεδίων που φαίνονται στο χάρτη. Είναι ο πλήρης εθνικός χάρτης των περιοχών χωρίς δρόμους της Ελλάδας και μπορεί να χρησιμοποιηθεί με αξιοπιστία.
Kati, V., Kassara, Ch. 2020. Sustainable spatial planning for windfarms in Greece. Mendeley Data, v1
The database consists of three spatial layers: (a) The investment zone (41.4% of Greek land): it includes the three most fragmented zones (very high, high and medium) according to the Landscape Fragmentation Indicator (2015), of the territory outside the terrestrial part of the Natura 2000. (b) The windfarm-free zone (58.6% of Greek land): it includes the terrestrial part of the Natura 2000 network and the two least fragmented zones (very low and low) outside the network. (c) Windfarm sites (2020): 260 applications of operating windfarms (red polygons) and 1578 applications of windfarms in other permission stages (black polygons).
Η βάση δεδομένων αποτελείται από τρία χωρικά επίπεδα: (α) Τη ζώνη επενδύσεων (41,4% της ελληνικής επικράτειας): περιλαμβάνει τις τρεις πιο κατακερματισμένες ζώνες (πολύ υψηλός, υψηλός και μέτριος κατακερματισμός) σύμφωνα με τον Δείκτη Κατακερματισμού Τοπίου (2015), στην επικράτεια εκτός του χερσαίου τμήματος του δικτύου Natura 2000. (β) Τη ζώνη χωρίς αιολικά πάρκα (58,6% της ελληνικής επικράτειας): περιλαμβάνει το χερσαίο τμήμα του δικτύου Natura 2000 και τις δύο λιγότερο κατακερματισμένες ζώνες (πολύ χαμηλός και χαμηλός) εκτός του δικτύου. (γ) Τις θέσεις αιολικών πάρκων (2020): 260 αιτήσεις λειτουργούντων αιολικών πάρκων (κόκκινα πολύγωνα) και 1578 αιτήσεις αιολικών πάρκων σε άλλα στάδια αδειοδότησης (μαύρα πολύγωνα).
Kati, V., Willemse, L. 2020. “Database of endemic and/or threatened Orthoptera species in the Natura 2000 sites of Greece.”, Mendeley Data, v1.
Kati V.,Kapsalis, E.2020. Bird communities in the sacred groves of Epirus, Greece. Mendeley Data, v1.
Kati V, Kassara C, Psaralexi M, Tzortzakaki O, Petridou M, Galani A, Hoffmann M. 2020. The roadless map of Greece. Mendeley Data, v1.
The dataset presents the roadless areas (RAs) of Greece (2/2020) in kmz format (Google Earth). RAs are defined as those land patches of a size greater than 1 sq.km that are at least 1 km away from the nearest road. The dataset pinpoints the 1.115 RAs, accounting for 4.99% of the Greek land. The map includes high and medium confidence data. Red polygons indicate the RAs with an area ≥50 sq.km (high confidence data). They cover 0.51% of the Greek land and are located in six remote mountains: Lefka Ori, Timfi, Olympos, Taygetos, Saos, and Smolikas. The present database is the output of ROADLESS project. It is linked to the publication Kati et al (2020: Biol Cons) and it was used by the Greek government to set up the “untrodden mountain” legislation, offering protection to all large roadless areas (apart from Olympos that is protected under a recent Presidential Decree), plus a smaller roadless area (Hatzi mountain). Orange polygons indicated the RAs with an area 1-50 sq.km and are of medium confidence, because their roads are not fully digitized. This version is not used any more. It is replaced with the v2 (2022) where all data are of high confidence.
Το σύνολο δεδομένων παρουσιάζει τις Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ) της Ελλάδας (2/2020) σε μορφή kmz (Google Earth). Ως ΠΑΔ ορίζονται οι εκτάσεις γης μεγαλύτερες από 1 km² που απέχουν τουλάχιστον 1 km από τον πλησιέστερο δρόμο. Το σύνολο δεδομένων εντοπίζει 1.115 ΠΑΔ, που καλύπτουν το 4,99% της ελληνικής επικράτειας. Ο χάρτης περιλαμβάνει δεδομένα υψηλής και μέσης αξιοπιστίας. Τα κόκκινα πολύγωνα δείχνουν τις ΠΑΔ με έκταση ≥50 km² (δεδομένα υψηλής αξιοπιστίας). Καλύπτουν το 0,51% της ελληνικής επικράτειας και βρίσκονται σε έξι απομακρυσμένα βουνά: Λευκά Όρη, Τύμφη, Όλυμπο, Ταΰγετο, Σάος και Σμόλικα. Η παρούσα βάση δεδομένων είναι προϊόν του έργου ROADLESS. Συνδέεται με τη δημοσίευση Kati et al. (2020, Biol. Cons.) και χρησιμοποιήθηκε από την ελληνική κυβέρνηση για τη θέσπιση της νομοθεσίας για τα «απάτητα βουνά», που προστατεύει όλες τις μεγάλες ΠΑΔ (εκτός από τον Όλυμπο, που προστατεύεται με πρόσφατο Προεδρικό Διάταγμα), καθώς και μια μικρότερη ΠΑΔ (όρος Χάτζι). Τα πορτοκαλί πολύγωνα δείχνουν τις ΠΑΔ με έκταση 1–50 km² και είναι μέσης αξιοπιστίας, επειδή οι δρόμοι τους δεν έχουν ψηφιοποιηθεί πλήρως. Η έκδοση αυτή δεν χρησιμοποιείται πλέον. Έχει αντικατασταθεί από την v2 (2022), όπου όλα τα δεδομένα είναι υψηλής αξιοπιστίας.
Popular science
View more
Επιτυγχάνοντας την αειφορία της κτηνοτροφίας στα ψηλά βουνά υπό την κλιματική αλλαγή
Φυλλάδιο για την ορεινή κτηνοτροφία – πρόγραμμα LIVEMOUNT (ΕΛΙΔΕΚ). Παρουσιάζει τα πρώτα αποτελέσματα για τη βιώσιμη κτηνοτροφία στα ορεινά λιβάδια της Πίνδου. Μελετήθηκαν 32 ανωδασικά λιβάδια, σε υψόμετρο 1.470–1.850 m., με διαφορετικές κλιματικές συνθήκες και πρακτικές βόσκησης. Η διεπιστημονική έρευνα εξέτασε την παραγωγικότητα, τη βοσκοϊκανότητα, τις ιδιότητες του εδάφους, τη χλωρίδα, τις πεταλούδες, τα ορθόπτερα και βασικές οικοσυστημικές λειτουργίες, αξιοποιώντας παράλληλα τη γνώση των τοπικών κτηνοτρόφων. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι πολλά λιβάδια υποβόσκονται, ενώ η μέτρια και ισορροπημένη βόσκηση ευνοεί τη βιοποικιλότητα και την ανθεκτικότητα των οικοσυστημάτων στην κλιματική αλλαγή. Αντίθετα, η εγκατάλειψη και η υπερβόσκηση προκαλούν υποβάθμιση. Προτείνονται η επιδότηση της μετακινούμενης αιγοπροβατοτροφίας, η διατήρηση των αυτόχθονων φυλών, η οικολογική πιστοποίηση των ορεινών κτηνοτροφικών προϊόντων και υπογραμμίζεται η σημασία της ορεινής κτηνοτροφίας για την αντιμετώπιση των πυρκαγιών, της δάσωσης των ορεινών βοσκοτόπων και της απώλειας της βιοποικιλότητας.
Φυλλάδιο για την ορεινή κτηνοτροφία – πρόγραμμα LIVEMOUNT (ΕΛΙΔΕΚ). Παρουσιάζει τα πρώτα αποτελέσματα για τη βιώσιμη κτηνοτροφία στα ορεινά λιβάδια της Πίνδου. Μελετήθηκαν 32 ανωδασικά λιβάδια, σε υψόμετρο 1.470–1.850 m., με διαφορετικές κλιματικές συνθήκες και πρακτικές βόσκησης. Η διεπιστημονική έρευνα εξέτασε την παραγωγικότητα, τη βοσκοϊκανότητα, τις ιδιότητες του εδάφους, τη χλωρίδα, τις πεταλούδες, τα ορθόπτερα και βασικές οικοσυστημικές λειτουργίες, αξιοποιώντας παράλληλα τη γνώση των τοπικών κτηνοτρόφων. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι πολλά λιβάδια υποβόσκονται, ενώ η μέτρια και ισορροπημένη βόσκηση ευνοεί τη βιοποικιλότητα και την ανθεκτικότητα των οικοσυστημάτων στην κλιματική αλλαγή. Αντίθετα, η εγκατάλειψη και η υπερβόσκηση προκαλούν υποβάθμιση. Προτείνονται η επιδότηση της μετακινούμενης αιγοπροβατοτροφίας, η διατήρηση των αυτόχθονων φυλών, η οικολογική πιστοποίηση των ορεινών κτηνοτροφικών προϊόντων και υπογραμμίζεται η σημασία της ορεινής κτηνοτροφίας για την αντιμετώπιση των πυρκαγιών, της δάσωσης των ορεινών βοσκοτόπων και της απώλειας της βιοποικιλότητας.
Willemse, L. & Kati, V. 2020. Greece. In: Kleukers, R. & R. Felix (eds.) 2020. Grasshopper conservation in Europe. EIS Kenniscentrum Insecten & Naturalis Biodiversity Center, Leiden: 35-37.
Willemse, L., Kati, V, Odé, B. 2014. Epirus Grasshopper: a Prima Ballerina Courtship! In: Hegan, A (ed), No More Endlings: saving species one story at a time, Motivational Press, Melbourne, 246-253.
Textbooks
View textbooks
Kati, V. 2020. Threats and conservation of Greek fauna. In: Pafilis, P. (Ed). The fauna of Greece: Biology and management of wildlife. Broken Hill Publishers Ltd. Nicosia, Cyrpus. Pp 991-1021.
Service ships & distinctions
Editorial boards & reviewer
Editorial board: Diversity (2020-present). Journal for Nature Conservation (2013-2021). Scientific World Journal: Ecology ( 2013-2017) [open access]. International Journal of Biodiversity ( 2012-2018).
Reviewer in scientific Journals [>35]:
Project evaluator:
Societies and committees
International societies and committees
- IPBES: Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services. Stakeholder. 2020-…
- NEMOR: Network for European Mountain Research. Founding Member/ Steering Committee. 2019-…
- BCE: Butterfly Conservation Europe BCE: Butterfly Conservation Europe. Focal point.2020-…
- Orthopterists’ Society. Member. 2020-…
- SCB-Europe Section.National Focal point. 2004-… [BoD-Board of Directors. Chair of Education Committee. Global Education Committee (2007-2010)]
- SCB-PC: Policy Committee of SCB-Europe. Member. 2004-…
- IUCN-GSG: IUCN-Grasshopper Specialist Group. Member. 2013-…
- Roadless initiative: Member. 2007-…
- DG Environment. Member of the committee «Ad Hoc Expert Working Group on Biodiversity and Climate Change» [2009-2013]
National societies and committees
- HELECOS: Hellenic Ecological Society. 2014-2016. General Secretary. [Member since 2003]
- Hellenic Zoological Society. Member 2003-…
- ELERPE: Hellenic Herpetological Society. Member. 2012-…. [Board Member: 2015-2017].
- CITES committee. Alternate Board Member. 2011–2014.
- Management Body of Pamvotis Lake. 2003-2005. Board Member.
Congresses & summer schools’ organization
- 6 international congresses
- 3 national congresses
- 3 summer schools
- Greek Summer School in Conservation Biology: Biodiversity Theory and Practice. Participant: 2014-2019. (http://gss.bat.uoi.gr).
- Conservation Biology in Europe: building a coherent strategy for the future. 2010–2012. Chair.
- Erasmus Intensive Programme. State Scoraships Foundation (IKY). Chair.
- Greek Summer School (GSS) “Introduction to Conservation Biology”. 2008-2009. Chair. Society for Conservation Biology, University of Ioannina, and Center of Biological & Cultural Diversity.
- Greek Summer School in Conservation Biology: Biodiversity Theory and Practice. Participant: 2014-2019. (http://gss.bat.uoi.gr).
Invited lectures
Hellenic Society of Biological Sciences (congress), University of Vienna, Universität Goettingen, Universität Erlangen-Nürnberg,
Invitations as expert
2019. Invited as biodiversity expert from the Greek Ministry of Environment and Energy to take part in the Environmental Performance Review – EPR of Greece from OECD. 25-28/6/2019.
2017. Invited as biodiversity expert from DG Environment to the Natura 2000 Biogeographical Process – 2nd Mediterranean Natura 2000 Seminar. Limassol, Cyprus. 14 to 16/11/2017
2009-2013. Invited as biodiversity expert by the DG Environment, Nature and Biodiversity to take part in the «Ad Hoc Expert Working Group on Biodiversity and Climate Change»
2009. Invited as biodiversity expert by the DG Environment, Nature and Biodiversity, to take part in two symposia in the-2nd European Congress of Conservation Biology, 1-5 Sept, Prague, Czech Republic
Scholarships & Awards
- 2005. Grant from Bodossaki Institute to represent Greece in the congress “DIVERSITAS – Integrating biodiversity science for human well-being”. Oaxaca, Mexico.
- 2003. Award for doctoral thesis quality held by the Hellenic Ministry of Environment and Public Works, after evaluation of the National Natura 2000 Committee.
- 2000-2001. Scholarship from Alexandros S. Onassis Institute as Doctoral student.
- 1997-1999. Scholarship from Bodossaki Institute as Doctoral student.
- 1995-1996. Erasmus scholar of State Scolarships Foundation-IKY for one year
- 1992-1995. Grant from State Scolarships Foundation-IKY for the best undergraduate student in Biology Department (Aristotle University of Thessaloniki).
Teaching
Current
- Biodiversity and climate change. BAT Department. Core course. 6 ECTS
- Conservation Biology in practice. BAT Department. Optional course. 4 ECTS
- Field Ecology. BAT Department. Optional course. 5 ECTS
- Interdisciplinary approaches to the present state of the Mediterranean: case studies. MSc course: “Environmental sciences & and education for sustainability” [University of Ioannina]. Optional course. 3 ECTS
Former
International courses
- Biodiversity conservation – environmental management (Institut für Zoologie II, Universität Erlangen-Nürnberg: 2002).
- Introduction to Conservation Biology (International summer school GSS: 2008-2009).
- Conservation Biology in Europe: Building a coherent strategy for the future (Erasmus IP: 2010-2012).
- Conservation Biology: Biodiversity Theory and Practice (International summer school GSS: 2014-2015).
Postgraduate courses:
- MSc “Environmental management and protection applications” [University of Patras, 2015-2017]. Courses: Environmental data analysis and simulation processes; Ecosystems, environmental risks management; Fieldwork techniques
- MSc “Sustainable Management of Protected areas” [University of Ioannina, Aristotle University of Thessaloniki, University of Patras, 2004-2012]: Sampling design of biotic parameters and statistical analysis; Biodiversity-introduction; Sustainability and Conservation.
Undergraduate courses:
- Biodiversity Conservation
- Wild fauna management
- Protected areas management
- Monitoring of habitats and species
- Plant Ecology
- Environmental Planning and Sustainable Development
- General Biology
PhD student supervision
View more
- Kazila E. 2026-…Ecology and conservation of dragonflies in Greece. BAT Department. Advisory Committee: Prof. Roy van Grunsven (Wageningen University, the Netherlands), Ass. Prof. A. Doxa (Universy of Crete).
- Nasiou K. 2024-…”Impact of climate change and livestock grazing on insect communities and pollination in mountainous grasslands of Greece”. BAT Department. Advisory Committee: Prof T. Tscheulin (University of Aegean), A. Radovič (Ruđer Bošković Institute, Croatia).
Accomplished
- Stefanidis A. 2022-2026…”Ecology and conservation of mountainous Orthoptera communities, emphasizing endemic and threatened species (Greece).” BAT Department. Advisory Committee: Prof. S. Giokas (University of Patras), Assoc. Prof. G. Fotiadis (Agricultural University of Athens).
- Papakostas K. 2022-2026. “Balkan chamois (Rupicapra rupicapra balcanica) ecology and conservation in Greece.“BAT Department. Advisory Committee: M. Apollonio (Universita degli studi di Sassari), Dr. C. Astaras (Hellenic Agricultural Organisation DIMITRA-ELGO)
- Sidiropoulos L. 2018-.2025. “Conservation ecology of the golden eagle: the case of Northern Greece.” BAT Department. Advisory Committee: Ass. Prof. Kostas Poirazidis (Ioanian University), Dr. Christos Astaras (Hellenic Agricultural Institute – DIMITRA).
- Petridou M. 2018-2023 “Wolf ecology and predation behavior: a conflict minimization strategy towards sustainable livestock breeding”. BAT Department. Advisory Committee: Dr. Olivier Gimenez (CNRS, France), Ass. Prof. John F. Benson (University of Nebraska Lincoln, USA).
- Tzirkalli E. 2010-2022 (supervisor since 2017): «Biodiversity patterns versus local climate change in Cypurs». BAT Department. Advisory Committee: Prof. J.M. Halley (University of Ioannina), Prof. I. Vogiatzakis (Open University of Cyprus).
- Vasilakis D. 2011-2016. « Cinereous vulture (Aegypius monachus) conservation and management in S.E. Europe: modeling its movement ecology for the sustainable spatial planning of wind farms». Department of Environmental & Natural Resources Management, University of Patras. Advisory Committee: Prof. S. Sgardelis (Aristotle University of Thessaloniki), Ass. Prof. N. Koutsias (University of Patras).
- Zakkak S. 2010-2015. «Impact of agro-pastoral abandonment on landscape structure and biodiversity.» Department of Environmental & Natural Resources Management, University of Patras. Advisory Committee: Ass. Prof. T. Akriotis (University of Aegean), Prof. J. M. Halley (University of Ioannina).
Co-supervisor of PhD theses: 6
Evaluator of PhD theses: 10
Supervisor of MSc theses: 24
Supervisor of diploma theses: 12
See here for recent MSc students supervised